Anna Maria van Schurman - Keulen 1607 - Wiewerd 1678

annamaria schurman

'Ghy die een voncxken hebt noch van een hooger moet
Ick seg van ons geslacht, als wel een slave doet:
En sijt soo besig niet in 't dieren en pareren,
Of aen u vluchtigh haer, of aen u schoone kleeren;
Soo u den Hemel geeft de ruymte van den tijd,
Geeft die den spiegel niet die geen gebreecken slijt.

Fragment uit een gelegenheidsgedicht
bij de opening van de Utrechtse universiteit in 1636.
De passage is een oproep aan andere vrouwen
om zich bezig te houden met de wetenschap
in plaats van met hun uiterlijk.

Zelfportret uit een verzameling portretminiaturen
Museum Martena, Franeker

Biografie

De grootouders van Anna Maria van Schurman waren Antwerpse calvinisten. Op de vlucht voor Alva belandden ze in Keulen, waar haar vader huwde met een Duitse freule. Ze kregen drie zonen en een dochter, Anna Maria.

In 1615 vestigt het patriciërsgezin zich in Nederland. Anna Maria groeit op in een gefortuneerd milieu. Het is een bijzonder intelligent kind. Ze studeert wiskunde, geneeskunde, geschiedenis, aardrijkskunde, theologie, letterkunde. Haar talenkennis is uitzonderlijk: Frans, Duits, Engels en Latijn, de taal van de wetenschap, maar ook de talen van godsdienst en bijbelstudie: Grieks, Hebreeuws, Chaldeeuws, Arabisch, Syrisch en Ethiopisch. Daarnaast volgt ze ook kunstonderwijs : portretschilderen, graveren, kalligrafie, muziek. Anna Maria blinkt uit in alles wat ze aanpakt.

Zestien is ze wanneer haar vader haar op zijn sterfbed laat beloven om niet te trouwen. Dank zij het familiekapitaal heeft ze de vrijheid om zich te concentreren op studie, kunst en wetenschap. Haar sociaal netwerk in de hoogste kringen van de Republiek doen de rest.

Haar mentor en vriend Gisbertus Voetius, hoogleraar theologie en Oosterse talen, zorgt ervoor dat Anna Maria van Schurman als eerste en enige vrouw in Nederland les mag volgen aan de pas opgerichte universiteit van Utrecht. Voetius geeft haar de kans een Latijns lofdicht te schrijven bij de opening van de universiteit. Daarin hekelt ze de uitsluiting van vrouwen aan de universiteit, wat haar meteen beroemd maakt.

In haar Dissertatio (Eindverhandeling) houdt Schurman een pleidooi voor het recht op studeren van christelijke vrouwen die er de middelen en de tijd voor hebben. Sinds 1631 is ze daarover in discussie met theoloog André Rivet. Godsdienst is niet alleen de basis van haar studies, het is er ook de rechtvaardiging voor. Wie kan bezwaar hebben tegen een vrome jonge vrouw die de bijbel beter wil verstaan? (Bron: Aercke).

Dat Anna Maria van Schurman in hoog aanzien staat, blijkt uit haar contacten met invloedrijke dichters en geleerden als Jacob Cats, Constantijn Huygens, P.C. Hooft en René Descartes. Ze correspondeert met grote wetenschappers, schrijvers en filosofen uit heel Europa en geniet een internationale reputatie als savante en auteur.

Ook met interessante vrouwen onderhoudt Schurman contacten. Ze heeft feministische vriendinnen zoals Marie le Jars de Gournay , die in 1626 de gelijkheid van man en vrouw had verdedigd in De l'égalité des hommes et des femmes. Ze is een fan van Lucrezia Marinelli , auteur van La nobilita et l'eccelenza delle donne, co' difetti et mancamenti de gli huomini (1591).

De laatste jaren van haar leven keert Anna Maria van Schurman de gereformeerde kerk de rug toe en in 1669 sluit ze zich aan bij de dissidente prediker en ex-jezuïet Jean de Labadie, stichter van de piëtisten in Nederland. Die overstap legt ze uit in haar autobiografie Eucleria.
Meer : Anna Maria van Schurman en haar Eucleria/ S. van der Linden. - pdf.

Over de Labadie zeggen sommige tijdgenoten:

dat Iesuitisch Paapken,
dat grimmig manneken, dat ezelhairig aapken,
Die Juffrou Schuurmans mint om schijven en om schrijven,
en onder 't hennerot het haantje zoekt te blijven

Uit:Lange Rygh-Veter waar aan opgezamelt zijn alle de Versjes van verscheyde Schrijvers voor en tegen Jean de Labadie.

meer lezen:

Anna Maria van Schurman (DBNL)

Anna Maria van Schurman (Inst. voor Nederlandse Geschiedenis)

Anna Maria van Schurman (Utrechts Archief)

Oeuvre

schurman manuscriptAnna Maria van Schurman is een belangrijk auteur, die een groot oeuvre naliet. Doordat ze vooral schreef in talen die bijna niemand nog begrijpt, heeft ze niet de bekendheid die ze verdient. Na haar dood raakte haar werk vergeten. Pas in de 20ste eeuw werd ze herontdekt.

Haar belangrijkste werk, Opuscula Hebraea Graeca Latina et Gallica, prosaica et metrica uit 1648, is geschreven in het Latijn, het Grieks, het Hebreeuws en het Frans. Het werk uit 1639,  Paelsteen van den tijt onses levens, is een Nederlandse vertaling van De Vitae Termino. Haar Nederlandstalige brieven en gedichten heeft ze tijdens haar leven nooit als bundel gepubliceerd, wel af en toe achteraan in publicaties van mannen.

Klein werk: de Opuscula Hebraea Graeca Latina et Gallica, prosaica et metrica van Anna Maria van Schurman (1607-1678) / Pieta van Beek, 2004.

bibliografie

Prijzen en erkenning

Al wat naam en faam heeft in adellijke en intellectuele kringen aast op een uitnodiging van de "geleerde maagd" Anna Maria van Schurman. Koningin Christina van Zweden kwam in 1651 speciaal naar de Nederlanden om de Ster van Utrecht te kunnen bezoeken. De koningin van Polen ook. Veel prominente tijdgenoten loven haar in hun verzen. In 1622 schrijft Anna Roemers Visscher een gedicht op Anna Maria van Schurman en Jacob Cats prijst haar eruditie in Houwelijck (1625). Soms moet van Schurman in de verdediging gaan om haar imago van ernst, bescheidenheid en vroomheid te beschermen.

Aanraders uit de RoSa bibliotheek

Van Dhuoda tot Aletta: het eeuwenoude spanningsveld tussen vrouwelijkheid en geleerdheid / red.: Anuschka De Coster ; Katrien Heene ; eindred.: Liselotte Vandenbussche ; Marysa Demoor . -Gent : Academia Press, 2008. - (Focus Gender: Rapporten van het Centrum voor Genderstudies-UGent). - (RoSa exemplaarnummer: FII p/0495 )

De eerste studente: Anna Maria van Schurman (1636) / Pieta Van Beek . -Utrecht : Stichting Matrijs, 2004. - 272 p. : ill.. - Met lit. opg.. ISBN 90-5345-261-3.-  Recensie:Historica jrg. 28 nr. 02 (jun 2005) 30
RoSa exemplaarnummer T/0842

Het denken van de ander : proeve van een vrouwelijke ideeëngeschiedenis / red.: Joke J. Hermsen . - Kampen : Kok Agora, 1997. -  (RoSa exemplaarnummer FII p/0100) Recensie: (The) European Journal of Women's Studies jrg. 06 nr. 01 (februari 1999) 119-122

Anna Maria Van Schurman (1607-1678) : een uitzonderlijk geleerde vrouw / red. Mirjam De Baar (e.a.). - Zutphen : Walburg Pers, 1992. (RoSa exemplaarnummer T/0376)

Doorzoek de online catalogus met de trefwoorden: van Schurman Anna Maria, 17e eeuw, geleerde vrouwen, Nederland

Online publicaties

Gender, genre and authority in seventeenth-century religious writing: Anna Maria van Schurman and Antoinette Bourignon as contrasting examples / Mirjam de Baar.- University of Groningen, 2009.