Op 16 augustus overleed Aretha Franklin aan de gevolgen van pancreaskanker. De zangeres, die ook wel de Queen of Soul genoemd wordt, was al langere tijd ernstig ziek. Franklin werd bekend met hits als 'Respect', 'Think', 'Chain of Fools', 'Do Right Woman, Do Right Man' en '(You Make Me Feel Like) A Natural Woman.

Leven

arethaAretha Louise Franklin wordt geboren in Memphis en groeit op in Detroit in een muzikaal predikantengezin. Haar moeder Barbara Siggers is pianiste. Haar vader, Clarence Franklin, is een bekend en populair dominee, die furore maakt met zijn ronkende preken. Bij het gezin komen beroemdheden als Sam Cooke en Jackie Wilson, maar ook Martin Luther King over de vloer.

Wanneer hun moeder sterft worden de tienjarige Aretha en haar zussen mee opgevoed door haar oma en door gospelzangeres Mahalia Jackson, een vriendin van de familie.

De jonge Aretha Franklin leert zichzelf piano spelen op haar tiende en zingt met haar twee zussen in het gospelkoor van de kerk, waar ze al snel de solo’s voor haar rekening neemt. Op haar veertiende wordt ze door haar vader, die zich opwerpt als haar manager, op kerkentournée genomen. Het is ook haar vader die haar aan haar eerste platencontract helpt bij J.V.B. Records, het label dat in 1956 haar debuutalbum, Songs of Faith, uitbrengt.

Haar vader mag dan geroemd en geliefd zijn binnen de kerkgemeenschap, in het echte leven blijkt hij het niet zo nauw te nemen met de echtelijke trouw en de moraal. Wanneer hij een twaalfjarig meisje zwanger maakt, verlaat Aretha’s moeder hem.

Aretha Franklin wordt later ook tot twee maal toe op piepjonge leeftijd zwanger, één keer op haar twaalfde en nog eens op haar veertiende. De kinderen worden opgevoed door haar grootmoeder en haar zus Erma, terwijl Franklin een zangcarrière uitbouwt. Ze krijgt later nog twee zonen. Haar hele leven worstelt Franklin met onzekere gevoelens over haar uiterlijk en haar gewicht, complexen die ze compenseert met een vroegrijp en ongeremd seksleven.

Verdere stappen in de muziekwereld

In 1960 tekent Aretha Franklin bij Columbia Records, waar ze in 1961 de langspeler Aretha with the Ray Bryant Combo uitbrengt. De plaat levert haar haar eerste Billboard single op: Won’t be long. Toch blijft het grote succes uit, volgens muziekkenners omdat de platenfirma haar talent niet ten volle benut.

In 1966 belandt Franklin bij Atlantic Records, de platenfirma van de illustere Ahmet Ertegün. Hij koppelt haar aan producer Jerry Wexler, een match made in heaven, zo blijkt. Het levert haar meteen twee hits op: I never loved a man (the way I loved you) en Do right woman, do right man. Een indrukwekkende resem hits en klassiekers volgen.

In de liefde en haar gezondheid kent Franklin minder succes. Haar eerste huwelijk wordt getekend door huiselijk geweld. Haar tweede huwelijk wordt evenmin een voltreffer. Ze zal haar hele leven worstelen met een alcoholprobleem.

Activisme

Haar persoonlijke problemen doen niets af aan haar vuur, haar eigenzinnigheid en haar engagement. Franklin’s talent en succes bieden hoop en zelfrespect aan de zwarte Amerikaanse bevolking. Op haar zestiende gaat de jonge Aretha Franklin mee op tournée met Martin Luther King. Wanneer hij vermoord wordt zingt ze op zijn begrafenis. Ze steunt de Civil Rights Movement, weigert op te treden voor een gesegregeerd publiek en en spreekt zich openlijk uit wanneer dat nodig is. Wanneer activiste Angela Davis in 1970 wordt gearresteerd en beschuldigd van wapenhandel, laat Franklin duidelijk verstaan dat ze bereid is om de borgsom te betalen die nodig is om Davis uit de cel te halen, en voert ze campagne voor haar vrijlating. Davis wordt gelukkig vrijgesproken.

Met haar songs over respect en gelijkwaardigheid inspireert Aretha Franklin miljoenen vrouwen voor wie dat in de praktijk vaak loze begrippen zijn.

Werk

In haar lange carrière rijgt Aretha Franklin een indrukwekkend aantal hits aan elkaar. Haar repertoire evolueert van gospel naar soul, met uitstapjes naar blues, pop en r&b. Haar stem is uitzonderlijk krachtig en flexibel, maar Franklin groeit bovenal uit tot een icoon dankzij haar talent om eender welke song te interpreteren met passie en gevoel. Naast een indrukwekkend performer blijkt ze ook een getalenteerd pianist en componist.

Tot haar bekendste hits behoren nummers die werelderfgoed zijn geworden, zoals I Never Loved a Man (the Way I Love You), Respect, Chain of Fools, Think, Don’t Play That Song (You Lied), I Say a Little Prayer, (You Make Me Feel) a Natural Woman, en vele andere.

Wereldhit Respect wordt in 1968 geschreven door soullegende Otis Redding, als een oproep tot respect voor alle vrouwen. Franklin’s versie wordt haar allereerste nummer 1-hit, en een anthem voor de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging alsook voor alle vrouwen die opkomen voor zichzelf. In het boek The Oxford encyclopedia of Women in World History staat het liedje helemaal bovenaan de lijst van belangrijkste songs van en voor vrouwen uit de 20ste eeuw. 

In Think, een nummer dat ze zelf schrijft, claimt ze vrijheid en respect voor vrouwen. Het nummer wordt dan ook een van de bekendste feministische lijfliederen. In 1980 krijgt het nummer een tweede leven wanneer het op de soundtrack belandt van de film The Blues Brothers. Franklin zelf speelt al zingend een memorabele scène in deze film.

Aretha Franklin is ook de allereerste vrouw die een ster krijgt op de Rock’n Roll Hall of Fame. De canon aan invloedrijke en wereldberoemde songs die ze achterlaat bezorgen haar met recht de eretitel Queen of Soul, een titel die nooit door iemand anders werd geclaimd.

In het nieuws

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

AF1AF2AF3AF4AF5

  • Black feminist cultural criticism / Jacqueline Bobo, 2001 - RoSa ex.nr.: M/152
  • Black women and music: more than the blues / Eileen M. Hayes (e.a.) - RoSa ex.nr.: GIV2 a/584
  • Black women in America / Kim Marie Vaz, 1995  - RoSa ex.nr.: FII a/667
  • How it feels to be free: black women entertainers and the civil rights movement / Ruth Feldstein, 2013 - RoSa ex.nr.: GIV2 a/745
  • Respect: women and popular music / Dorothy Marcic, 2002 - RoSa ex.nr.: GIV2 a/380