Margarete Schütte-Lihotzky (1897- 2000), eerste vrouwelijke architect van Oostenrijk

In 1916 no one would have conceived of a woman being commissioned to build a house - not even myself”

Als we in onze moderne ingebouwde keuken staan te kokerellen, dan staan we eigenlijk midden in een ontwerp van Margarete Schütte-Lihotzky. Zij was het die de eerste compacte keuken ontwierp, bekend geworden als de ‘Frankfurter Küche’, een voorloper van functioneel design.

margarete schutteMargarete Schütte-Lihotzky werd op 23 januari 1897 geboren in Wenen in een gezin dat tot de gegoede klasse behoorde. Ze liet zich inschrijven aan de Weense Kunstgewerbeschule, richting architectuur, waar ze de eerste vrouwelijke student was. Haar mentor was Oskar Strnad, één van de pioniers van de sociale huisvesting in Wenen. Mee door hem begon Margarete zich voor sociale woningbouw te interesseren. Zij werkte onder meer samen met Adolf Loos aan een project voor de huisvesting van veteranen uit de eerste wereldoorlog. Haar ontwerpen trokken de aandacht van Ernst May, stadsarchitect van de Duitse stad Frankfurt. In 1926 bood hij haar een plaats aan in zijn team. In Frankfurt ontmoette Lihotzky de architect Wilhelm Schütte, met wie ze in 1927 huwde.

margaret schutte Frankfurterkueche

Om de enorme woningnood in Frankfurt aan te pakken werd er een ambitieus woonproject opgezet, ‘het nieuwe Frankfurt project’, dat goedkope en comfortabele woningen zou bouwen.

Het was voor dit bouwproject dat Margarete in 1926 haar compacte, ergonomische keuken ontwierp. Klein van formaat, 1,9 m op 3,4 m, was de keuken zo ontworpen dat je met een minimum aan bewegingen kon werken. Een handige draaikruk op wieltjes zorgde ervoor dat je niet telkens hoefde op te staan. Verder waren er ingebouwde kasten met glazen deuren zodat je meteen kon zien wat waar stond, een opklapbare strijkplank, een plafondlamp bevestigd aan een rail en dus verplaatsbaar. Rechts van de spoelbakken had je een kast die onderverdeeld was in 18 aluminium bakjes met handvaten. Deze bakjes waren gelabeld en voorzien van handige tuiten om te gieten. Bovendien hadden ze markeringen die het gewicht of de hoeveelheid aangaven, zo kon je meteen de juiste hoeveelheid afmeten. De keukenkasten werden in het blauw geschilderd omdat men dacht dat vliegen blauw mijden. Haar Frankfurter Küche is in verschillende museumcollecties opgenomen, zoals het Museum voor Toegepaste Kunst in Wenen, het MOMA in New York en het Victoria & Albert museum in Londen.

Haar naam zal altijd verbonden blijven aan die keuken, maar ze heeft natuurlijk nog ander werk afgeleverd. Zo ontwierp ze onder andere gebouwen voor het kleuteronderwijs. In 1930 maakten Lihorsky en haar man deel uit van de ‘Bauhaus Brigade’ van Ernst May, die in de toenmalige Sovjet Unie een viertal steden ging bouwen.

In 1939 werd Margarete lid van de Oostenrijkse communistische partij en tijdens de oorlog sloot ze zich aan bij het communistische verzet tegen het naziregime. Tijdens een ontmoeting met een verzetsleider in 1941 werd ze opgepakt en veroordeeld tot 15 jaar gevangenis. Na de oorlog raakte ze als lid van de communistische partij moeilijk aan werk in Oostenrijk. Daarom ging ze aan de slag in China, Cuba en de DDR.

In haar geboorteland kreeg Margarete Schütte-Lihotzky pas laat in haar leven erkenning voor haar werk. Voor haar verzetsactiviteiten ontving ze in 1978 een medaille. De stad Wenen verleende haar in 1980 de Architectuurprijs. Ze stierf in 2000, vijf dagen voor haar 103e verjaardag, aan de gevolgen van de griep. De Australische Robyn Archer baseerde haar toneelstuk ‘Architektin’ op het leven van Lihotzky. De première vond plaats op 2 september 2008 in Adelaide.

margarete shutte blauwe keuken