Hildegard Van Bingen

Invloedrijk
Achtergrond
Abdis
Visioenen
Wetenschapster en genezeres
De levenscirkel
Meer lezen

Invloedrijk

Hildegard van Bingen (1098-1179), abdis van een benedictijnenklooster, was één van de meest invloedrijke vrouwen uit de twaalfde eeuw. Vandaag is ze vooral bekend om haar visioenen over de samenhang van de kosmos en haar uitgebreide briefwisseling met vooraanstaande personen. Ze schreef ook een aantal natuurkundige werken, heiligenlevens en muziekstukken . Zij was de eerste componist uit de geschiedenis van de klassieke muziek die bij naam bekend is. Voor de twaalfde eeuw had ze een ongekend groot gezag voor een vrouw. Hildegard wees pausen en wereldlijke leiders terecht en er werd rekening gehouden met haar mening in belangrijke aangelegenheden. Bovendien verwoordde ze een heel vrouwelijk godsbeeld en stelde dat man en vrouw voor God gelijk waren. Hildegard Van Bingen is erg geliefd bij feministische theologen. Haar visie op gezondheid en ziekte, als verstoorde en herstelde evenwichten, spreekt dan weer holisten aan.

naar overzicht

Achtergrond

Hildegard wordt geboren als tiende kind in een adellijke familie. Ze heeft al heel jong visioenen en haar ouders dragen haar op haar acht jaar over aan de zorgen van Jutta von Sponheim, een non van adellijke afkomst, abdis van het vrouwenklooster van Disibodenberg. Op haar vijftiende treedt Hildegard in. In het klooster krijgt ze een klassieke middeleeuwse opleiding. Ze raakt bevriend met de monnik Volmar die later haar secretaris wordt. Hildegard heeft een zwakke gezondheid. Ze vertrouwt Jutta haar visioenen toe, maar houdt ze verder zo veel mogelijk verborgen.

naar overzicht

Abdis

Het vrouwenklooster van Disibodenberg is een kluis verbonden aan een mannenklooster. Wanneer Jutta in 1136 overlijdt, wordt Hildegard verkozen tot nieuwe abdis. De kluis is door de jaren veel te klein geworden en Hildegard wil een eigen klooster stichten onafhankelijk van het mannenklooster. Ze krijgt heel wat tegenwerking van de abt, die zeggenschap heeft over het vrouwenklooster dat een belangrijke bron van inkomsten vormt. De bruidschat van de adellijke nonnen worden gebruikt om het mannenklooster te verfraaien, wat bij de nonnen in hun krappe behuizing heel wat wrevel opwekt. Hildegard houdt vol en gebruikt het aanzien dat ze gekregen heeft door de pauselijke erkenning van haar visioenen. Rond 1147 sticht ze een nieuw klooster op deRupertsberg te Bingen. Pas in 1158 wordt het nonnenklooster ook juridisch onafhankelijk van Disibodenberg. Daardoor kunnen de nonnen zelf kiezen welke mannelijke geestelijken de mis komen opdragen, of de biecht afnemen. Het klooster wordt welvarend en rond 1165 kan Hildegard een dochterklooster stichten in de omgeving.

naar overzicht

Visioenen

Pas op haar tweeënveertigste begint Hildegard haar visioenen op te schrijven. Haar eerste en meest bekende boek, ‘Scivias’ (Ken de wegen [des Heren]) schrijft ze met de hulp van Volmar, haar secretaris, en Richardis, de non met wie ze een erg hechte band heeft. Hildegard benadrukt dat zeniet in extase is, maar haar visioenen in wakende toestand waarneemt “in haar ziel”. Ze laat haar teksten illustreren met prachtige miniaturen. Die beelden de visioenen uit en komen tot stand onder Hildegards nauwlettend toezicht. Later volgen nog twee andere mystieke werken: het Liber vitae meritorum en het Liber divinorum operum.

Hildegard probeert haar visioenen ook uit te drukken in muziek. Haar religieuze composities zijn eigenzinnig en getuigen van een rijk klankgebruik. In tegenstelling tot de later in trek komende bruidsmystiek waarin de relatie van de Kerk tot Christus vergeleken wordt met een naar haar bruidegom verlangende bruid, bezingt Hildegard de vrouwelijkheid en vruchtbaarheid van Maria als basis van de Kerk.

naar overzicht

Wetenschapster en genezeres

Hildegard heeft ook een belangrijke natuurwetenschappelijke verhandeling geschreven. Het eerste deel, het Liber simplicis medicinae of Liber subtilitatum diversarum naturarum creaturarum, wordt achteraf bekend onder de naam ‘Physica’. Daarin worden 513 planten, dieren, elementen, metalen en stenen beschreven met vermelding van hun geneeskrachtige werking. Hildegard gebruikt de Duitse benamingen, wat wijst op een nauwe band met de plaatselijke volksgeneeskunde. Ze beschrijft als eerste de kruiden die ten noorden van de Alpen voorkomen. De nomenclatuur die ze hierbij ontwikkelt, wordt in Duitsland nog steeds gebruikt. Het tweede deel, het Liber compositae medicinae, of Causae et curae behandelt de gezonde en de zieke mens. Hildegard leunt hier sterk aan bij de traditie van Hippocrates en Galenus. Hildegard benadrukthygiëne, een juistevoeding,voldoenderusten voldoende beweging. Ze is één van de eersten die aanraadt drinkwater vooraf te koken. In de omgeving van het klooster is Hildegard bekend en geliefd als genezeres.
In 1179 sterft Hildegard. Ze is er dan eenentachtig, stokoud naar middeleeuwse maatstaven. Er worden pogingen ondernomen om haar heilig te laten verklaren, wat uiteindelijk nooit officieel gebeurt. Officieus wordt Hildegard onmiddellijk na haar dood al als heilige vereerd in de omgeving van Bingen. Ze heeft ook een officiële feestdag op 17 september. In oktober 2012 wordt Hildegard van Bingen wordt mogelijk heilig verklaard en gepromoveerd tot “Kerkgeleerde”.  Er zijn 33 kerkgeleerden, waaronder 3 vrouwen.

naar overzicht

De levenscirkel

De Levenscirkel van Hildegard van Bingen

Bekijk de illustratie. De figuurtjes in het midden stellen de seizoenen van het leven voor. Verschillende krachten en elementen werken op hen in. De rode, vurige cirkel rondom het geheel stelt de (vrouwelijke) goddelijke liefde voor. De hand van God beveelt Hildegard wat haar geopenbaard wordt te boek te stellen. Onderaan links schrijft Hildegard haar visioen neer. 

In haar teksten benadrukt Hildegard vaak dat ze maar een “arm vrouwtje” is en geen enkele kennis heeft dan die door God wordt ingegeven. Nederigheid is in de Middeleeuwen een deugd. Schrijvers benadrukken standaard hun onwaardigheid.Vrouwen kunnen mannen daarin gemakkelijk overtreffen door naar hun vrouw-zijnte verwijzen. Hildegards gezag is bovendien grotendeels gebaseerd op haar visioenen. Zichzelf wegcijferen is dus een goede manier om haar boeken meer gewicht te geven. Door latere generaties is dit vormelement echter vaak verkeerd begrepen. In de negentiende eeuw gaat men er zelfs vanuit dat haar werken niet authentiek zijn en in feite door mannen geschreven werden. In de twintigste eeuw wordt Hildegard Van Bingen herontdekt. Door publicaties en manifestaties naar aanleiding van haar negenhonderdste verjaardag raakt ze ook opnieuw bekend bij het grote publiek. Hildegard blijft tot de verbeelding spreken door haar veelzijdigheid en eigenzinnigheid.

naar overzicht

Meer lezen

RoSa-bibliotheek: trefwoorden Van Bingen Hildegard, abdissen, profetessen, middeleeuwen, biografie

Boeken

  • Hildegard: een vrouwelijk genie in de late Middeleeuwen / Etty Mulder, 1982 - RoSa ex.nr.: T/0123
  • Hildegard Van Bingen / Régine, Pernoud,1996 - RoSa ex.nr.: T/0470
  • De Vita van Hildegard / Tony Lindijer, 2000 - RoSa ex.nr.: T/0624
  • Histoire des femmes scientifiques de l'Antiquité au XXe siècle: les filles d'Hypatie / Eric Sartori, 2006 - RoSa ex.nr.: EII m/0089

 

Artikels

  • Cadden, Joan, Wissenschaft, Sprache und Macht im Werk Hildegards von Bingen / In: Feministische Studiën, jg.9 nr.1 (mei 1991) pp.69-79
  • Holsinger, Bruce Wood / The Flesh of the Voice: Embodiment and the Homoerotics of Devotion in the Music of Hildegard of Bingen (1098-1179) / In: Signs, jg.19 nr.11 (herfst 1993) pp.92-125
  • Offereins, Marianne / Hildegard von Bingen, leven tussen actie en contemplatie / In: Babeliowski, Laura (e.a.) Hestia’s haardvuur: negen vrouwenportretten als inspiratie voor (organisatie-) ontwikkeling en leiderschap
     / Scriptum Management, 2004 - RoSa ex.nr.: T/0828. p.40-49
  • Vanden Berghe, Eric / Is Hildegard uur gekomen? Merkwaardige revival van een middeleeuws mystica / In: Standaard der Letteren, 18/4/1996

De RoSa-bibliotheek bevat nog meer werken over Hildegard Van Bingen

RoSa's geannoteerde literatuurlijst Vrouwen in de Middeleeuwen 

 

naar overzicht