Vrouwen en IT? Volgens het cliché geen goed huwelijk. Toch was het in het geval van Grace Hopper (1906 – 1992) een meer dan geslaagde combinatie. Ze is echter niet zo bekend bij het grote publiek. Onterecht. Haar nalatenschap is te groot om op deze pagina’s uit de doeken te doen. Toch een kleine greep uit haar belangwekkende repertoire. Ze behaalde in 1934 een prestigieus doctoraat wiskunde aan de Yale Universiteit, als enige vrouw in die tijd. Ze werd een van de eerste computerprogrammeurs en stond mee aan de wieg van de programmeertaal COBOL (COmmon Business-Oriented Language). Ze was verantwoordelijk voor de eerste compiler. Dat is een computerprogramma dat ervoor zorgt dat de broncode, geschreven in een programmeertaal, kan worden uitgevoerd door een computer zodat iedereen het kan gebruiken. Ze heeft ons de computertermen “bug” en “debugging” geschonken. Ze was de eerste vrouw die een ‘flag rank’(een rang vanaf admiraal) bereikte in het Amerikaanse leger en bij haar pensionering in 1986 was ze de officier met de langste status van dienst in het gehele Amerikaans leger. In theorie was ze al sinds 1966 op rust, maar een jaar na haar pensionering werd ze weer in actieve dienst geroepen door het Pentagon.

Grace HopperGrace Hopper belandde eerder toevallig in de computersector, het domein waar ze later zo veel faam in zou maken. Ze groeide op in een wereld die van dag op dag veranderde. Er kwamen telefoons, auto’s, vliegtuigen. Al snel kwam ze volledig in de ban van al die technologie. Een bekende anekdote is dat ze - zeven jaar oud- zo gebiologeerd werd door een alarmwekker. Ze moest en zou weten hoe dat ding werkte. Na de zevende ontmantelde klok vonden haar ouders het welletjes. Grace’s ouders speelden een belangrijke rol in ’haar ontwikkeling. Van haar moeder, een geograaf met een eigen carrière - eerder uitzonderlijk voor die tijd - kreeg ze de liefde voor wiskunde mee. Haar vader, die door een ziekte beide benen verloor, leerde haar dat alles mogelijk is. Het was in die tijd niet evident voor meisjes om hoger onderwijs te volgen. Toch vonden haar ouders het belangrijk dat hun dochter een goede opleiding genoot en ze stuurden haar eerst naar Vassar College en nadien naar Yale University. Ze blonk er uit in wiskunde en fysica.

Na haar studies keerde ze terug naar Vassar College om er wiskunde te doceren. Het spreekt voor zich dat ze niet veel vrouwelijke vakcollega’s had. Ondertussen werkte ze ook haar doctoraat in de wiskunde af. Toen kwam er de gebeurtenis die het leven van zovelen radicaal veranderde. De Tweede Wereldoorlog. In haar jeugd werd ze vaak gemotiveerd met de woorden “herinner je overgrootvader”, die admiraal was geweest in de Amerikaanse zeemacht. Met het uitbreken van de oorlog herinnerde Grace zich die woorden maar al te goed. Ze moest en zou in dienst treden bij de WAVES (Women Accepted for Volunteer Emergency Service), een divisie in de Amerikaanse marine, gecreëerd enkel voor vrouwen. In eerste instantie werd ze afgekeurd omdat ze te oud was. Ze was toen 36 jaar. Maar ze bleef volhouden. Na een initiële opleiding, zag men in de marine haar potentieel. Haar wiskundig talent bracht haar bij de Mark I, de enige computer die de Navy had. Hij werd gebruikt om hoeken te berekenen waarmee de schepen munitie moest afvuren. In vergelijking met de huidige computers, stelde de Mark I niet veel voor, maar in die tijd was het een indrukwekkende machine. Het duurde niet lang of Grace Hopper kende de machine beter dan wie ook. Ze schreef dan ook de handleiding die anderen met de computer leerde omgaan.

Na de oorlog bleef ze in dienst van de Navy als computeranalist. De computers werden sneller en sneller. Op een dag werkte de Mark II niet meer. Bij het openmaken van de machine vond ze zowaar een mot, geplet tussen twee stroompanelen. In haar verslag schreef ze met veel zin voor humor dat ze voor het eerst een echte ‘bug’ heeft gevonden. Over bugs gesproken. Grace Hopper was ongewild verantwoordelijk voor de angst voor de Millenniumbug bij de overgang van 1999 naar 2000. Ze had immers de manier waarop computers omgaan met data veranderd van acht naar zes tekens.

Een van haar grote streefdoelen was om computers gebruiksvriendelijker te maken. In het begin moest de computer voor alles wat die moest berekenen, aparte instructies krijgen. Die werden op de computertape getypt in computercode. Veel te omslachtig, vond Hopper. Ze slaagde erin om veelvoorkomende instructies op te slaan op een magnetische band. Die instructies kon je dan nadien gemakkelijk oproepen door een simpel woord in te voeren, in plaats van de hele uitgebreide code. Het was de geboorte van het eerste compilerprogramma.

Toch bleef programmeren een zaak van experts. Dat er in de jaren 50 drie verschillende programmeertalen werden gebruikt door de Amerikaanse bedrijven, hielp ook niet echt. In 1959 nam Grace deel aan een stuurgroep die een gemeenschappelijke programmeertaal moest creëren. Dat werd COBOL. Grace Hopper was niet dé uitvinder, maar zij overtuigde wel de meeste bedrijven om hun eigen standaarden te laten vallen ten voordele van de nieuwe, universele programmeertaal. Het leverde haar de bijnaam “Moeder van Cobol” op.

In 1966 kreeg ze de droevigste brief in haar leven. Ze was net 60 jaar oud geworden en ze moest op pensioen. Nauwelijks één jaar later echter, vroeg de Navy haar of ze weer in actieve dienst kon treden. Buiten het verder ontwikkelen van computerprogramma’s was haar voornaamste taak officieren de wondere wereld van de COBOL programmeertaal te leren kennen. Gedurende haar loopbaan kreeg ze al heel veel erkenning en prijzen voor haar werk. In 1986, ze was toen reeds 79 jaar, werd ze als eerste vrouw ooit tot de rang van admiraal gepromoveerd. Datzelfde jaar neemt ze ontslag. Nu voorgoed. Toch bleef ze heel actief in het promoten van het computergebruik. Ze reisde nog veel en was een graag geziene gast in allerhande media. Op 85-jarige leeftijd overleed Grace Hopper in 1992. Het was het einde van een fenomeen.

Update november 2016

Op 16 november 2016 maakte president Barack Obama 21 nieuwe laureaten bekend die de Presidential Medal of Freedom in ontvangst mogen nemen in de VS. Ook Grace Hopper krijgt posthuum deze eer. 

De Presidential Medal of Freedom is de hoogste burgerlijke onderscheiding in de VS en wordt uitgereikt aan personen die een verdienstelijk bijdrage hebben geleverd aan de veiligheid of nationale belangen van de Verenigde Staten, aan de wereldvrede of aan culturele of andere belangrijke publieke of private inspanningen. De prijzen worden uitgereikt in het Witte Huis op 22 november 2016.

Meer lezen:

  • Headstrong: 52 Women Who Changed Science and the World / Rachel Swaby, 2015 - RoSa ex.nr.: EII m/0138
  • Grace Hopper: admiral of the cyber sea / Williams, Kathleen Broome - RoSa ex.nr.: T/0891
  • Grace Hopper: computer whiz / Murphy, Patricia J - RoSa ex.nr.: T/0851