BFFs. The Radical Potential of Female Friendship - Anahit Benrooz

Anahit Benrooz
BFFs. The Radical Potential Of Female Friendship
404 Inklings, 2023. 99 p.

Even klein als fijn is dit boek van Anahit Benrooz over vriendschap tussen meisjes en vrouwen. Dit boek benadert girlhood en vrouwenvriendschap als een domein voor radicale intimiteit, bekeken door de lens van literatuur, cinema en televisie. De rijke woordenschat van Benrooz, de vele culturele referenties en fijnmazige analyses maken deze ode aan vrouwenvriendschap een boek om te koesteren.

Een taal voor vriendschap

Met minder dan honderd pagina’s leest het boek als een trein. Auteur Anahit Benrooz neemt lezers op een meanderend maar versnellend tempo mee langs talrijke culturele voorbeelden van vrouwenvriendschap: van populaire Amerikaanse series als Friends en Grey’s Anatomy tot literaire en cinematografische klassiekers zoals Louisa May Alcotts Little Women, Elena Ferrante’s My Brilliant Friend en Sofia Coppola’s verfilming van Jeffrey Eugenides’ The Virgin Suicides. Wat BFFs. zo bedwelmend maakt, is de schrijfstijl van Anahit Benrooz, die noch lineair noch afstandelijk is, hoewel het wel degelijk een academisch essay is. Haar stijl is eerder associatief, fragmentarisch en doordrenkt van een bijna poëtische intensiteit. De lyrische taal is niet zozeer of enkel een toonbeeld van Benrooz’ literaire talent, maar leest als een noodzaak om de boodschap over te brengen; alsof de banaliteit van ‘gewone’ taal of het steriele karakter van academische taal simpelweg tekortschieten om de schoonheid te vatten die Benrooz ziet in vrouwenvriendschap.

Tegelijkertijd analyseert Benrooz hoe vrouwenvriendschap beïnvloed wordt door de patriarchale en kapitalistische structuren van onze samenleving, en hoe het cultureel wordt gemarginaliseerd en weggezet als frivool. Vriendschap onder vrouwen, en zeker tussen meisjes, wordt vaak voorgesteld als tijdelijk, hypocriet of oppervlakkig. Denk aan ideeën over cat fighting, bitchiness en frenemies, alsof er altijd een ondertoon van jaloezie of competitie aanwezig is in deze relaties, die gecompenseerd moet worden door een opzichtige dosis fysiek contact, overmatige emotionele hechting en obsessieve wederzijdse spiegeling. In culturele beeldvorming wordt vrouwenvriendschap vaak als inferieur beschouwd aan de emotionele centraliteit die we romantische relaties toeschrijven of aan de intellectuele diepgang die we met mannenvriendschap associëren, zo observeert Benrooz. Platonische relaties tussen vrouwen worden meestal gereduceerd tot tussenfase of opstap naar ‘echte’ relaties (lees: romantische of familiale). Benrooz doorbreekt die beperkende stereotypen van vrouwenvriendschap en plaatst het pal in het centrum van de identiteitsontwikkeling en het leven van vrouwen.

Vrouwenvriendschap als vorm van verzet

Met een schat aan culturele analyses en persoonlijke reflecties balanceert deze pocket tussen academisch werk en mémoire, maar bovenal leest BFFs. als een ode aan vrouwenvriendschap en als een politiek manifest voor de herwaardering van deze maatschappelijk ondergewaardeerde relaties. Het is een meeslepend en overtuigend betoog, met dezelfde ernst, complexiteit en emotionele lading die we wel vaker lezen over romantische liefde. De constante stroom aan referenties naar films, romans, series en popcultuur in het algemeen bieden een gevoel van herkenning, maar ook van ontmaskering. Benrooz deinst er niet voor terug de ambiguïteit van vrouwenvriendschap te benoemen. Ze beschrijft geen geromantiseerde beelden van “sisterhood” en pretendeert niet dat vrouwenvriendschap altijd harmonieus of zonder conflict is. Veeleer erkent ze jaloezie, afhankelijkheid, breuken en de intensiteit van relaties die werkelijk verstikkend kan zijn. Precies daarin schuilt het radicale potentieel volgens Benrooz: door te analyseren waar die destructieve elementen vandaan komen en hoe vrouwen daarin worden gesocialiseerd - onder meer door precies de canon aan stereotiepe beelden over vrouwenvriendschap die Benrooz pagina na pagina aanvoert, als waren het bewijsstukken voor haar these - kunnen vrouwen die vicieuze cirkel doorpikken.

Au fond gaat het boek daarover: het verkennen van de spanning tussen de beperkingen en het potentieel van vrouwenvriendschap. Aan de ene kant toont Benrooz hoe sociale structuren - heteronormativiteit, kapitalisme, patriarchaat - vrouwenvriendschap inperken. Tijd en energie worden systematisch opgeëist ten gunste van (betaalde én onbetaalde) arbeid, familie en romantische relaties. Vriendschap wordt iets secundair, iets bijkomstig.

Aan de andere kant presenteert ze vrouwenvriendschap als iets dat juist buiten die normatieve structuren kan opereren. Omdat het script ervoor minder vastligt en de relatie minder geïnstitutionaliseerd is, biedt vriendschap onder vrouwen ook een vorm van vrijheid. Dat is waar de kern van Benrooz’ manifesto echt uitblinkt: de auteur suggereert dat als we (vrouwen)vriendschap serieus nemen - als we het prioriteren, structureren, beschermen - het een alternatief model kan bieden voor hoe we leven. Minder hiërarchisch, minder bezit-gedreven, meer gebaseerd op zorg en wederkerigheid.

Die gedachte is subtiel maar krachtig: vrouwenvriendschap als een vorm van verzet tegen het patriarchaat. Niet groots of spectaculair, maar juist in het alledaagse - in samen leven, in emotionele arbeid en zorg delen, in elkaar op de eerste plek zetten en elkaar rechthouden - zit volgens Benrooz potentieel om bestaande systemen te ondermijnen. Deze grote boodschap van het kleine BFFs. blijft nazinderen: ze nodigt uit om te reflecteren over je eigen relaties en om je referentiekader over het belang van vriendschap te herevalueren.

Meer weten?

• Uitgelezen Lente 2026: Lente 2026: Gender en vriendschap
• RoSa leest: Deep Secrets - Niobe Way
• RoSa leest: Boekentips gender en vriendschap
• RoSa luistert: Podcast Now and Men over mannenvriendschappen en mankeeping