waarom feminisme goed is voor mannen 188x300Waarom feminisme goed is voor mannen

Jens Van Tricht

Amsterdam: Uitgeverij Atlas Contact 2018, 157 p. 

RoSa-exemplaarnummer: FII a/1186

Trefwoorden: Feminisme / Geestelijke gezondheid / Gender / Feministische mannen / Mannelijkheid

 

‘Waarom feminisme goed is voor mannen’ is het nieuwe (en eerste) boek van Emancipator-oprichter Jens van Tricht, met wie we in de zomereditie van Uitgelezen ook een interview deden. Van Tricht organiseert al jaren workshops en trainingen in Nederland rondom mannenemancipatie en noemt zichzelf trots een feminist. Zijn boek vangt ook aan met zijn persoonlijke verhaal over hoe hij tot de beslissing gekomen is Vrouwenstudies te gaan studeren en de impact die dat heeft gehad op zijn denken. Want nadenken over vrouwen en gender vereist noodzakelijkerwijze ook dat er nagedacht werd over mannen, en dat is nodig, meent Van Tricht. Mannen zitten vast in ‘het keurslijf van de mannelijkheid’ en dat maakt de overgrote meerderheid van de mannen allesbehalve gelukkiger.

"Ik begon aan mijn studie met twee schijnbaar simpele vragen: “Waarom zijn mannen zoals ze zijn?” en: “Hoe kunnen we dat veranderen?” Voor mij persoonlijk bleek dat in de loop der jaren steeds neer te komen op de vraag: “Waarom ben ík zoals ik ben, en hoe kan ik dat veranderen?” Mijn zoektocht was persoonlijk én maatschappelijk, politiek én wetenschappelijk, emotioneel én professioneel. Mijn antwoord zoals ik dat in de loop der tijd heb leren formuleren: mannen zijn zoals ze zijn omdat ze zichzelf niet mogen zijn. En mannen zijn ook wat ze zijn omdat ze worden gedwongen zich in allerlei bochten te wringen om toch vooral een Echte Man te zijn. Dus wat doen ze?" (p. 49)

Dit boek is ook een boek voor ‘genderstudies-leken’: hij legt in het begin van het boek voldoende uit wat concepten als ‘gender’, ‘feminisme’, ‘diversiteit’, ‘intersectionaliteit’ en ‘racisme’ nu precies behelzen en wat de wisselwerking is van de verschillende concepten binnen de  bestaande machtsstructuren in de samenleving. Van Tricht is heeft ook jaren in het anarchistische krakersmilieu vertoeft, en dat heeft duidelijk zijn invloed gehad op de manier waarop hij o.a. het neoliberalisme bekritiseert en de focus ervan op  individuele verantwoordelijkheid, iets wat nefast is voor gelijke rechten en kansen, zo meent Van Tricht.

Mannelijk?

In het tweede hoofdstuk van het boek ‘Mannen en mannelijkheid in beweging’ gaat van Tricht dieper in op het concept ‘mannelijkheid’. Eigenlijk gaat het hier dus vooral over het natuur-cultuurdebat: zijn ‘mannelijkheid’ en ‘vrouwelijkheid’ en alles dat er bij komt te kijken een biologisch gegeven of zijn het toch eerder sociaal constructen? In dit hoofdstuk haalt hij voorbeelden en strategieën aan die hij tijdens zijn workshops toepast.   Zo heeft hij het o.a. over de ‘man-box’, een figuurlijke box waarin deelnemers aan zijn workshops woorden moeten plaatsen die zij associëren met mannelijkheid, woorden als ‘stoer’, ‘zelfredzaam’, ‘dominant’, ‘winnaar’, ‘veroveraar’ enz... Buiten de man-box komen dan de woorden en eigenschappen die men gebruikt voor iemand die niet aan de maatschappelijk voorschriften voor mannelijkheid voldoet, woorden zoals bv. ‘loser’, ‘homo’, en ‘zwak’.  Deze box is een heldere visuele weergave van de strenge normativiteit waaraan jongens en mannen moeten voldoen. Jens van Tricht is het overduidelijk niet eens met een rigide en essentialiserende visie op ‘mannelijkheid’.

Problemen

"Mannen en mannelijkheid blijken een grote rol te spelen bij allerlei maatschappelijke problemen. In 2001 schreef hoogleraar sociologie Jan Willem Duyvendak in De Groene Amsterdammer: ‘De lijst urgente sociale problemen in Nederland is lang: criminaliteit, schooluitval, achterstelling van vrouwen, alcohol- en drugsverslaving, dak- en thuisloosheid, homofobie, en ga zo maar door. Opmerkelijk genoeg wordt de onderliggende factor in al deze voorbeelden nauwelijks benoemd: jongens en mannen zijn de grootste veroorzakers van sociale problemen. […] De belangrijkste factor bij al deze kwesties is de krampachtige mannelijkheid van mannen." (p.77)

'Problemen van mannen en mannelijkheid’, zo heet het volgende hoofdstuk. Vele problemen, van de milieuproblematiek, over de financiële crisis tot criminaliteit zijn volgens van Tricht op zijn minst gedeeltelijk in verband te brengen met mannen en mannelijkheid. En niet alleen vrouwen zijn daar het slachtoffer van. Ook mannen zelf lijden daar onder. Van Tricht geeft meteen een aantal voorbeelden. Zo is het aangetoond dat mannen veel langer wachten met het naar de dokter gaan dan vrouwen, omdat mannen geleerd zijn dat om hulp vragen en om je gezondheid geven eerder iets voor vrouwen is. Gevolg is dat medische hulp voor mannen veel vaker te laat komt. Een ander voorbeeld is hoe mannen door de verwachting dat vrouwen zorgzamer zijn dan hen minder vaderschapsverlof zullen krijgen. Mannen moeten zich houden aan strikte verwachtingen verbonden aan mannelijkheid maar vrouwen én mannen zien er uiteindelijk door af, verklaart van Tricht. De vraag is natuurlijk hoe mannen deel kunnen worden van de oplossing voor maatschappelijke problemen.

"Feminisme en mannen ontmoeten elkaar daar waar de problemen die mannen veroorzaken en de problemen die mannen hebben elkaar raken. Mannen hebben allerlei problemen die met mannelijkheid te maken mannen veroorzaken allerlei problemen vanwege die mannelijkheid." (p.81)

Eindigen doet Van Tricht dit hoofdstuk met een  oproep zowel onze mannelijke als vrouwelijke eigenschappen te omarmen, want alleen zo worden we volgens hem een heel mens. Hij legt uit hoe mannen een wezenlijk deel van zichzelf moeten onderdrukken, alleen maar om te voldoen aan de normativiteit van mannelijkheid. Het belemmert hen ten volle zichzelf te zijn.

Waarom feminisme goed is voor mannen

Nadat Jens van Tricht ons al uitgelegd heeft wat mannelijkheid nu precies is, wat het allemaal behelst, en wat de meestal negatieve consequenties zijn van hoe we mannelijkheid percipiëren, sluit hij zijn boek af met een betoog over waarom feminisme goed is voor allen en dus ook voor mannen. 

"Wanneer we vasthouden aan vaststaande, traditionele beelden van mannelijkheid, doen we geen recht aan wie we werkelijk zijn, aan onze veelzijdigheid, aan onze diversiteit, aan onze diversiteit, aan onze complexiteit, aan onze veranderlijkheid. Dan draaien we ons steeds verder in de knoop, raken we steeds verder verstrikt in het keurslijf dat – laten we eerlijk zijn – nooit zaligmakend is geweest. Terwijl de wereld zich onvermijdelijk verder ontwikkelt, blijven mannen dan stilstaan, of grijpen zelfs terug naar vroeger. Dat kan niet goed gaan, dat leidt alleen maar tot grotere problemen, zowel persoonlijk al maatschappelijk." (p.116)

Of het nu over hun relatie met vrouwen, met hun kinderen, met de wereld om zich heen ,met andere mannen, of over de relatie met zichzelf gaat, mannen zouden beter af zijn wanneer ze het feminisme zouden omarmen, en zich niet meer zouden vasthouden aan de traditionele invulling van mannelijkheid. Vrouwen, kinderen, de wereld en andere mannen zouden ook alleen maar te winnen hebben met zo’n nieuwe invulling, verklaart Van Tricht. Doordat gender en mannelijkheid zoveel aspecten van de wereld rondom ons beïnvloedt, is werken aan mannelijkheid ook een soort totaalstrijd voor een betere wereld.

‘Waarom feminisme goed is voor mannen’ is duidelijk het werk van iemand die reeds jaren ervaring heeft met het werken rond mannelijkheid en feminisme. Van Tricht kan een coherent verhaal brengen en heeft een duidelijke visie over het onderwerp, ongetwijfeld omdat hij het ook al zo vaak heeft moeten verwoorden tijdens zijn workshops met Emancipator. De vele voorbeelden die hij aanhaalt komen echter vooral uit zijn eigen leven. Hij vertelt dus eerder het verhaal van hoe hij zelf feminist is geworden. Wetenschappelijke studies worden hier en daar aangehaald, al blijft die informatie vaak oppervlakkig. Het boek lijkt eerder een persoonlijk verhaal en manifest hierdoor, en net iets minder een wetenschappelijk, academisch werk. Ondanks dat Van Tricht duidelijk van mening is dat mannelijkheid vooral toxisch is en destructieve gevolgen heeft voor de wereld, slaagt hij er uiteindelijk toch in een verhaal met een positieve boodschap te brengen: hij biedt ons een hoopvol perspectief op mannen en mannelijkheid.