Historicus, auteur en activist Rebecca Solnit (1961) viel met haar boeken en essays al talloze keren in de prijzen. In 2008 schreef Solnit het essay 'Mannen leggen me altijd alles uit' over een verschijnsel dat ondertussen bekend staat als 'mansplaining'.

 Rebecca Solnit

solnitRebecca Solnit (24 juni 1961) groeide op in Bridgeport in de Amerikaanse staat Connecticut als dochter van een joodse vader en een katholieke moeder. Het gezin verhuisde in 1966 naar Novato in Californië. Solnit ontwikkelde tijdens haar jeugd een voorliefde voor boeken en wou later bibliothecaris worden. Pas nadat ze ontdekte dat ze liever schreef dan las was ze gedetermineerd om het te maken als auteur. Haar droom kwam uit. In 1984 behaalde Solnit aan Berkeley een master in journalistiek en sinds 1988 werkt ze als historicus en auteur.

 

 Mijn feminisme kwam en ging, maar het gebrek aan bewegingsvrijheid voor vrouwen in mijn stad schokte me diep en persoonlijk aan het eind van mijn tienerjaren, toen ik in mijn stedelijke omgeving voortdurend werd aangevallen en niemand dat leek te beschouwen als een burgerrechtenkwestie of zelfs als iets stuitends, maar als een reden om met de taxi te gaan en een cursus zelfverdiging te doen, of altijd een man of een wapen mee te nemen, of om te kleden als een man, of naar suburbia te gaan. Ik deed niets van dat alles, maar ik dacht wel heel veel over de kwestie na.
(Mannen leggen me altijd alles uit, 2017 [cfr.infra NL vertaling van het boek Men Explain Things to Me 2014, p.157.)

Men Explain Things to Me - essay (2008)

Rebecca Solnit is van alle markten thuis. Ze omschrijft zich als schrijver, historicus en activist en heeft een tiental boeken en veel meer essays geschreven over diverse onderwerpen als kunst, geschiedenis, politiek, armoede, klimaatverandering, fotografie,... Over kortom alles dat haar triggert. Over feminisme en vrouwenrechten sprak ze zich lange tijd niet uit, totdat ze in 2008 het essay Men Explain Things to Me schreef voor de kritische Amerikaanse blog TomDispatch.com. Het werd onmiddellijk een internethit. 

Solnit schreef het essay neer op aandringen van een toenmalige huisgast, schrijver en activist Marina Sitrin, opdat mensen zoals haar jongere zus Sam het zouden kunnen lezen. Om jonge vrouwen te laten inzien dat het zwijgen opgelegd worden niet het gevolg is van hun eigen gebreken, maar van een genderstrijd.

Voor de duidelijkheid, ik geloof zeker dat vrouwen dingen op neerbuigende wijze kunnen uitleggen aan mannen. Maar dat is niet representatief voor het enorme machtsverschil dat nog veel macaberder vormen kan aannemen, of voor het wijdverbreide patroon van hoe gender werkt in onze maatschappij.
(Mannen leggen me altijd alles uit, 2017, p.27.)

Solnit begint het essay met een anekdote. In 2003 raakte ze op een feestje in Aspen verwikkeld in een gesprek met een oudere man die haar de inhoud van haar eigen boek over de Amerikaanse fotograaf Eadweard Muybridge uitlegde, dat hij bovendien niet eens gelezen bleek te hebben. Haar vriendin Salie probeerde talloze keren aan hem duidelijk te maken dat Solnit de auteur is van het boek. Tevergeefs, zij kreeg geen gehoor. Solnit vertrok vanuit dit incident om een maatschappelijk probleem aan te kaarten: waarom worden vrouwen vandaag nog steeds vaak het zwijgen opgelegd? Waarom zijn er mannen die ervan uitgaan dat ze alles weten? 

Mannen leggen me nog steeds alles uit. En geen enkele man heeft ooit zijn excuses aangeboden voor het onterecht uitleggen van dingen waar ik verstand van had en hij niet. Maar volgens de statistieken heb ik misschien nog een jaar of veertig te leven, dus wie weet.
(Mannen leggen me altijd alles uit, 2017, p.23.)

Solnit beschrijft de problematiek met de nodige nuancering. Ze beklemtoont dat er ook genoeg vriendelijke mannen en betweterige vrouwen zijn, dat ze zelf bevoorrecht is omdat ze het recht heeft om te denken en spreken dan de meeste vrouwen. Maar niet iedereen heeft evenveel geluk als haar. Het monddood maken van vrouwen in het openbare leven, huiselijk geweld en seksuele intimidatie tonen aan dat het een noodzaak is om vrouwen geloofwaardigheid te geven en te zorgen dat ze gehoord worden. 

Men Explain Things To Me wordt tot op vandaag nog steeds gedeeld en becommentarieerd. Solnit werd gebombardeerd als de nieuwe Betty Friedan, die schreef over 'het probleem zonder naam (seksisme, ongelijkheid, onderdrukking).' Het verschijnsel waarover Solnit schreef, staat inmiddels bekend als 'mansplaining', een samentrekking van de Engelse woorden man en explaining. Solnit gebruikt de term zelf niet, volgens haar wekt het te veel de indruk dat het gaat om een aangeboren afwijking van mannen, in plaats van het fenomeen dat sommige mannen onnodig uitleggen en tegelijkertijd niet horen wat ze moeten horen. De term heeft wel degelijk z'n effect gehad. In 2010 werd 'mansplainer' door The New York Times verkozen tot een van de beste woorden van het jaar en in 2012 maakte de term zijn entree in de mainstream politieke journalistiek. Daarnaast werd de website Academic Men Explain Things to Me opgericht met verhalen van honderden universitaire vrouwen over hoe ze werden stilgezwegen. 

 Men Explain Things to Me - boek (2014)

men explain things to meNa het succes van het essay 'Men Explain Things to Me' schreef Rebecca Solnit andere stukken over de gebrekkige aandacht voor vrouwenrechten en -problematieken die ze in 2014 bundelde in een boek genoemd naar haar bekendste essay Men Explain Things to Me. Naast het beroemde titelessay bevat het een verhandeling over verkrachting en tevens de oproep om een halt toe te roepen aan deze wijdverbreide misdaad tegen de mensheid, een onvermoeibaar doordenken over de ware betekenis van het huwelijk, of wat het huwelijk zou kunnen zijn, een bespiegeling over de zichbaarheid en onzichtbaarheid van vrouwen in kunst en geschiedenis, een diepgravende lezing van Virginia Woolf's werken.

Een boek "voor de grootmoeders, de gelijkheidspredikers, de dromers, de mannen die het begrijpen, de jonge vrouwen die doorgaan, de oudere die de eerste stappen hebben gezet en de gesprekken die niet stilvallen." Solnit schrijft voor iedereen die begaan is met vrouwenbevrijding. In het essay 'Woolfs duisternis: Het onverklaarbare omarmen' komt Solnit's boodschap het sterkst tot uiting. Vrouwen willen hun eigen ding kunnen doen, zonder commentaar op hun vrouw-zijn. 

 

Haar zucht [Virginia Woolf] naar vrouwenbevrijding betekende niet dat ze wilde dat vrouwen dezelfde geïnstitutionaliseerde dingen konden doen als mannen destijds (en vrouwen nu ook), maar dat vrouwen alle vrijheid kregen om te zwerven, geografisch en in hun verbeelding.
(Mannen leggen me altijd alles uit, 2017, p.93.)

In het essay #YesAllWomen kijkt Solnit terug naar het 'probleem zonder naam' van Betty Friedan. Vrouwen hadden toen veel minder rechten en veel minder in te brengen. Het is een lange strijd geweest en er is nog een lange, harde strijd te gaan, met tegenstand die nog alomtegenwoordig is. De wereld is verregaand veranderd en er moet nog veel veranderen, maar verandering is al zichtbaar.

 The Mother of All Questions (2017)

motherofallquestionsIn The Mother of All Questions rekent Solnit af met vele misvattingen die diep in de samenleving geworteld zijn die verandering onmogelijk maken. Het titelessay - dat verscheen in het Amerikaanse maandblad Harper's in 2015 - verwijst bijvoorbeeld naar de vraag die een journalist aan Solnit stelde tijdens een lezing. Waarom bleef Woolf kinderloos? Solnit moest deze vraag zelf ook meermaals beantwoorden. Hoe vaak zou die vraag aan een mannelijke auteur worden gesteld?

In het essay 'Een korte geschiedenis van het zwijgen' gaat Solnit dieper in op het stilzwijgen van verkrachting en seksueel geweld tout court in de samenleving. Iemand de mond snoeren is een uitoefening van macht, maar juist zwijgen werd lang gezien als een impliciete vorm van toestemming – een diepgewortelde misvatting in de taal, denk aan de uitdrukking ‘wie zwijgt stemt toe.’ Maar wat als zwijgen geen toestemming inhoudt, maar een overlevingsstrategie is, een vorm van wat Solnit ‘repressieve controle’ noemt?

Wat gebeurt er als de stilte wordt doorbroken? Sinds de opkomst van sociale media strijden feministen ook online tegen het stilzwijgen van vrouwen. Dankzij hashtags als #askhermore, #notokay, #ibelieveher, #whyIleft en #iwasrapedtoo wordt seksueel geweld uit de taboesfeer gehaald. Solnit legt de vinger op de wonde:

 "There is always something unsaid that is yet to be said, always someone struggling to find the words and the will to tell her story. Every day each of us invents the world and the self who meets that world, opens up or closes down space for others within that. Silence is forever being broken, and then like waves lapping over the footprints, the sandcastles and wahsed-up shells and seaweed, silence rises again."
(The Mother of All Questions, 2017, p.65)

In de RoSa-bib

  • Mannen leggen me altijd alles uit / Rebecca Solnit, 2017 (uit het Engels vertaald) - RoSa-exemplaarnr. FIIa/1158
  • The Mother of All Questions / Rebecca Solnit, 2017 - RoSa-exemplaarnr. FIIa/1164