Johanna Elisabeth Smit, Utrecht 1933 - Amsterdam 1981

joke kool smitDe sociale positie van vrouwen wordt dus dubbel door mannen geconditioneerd: in de eerste plaats doordat zij er een hebben, - of niet; in de tweede plaats doordat hun status rechtstreeks afhankelijk is van de positie van hun man. Als men deze elementaire gegevens bekijkt, is het niet verbazingwekkend dat vrouwen in ons huidig cultuurpatroon weinig ambitie tonen. Het verbazingwekkende is eerder dat men zich daarover verbaast.
Alles is erop gericht bij vrouwen de indruk te doen postvatten dat niet hun eigen initiatief bepalend is voor hun leven. Hun eerste collectieve kennismaking met het toeval was het huwelijk, de tweede komt als zij moeder worden. Tot voor kort was een vrouw zelfs niet in staat haar kindertal te bepalen, - en dat het nu wel mogelijk is dringt nog maar moeizaam tot de betrokkenen door, een aardig voorbeeld van de achterstand van de mens op de technologie. 

Uit: Het onbehagen bij de vrouw (1967)

  lees de hele tekst

Biografie

Johanna Elisabeth Smit werd als oudste van zes kinderen geboren op 27 augustus 1933 in Utrecht. Als jong meisje kwam Joke al in aanraking met het feministische ideeëngoed, onder meer via haar moeder. Als studente las ze werken van o.a. Simone de Beauvoir en Jean-Paul Sartre.

Met de publicatie in De Gids van haar baanbrekende essay 'Het onbehagen bij de vrouw ' (1967) luidde ze in Nederland de tweede feministische golf in. De impact van dit artikel was fenomenaal. Hierdoor aangespoord richt ze samen met o.a. Hedy d'Acona in 1968 de actiegroep Man-Vrouw-Maatschappij op. Doel was de sinds lang vastgeroeste sekserollen te doorbreken via een brede waaier aan maatregelen.

Als feministisch militante was Joke Smit niettemin overtuigd van het nut van beleidsbeïnvloeding. Vrouwen moesten zich volgens haar actief engageren in de maatschappij, alleen zo kon er wat veranderen. Zelf werd ze in 1970 lid van de Amsterdamse gemeenteraad voor de PvdA, waar het ze na een jaar aftrapte met een tintelende afscheidsrede.

Joke Smit stierf op haar 48ste aan kanker. Op haar grafsteen staat "Feministe". Daaronder liet ze beitelen: "Zusters, wees moedig, scherpzinnig, eendrachtig".

Dossier Smit, Johanna Elisabeth (Instituut voor Nederlandse Geschiedenis)

Joke Smit, feministe (Jokesmit.nl)

Joke Smit: De spanning tussen radikaliteit en reformisme -pdf. (Anneke Van Baalen)

Portretten: Joke Smit, Nederlands feministisch denker

Oeuvre

Joke Smit - ze publiceert tot 1975 onder de naam Joke Kool-Smit, was de ideoloog van het tweede- golf-feminisme. Ze was de scherpzinnige denker die haar raak geformuleerde ideeën liever op schrift stelde dan uitsprak. Smit produceerde een vijftigtal geschriften, toespraken en uiteenzettingen over het feminisme. De belangrijkste feministische publicaties van Joke Smit zijn gebundeld in Joke Smit. Er is een land waar vrouwen willen wonen. Teksten 1967-1981.

In tegenstelling tot Hella Haasse die in een essay uit 1964 een filosofisch pleidooi houdt voor mentaliteitsveranderingen, schrijft Joke Smit heel concreet over wijzigingen in de belastingwetgeving, kinderopvang, zelfbeschikkingsrecht bij abortus en gelijke lastenverdeling voor vrouwen en mannen op het vlak van arbeid en zorg.

RoSa over: Hé zus, ze houen ons eronder

Lijst van haar feministische publicaties

Ook lezen: Joke Smit en de publieke ruimte van het feminisme   (Dr. Irene Costera Meijer)

Erkenning en prijzen

Na haar dood werd ze het icoon van de vrouwenemancipatie in Nederland. Een heel aantal initiatieven en plaatsen zijn naar haar vernoemd. Lees meer over de Joke Smit-prijs.

Aanraders uit de RoSa bibliotheek

Vuijsje, Marja. Joke Smit: biografie van een feministe. -Amsterdam : Uitgeverij Atlas, 2008. - 496 p. : ill.. - Met bibliogr.. ISBN 978 90 450 1430 2 . - (RoSa exemplaarnummer T/1072)  

Costera Meijer, Irene. Het persoonlijke wordt politiek. Feministische bewustwording in Nederland 1965-1980. Amsterdam: Het Spinhuis, 1996. - (RoSa exemplaarnummer FIIm/0318)

Ribberink, Anneke. Leidsvrouwen en zaakwaarneemsters. Een geschiedenis van de aktiegroep Man-Vrouw-Maatschappij (MVM) 1968-1973. Hilversum: Verloren, 1998. - (RoSa exemplaarnummer FIIm/0367)

Er is een land waar vrouwen willen wonen. Teksten 1967-1981. Smit, Joke. [Samenstelling Jeroen de Wildt en Marijke Harberts] Amsterdam: Sara, 1984. - (RoSa exemplaarnummer FIIa/0311)

 Harbers, Marijke. Afscheid van Joke Smit. - Amsterdam: Uitgeverij Van Gennep, 1987.- (RoSa exemplaarnummer T/0199)

 De tekst 'Het onbehagen bij de vrouw' werd in deze bundel opgenomen. De inleidende tekst, een biografische schets van Joke Smit geschreven door Jeroen de Wildt, kan ook online geconsulteerd worden.

De RoSa-bibliotheek bevat nog meer werken over en van Joke Smit .
Doorzoek de online catalogus met de trefwoorden: Smit Joke, tweede feministische golf, vrouwenbeweging, feminisme, Nederland