"This day is the occasion to reaffirm fundamental principles. Firstly, education is a human right, a public good and a public responsibility. Secondly, education is the most powerful force in our hands to ensure significant improvements in health, to stimulate economic growth, to unlock the potential and innovation we need to build more resilient and sustainable societies. Lastly, we urgently need to call for collective action for education at global level."

- Audrey Azoulay, Directeur-generaal van UNESCO

Elk kind heeft recht op onderwijs. Het klinkt vanzelfsprekend, maar wereldwijd gaan er ruim 260 miljoen (11.5%) kinderen en jongeren niet naar school. Dat is nog 11.5% te veel. Er is ook een enorme kloof tussen jongens en meisjes, waarbij meisjes vaak minder onderwijskansen krijgen. Waarom zijn er regio's waar jongens en meisjes minder of niet naar school gaan? Wat zijn de voordelen van gelijke onderwijskansen voor meisjes en jongens? Belangrijk om dit even toe te lichten op de eerste Internationale Dag van Onderwijs.

262 miljoen kinderen en jongeren niet naar school

school1262 miljoen kinderen en jongeren wereldwijd gaan niet naar school; 617 miljoen kinderen en tieners kunnen niet lezen; minder dan 40% van de meisjes in Sub-Sahara-Afrika geraken niet verder dan de eerste graad van het middelbaar onderwijs en ongeveer 4 miljoen kinderen en tienervluchtelingen kunnen niet meer naar school gaan omdat hun recht op educatie wordt geschonden. Dit heeft grote gevolgen voor de wereldwijde armoedebestrijding.

Volgens UNESCO, de Organisatie van de Verenigde Naties voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur, zou de wereldwijde armoede gehalveerd kunnen worden als alle volwassenen de middelbare school zouden hebben doorlopen. Als de huidige trend doorzet, gaat dat niet lukken waarschuwt UNESCO. Het aantal kinderen en jongeren dat niet naar school gaat neemt nauwelijks meer af sinds 2012. Willen we dat doel halen, dan moet het aantal jongeren en kinderen dat naar school gaat drastisch stijgen, aldus UNESCO.

Er bestaan grote regionale verschillen in het aantal kinderen en jongeren dat niet naar school gaat. Sub-Sahara-Afrika kent de hoogste aantallen: van de 61 miljoen kinderen van de lagereschool leeftijd die niet naar school gaan, leeft meer dan de helft in deze regio. Centraal- en Zuid-Azië staan op de tweede plek: in deze regio gaan 11 miljoen kinderen en jongeren niet naar school. Vooral meisjes krijgen minder onderwijskansen. 

Bron Foto: Unsplash

Traditionele gendernormen beletten onderwijskansen 

Volgens UNESCO gaan werelwijd 123 miljoen kinderen niet naar school, 40% daarvan woont in de minst ontwikkelde landen en 20% in conflict- oorlogsgebieden. Naast conflicten behoren gebrekkige infrastructuur, hoog schoolgeld, lijfstraffen, culturele verwachtingen (cfr. infra) en gebrek aan leerplicht tot de factoren die kinderen van school houden. Kinderen gaan daarnaast vaak niet naar school als gevolg van externe factoren zoals kinderarbeid, kindhuwelijken, seksuele intimidatie en onveiligheid.

Het is opvallend dat wereldwijd 80 miljoen meisjes niet naar school gaan. Vooral in Sub-Sahara-Afrika, met als koploper Zuid-Soedan (72%), krijgen beduidend meer meisjes minder onderwijskansen. Daartegenover krijgen meisjes betere onderwijskansen in Latijns-Amerika en de Caraïben. Op regionaal niveau zijn er meer meisjes dan jongens die genieten van basisonderwijs en in vele landen in deze regio zijn het vooral jongens die vroeger stoppen met school. Hoe kunnen we dit verklaren? Dat heeft alles te maken met genderstereotypering.

Discriminatie op basis van geslacht, machtsverhoudingen en hardnekkige gendervooroordelen zorgen ervoor dat er overwegend meer belang wordt gehecht aan de opleiding van jongens dan van meisjes. In sommige landen verhindert de wet dat meisjes naar school gaan. Zo wordt hen de toegang tot de school ontzegd als ze zwanger zijn, maar ook nadat hun kind geboren is kunnen ze vaak niet terugkeren naar de schoolbanken. Huishoudelijke taken, zorg voor familieleden, vroeg trouwen en kinderen krijgen: het zijn factoren die ervoor zorgen dat meisjes een opleiding mislopen. In culturen waar dergelijke traditionele gendernormen heersen, staat onderwijs voor een meisje lager op de prioriteitenlijst van haar familie. De voortzetting van traditionele gendernormen kan er ook voor zorgen dat meisjes minder 'uitblinken' in STEM-vakken zoals wetenschappen, technologie, bouwkunde en wiskunde. Lessen mogen niet discrimineren en moeten meisjes de kans geven om hetzelfde te leren als hun mannelijke medestudenten.

In minder ontwikkelde gebieden wordt er dan weer van jongens verwacht dat ze mee geld verdienen om het gezin te onderhouden.

Investeren in kwaliteitsvol onderwijs

school2Alleen via onderwijs hebben kinderen de kans om hun toekomst in handen te nemen. Ook hebben investeringen in kwaliteitsvol onderwijs een positieve invloed op families, gemeenschappen, de economie, de gezondheidszorg... Een kind dat lager en middelbaar onderwijs heeft gevolgd:

  • zal minder snel het slachtoffer worden van geweld of moeten trouwen terwijl het zelf nog een kind is;
  • zal kunnen lezen en schrijven, gezonder zijn en langer leven;
  • zal een groter deel van het inkomen investeren in het gezin, gemeenschap en land;
  • zal haar/zijn/x rechten beter kennen, begrijpen en kunnen opeisen;

Bron Foto: Unsplash

Genderbewust lesgeven

Ook het respecteren van de eigenheid van elke leerling leidt tot gelijke kansen voor alle kinderen en doorbreekt traditionele rollenpatronen en verwachtingen. Samen met VVOB bouwen we samen aan gender in onderwijs met aandacht voor gendergevoelige pedadogie voor leekrachten, gendervriendelijk schoolleiderschap en gendervriendelijk lesgeven en materiaal. Meer interesse?

Ter gelegenheid van de eerste Internationale Dag voor het Onderwijs stellen Plan International België en Educaid, het Belgisch platform voor onderwijs en vorming binnen de ontwikkelingssamenwerking opgestart door VVOB, een onderzoek voor over de belangrijkste uitdagingen voor de Belgische ontwikkelingssamenwerking rond ontwikkeling en onderwijs van het jonge kind in Niger, Senegal, Tanzani, Rwanda en Mozambique.

In maart 2019 ontvangt eNSPIRED, het VVOB-programma rond gelijke onderwijskansen, enkele genderexperten uit VVOB-partnerlanden Rwanda en Cambodja voor een internationale uitwisseling over 'gender en onderwijs'. Die schijnen gedurende een hele leerweek een nieuw en internationaal licht op de uitdagingen in Vlaanderen. Op 20 en 21 maart 2019 gooien ze de deuren van deze bijeenkomst open voor het grote publiek in het Muntpunt, Brussel met een uiteenlopend programma boordevol interactieve sessies en inspirerende praktijken.

Voor meer tips genderbewust lesgeven: Genderindeklas.be en Genderklik.be/levensloop/schooltijd.

Lees meer

Op de RoSa-website

In de RoSa-bib

Zoek in de online catalogus op volgende onderwerpen: onderwijs / gelijke kansen / meisjes

1489 855 855gender in the classroom 9780855985295 uk