Jeugd

Anne Catherine Albertine Isala Van Diest werd geboren te Leuven op 7 mei 1842 in een welgesteld doktersgezin met zeven kinderen. Isala groeide op in een ruimdenkende omgeving. De meisjes kregen dezelfde opvoeding als de enige jongen. De kinderen Van Diest mochten regelmatig mee op reis met hun moeder, wat hun blik op de wereld verruimde. Al jong werden ze beïnvloed door de Britse progressieve kringen waar hun moeder Elisabeth Génie vaak contact mee had. Hun vader was sociaal voelend en zag zijn werk als een roeping. Isala spiegelde zich waarschijnlijk aan hem.

Opleiding

Om zich voor te bereiden op universitaire studies volgde Isala Van Diest middelbaar onderwijs in het Zwitserse Bern. In België bestond toen nog geen hoger secundair onderwijs voor meisjes. Vermoedelijk in 1873 keerde ze terug omdat ze zich in Leuven wou inschrijven aan de faculteit geneeskunde. Dat was een probleem want ze was een vrouw. Isala kreeg de steun van verschillenden professoren, maar ze stuitte op een njet van de rector, Monseigneur A. Namèche. Uit respect voor haar vader kwam de rector dan maar op de proppen met een compromisvoorstel. Ze kon de lessen fysiologie en verloskunde volgen, zodat ze vroedvrouw kon worden. Isala weigerde dat.

De Zwitserse universiteiten zetten in die periode de deuren open voor vrouwen die in eigen land nog geen toegang kregen tot hogere studies. De meeste buitenlandse meisjesstudenten waren afkomstig uit Rusland, Polen en Engeland. Ter voorbereiding ging Isala naar Duitsland om Duits, Latijn en wiskunde studeren. In het zomersemester van 1874 begon ze dan effectief  aan haar opleiding natuurwetenschappen aan de universiteit van Bern. Haar doctoraal proefschrift van 1876 ging over een geneeskrachtige plant uit het Andes-gebergte, de Gonolobus Condurango. Men dacht toen ten onrechte dat die stoffen bevatte die kanker konden genezen.

Daarna concentreerde ze zich helemaal op de geneeskunde. In mei 1879 behaalde de 37-jarige Isala Van Diest haar doktersdiploma met een proefschrift over hygiëne in de gevangenissen. Naar eigen zeggen was de keuze van haar onderwerp een voorwendsel om haar standpunt uiteen te zetten over criminaliteit en menselijkheid, en om hervormingen in het penitentiaire systeem voor te stellen.

Over haar uiteindelijke keuze voor een studie medicijnen schreef ze: "Ik koos voor geneeskunde omdat ik goed besefte welke grote morele invloed je als arts kan uitoefenen op de vrouw. Terwijl je hun lichamelijk lijden verzacht, openen die vrouwen hun hart voor je. Ik zie de geneeskunde als een manier om vrouwen uit hun doffe berusting te halen, hen elkaar te laten helpen en hen sterker te maken opdat ze eisen waar ze recht op hebben"

bron:

Theodore Stanton, Donald G. Rohr / Selections from The woman question in Europe (1974).

Artsenpraktijk

Isala Van Diest stond erg geïsoleerd als eerste en enige vrouwelijke arts in België. Ze was oorspronkelijk van plan om meteen na haar studies een dokterspraktijk te beginnen in Groot-Brittannië. Ze kende het land goed en de Britten keken niet meer vreemd op van een vrouw als dokter. In 1866 was pionier dokter Elisabeth Garrett Anderson er al gestart met een medisch consultatiebureau, dat later omgevormd werd tot het New Hospital for Women. Daar werkte Isala Van Diest in 1880 een aantal maanden. In 1882 keerde ze terug naar België, maar haar Zwitsers diploma werd niet zomaar erkend. Zo was ze verplicht om bijkomende examens af te leggen. Ze volgde daarom verloskunde en chirurgie aan de ULB, die vanaf 1880 vrouwelijke studenten toeliet.

In 1884 vestigde Isala zich definitief in Brussel. Eerst werkte ze als arts voor Le Refuge, een toevluchtsoord voor voormalige prostituees. Op 27 november 1884 verscheen in het Belgisch Staatsblad een koninklijk besluit dat Isala Van Diest  toelating gaf om als eerste vrouw het beroep van arts uit te oefenen in België. Zes jaar later zou de wet op de toekenning van de academische graden (10 april 1890) vrouwen definitief toegang verschaffen tot het beroep van arts of apotheker.

Vanaf 1886 begon Isala Van Diest geleidelijk aan een eigen praktijk uit te bouwen in Brussel. Ze moest opboksen tegen heel wat vooroordelen van patiënten en collega's. In het begin behandelde ze meer buitenlandse patiënten dan Belgen, vooral Britten en Amerikanen. Het duurde tot 1890 voor ze meer Belgische patiënten had. Isala verzorgde meestal vrouwen en kinderen, omdat ze vond dat vrouwen beter af zijn met vrouwelijke artsen.

Sociaal en feministisch engagement

Van Diest was bijzonder actief in de strijd tegen de internationale vrouwenhandel. Ze was lid van de Société de moralité publique, een pluralistische vereniging opgericht in 1881. De vereniging ijverde voor het opdoeken van de internationale vrouwenhandel en van de geregelementeerde prostitutie. Met haar steun richtten de protestantse vrouwen Le Refuge op, een opvanghuis voor vrouwen die uit de prostitutie weg wilden. Het pand lag aan de Vleurgatse Steenweg in Elsene. Isala werd opgenomen in het bestuur en stond in voor de medische verzorging van de opgevangen vrouwen. Van Diest was een medestander van de internationale abolitionistische beweging voor het uitbannen van de prostitutie.

Isala Van Diest was een fervent verdediger van vrouwenrechten. Tijdens haar verblijf in Groot-Brittannië kwam ze in contact met het Britse feminisme, dat een grote indruk op haar maakte. Rond 1890 werd ze medestichter van een vereniging voor gelijke rechten van vrouwen, die zich later aansloot bij de Ligue Belge du Droit des Femmes. Gedurende enkele jaren was ze zeer actief binnen de Ligue

Slechtziend

In 1902 was Isala verplicht haar artsenpraktijk op te geven omdat haar ogen niet meer meewilden. Ze gaf ook haar bestuursmandaten bij  Société de moralité publique en Le Refuge op en verhuisde naar Knokke, samen met barones de Bieberstein, de vroegere voorzitter van Le Refuge.

In haar laatste levensjaren was ze bijna blind. Ze leidde een zeer teruggetrokken bestaan en niemand kende haar nog. Maar in 1914 eerde de stad Antwerpen haar met het erevoorzitterschap van de tentoonstelling De Hedendaagse Vrouw. Isala Van Diest overleed in Knokke op 6 februari 1916.

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

  • Markante vrouwen in de geneeskunst / Michel Deruyttere, 2014 - RoSa ex.nr.: W2/0130
  • Vrouwenfaam op straatnaam: vrouwen maken naam Dorinda Dekeyser (e.a.), 1999 - RoSa ex.nr.: FIm/0072
  • Dossier: les femmes belges dans notre histoire / Jo Gérard (e.a.), 1983 - RoSa ex.nr.: FIIm/0258
  • Luciane Opdeweegh / Isala van Diest. - In: ISALA; volume 01 nr 01 (dec 1992), p. I.4-I.5.
  • Naar het buitenland voor haar roeping. - [s.l.] : [s.n.], [s.a.] - In: DE STANDAARD; (11 06 2009) of in de RoSa bibliotheek

Archief Isala Van Diest: OCMW-archief Brussel