ofvirginsDavid Jacobson is professor Sociologie aan The University of South Florida en oprichtend directeur van The Citizenship Initiative, een initiatief dat een nieuwe kijk op het idee ‘burgerschap’ tracht te onderschrijven in een steeds verder globaliserende wereld. Ook de boeken Rights across Borders: Immigration and the Decline of Citizenship (1997) en Place and Belonging in America (2001) zijn van zijn hand. Als politiek socioloog werkt hij voornamelijk rond thema’s als immigratie en burgerschap, internationale instituties en wetgeving, mensenrechten, religie en conflict. Binnen deze thema’s neemt de status van de vrouw in globale conflicten een centrale plaats op.

Vrouwen en seksualiteit hebben altijd al deel uitgemaakt van conflicten, kijk maar naar het gebruik van verkrachting als oorlogswapen in onder meer Joegoslavië en Somalië. Volgens Jacobson vormt het lichaam van de vrouw echter steeds meer een strijdveld op zich en ook de concrete aanleiding tot vele globale conflicten. Of het nu gaat om de discussie rond het dragen van de hoofddoek of om het feit of Afghaanse meisjes al dan niet naar school mogen, vrouwelijke seksualiteit en vrijheid vormen de kern van heel wat hedendaagse twistpunten. Vaak wordt een dergelijke strijd ingekaderd als zijnde die van het liberale Westen vs. de conservatieve islam. Jacobson oordeelt echter (terecht!) dat er veel meer speelt. Zo heeft hij het onder meer over het belang van de “struggle over the nature of the self” - de belangrijke vraag van het zelfbezit: wie is eigenaar van en wie heeft controle over het lichaam? Zeker wat betreft vrouwen kan hier niet in elke context eenduidig op geantwoord worden en lopen de discussies vaak hoog op. Net daarom vormen zij, volgens de auteur, het hart van deze globale strijd. De centrale vraag die Jacobson in dit boek dan ook naar voor schuift is: valt te achterhalen waarom de rol van de vrouw zo prominent aanwezig is in een stijgend aantal conflicten en wat bekent dat voor de verschillende richtingen die deze conflicten uit kunnen gaan?  

Het boek is grotendeels opgedeeld in vier delen (of exploraties zoals Jacobson het zelf verwoord). In het eerste deel werpt de auteur een blik op de historische trajecten die het Midden Oosten en Europa hebben afgelegd, met grote aandacht voor het patriarchaat en het hiermee samenhangende idee dat de eer van de man gedefinieerd dient te worden door het onderdrukken van de vrouw. Hierin ziet hij één van de voornaamste wortels van het hedendaagse ‘drama’ dat over vrouwelijke seksualiteit en status heerst binnen zowel het christendom als de islam. De rol die het patriarchaat speelt en heeft gespeeld ziet hij echter als veel minder eenduidig dan dat bij andere auteurs vaak het geval is. Zo dienen patriarchale systemen volgens hem losgekoppeld te worden van ‘de islam’; ze zouden eerder vastgepend zijn op bepaalde tribale structuren. Een lijn die ook voor het christendom kan worden doorgetrokken. In deel twee ligt de focus op de mate waarin het fenomeen globalisering voordelen voor vrouwen met zich mee bracht. Zo had globalisering volgens Jacobson een grote impact op de toegang van de vrouw tot onderwijs en de arbeidsmarkt en zouden vrouwen beter dan mannen in staat zijn om met de wijzigende economische omstandigheden om te gaan. In het derde deel tracht de auteur dan verklaringen aan te bieden voor ‘de islamitische backlash’, een fenomeen dat gelijktijdig lijkt voor te komen met de wereldwijde verbetering van de positie van de vrouw. Hierbij wordt gebruik gemaakt van The tribal patriarchy index, een index om onder meer de link tussen patriarchaat en religieuze motieven bij geweld na te gaan. Tot slot gaat Jacobson in het vierde deel dieper in op wat hij als ‘de Europese paradox’ beschrijft: globalisering zorgt voor stijgende discussies in het Westen zelf. Er bestaan spanningen tussen opvattingen binnen de grote migratiestromen en de plaatselijke bevolking. Visies op vrouwelijke seksualiteit en status komen zo ook ‘op het thuisfront’ lijnrecht tegenover elkaar te staan, wat volgens Jacobson vaak tot een ‘abroad at home’- gevoel leidt. Afsluiten doet hij hierna met een analyse van de hedendaagse situatie waarbij hij een overzicht biedt van wat al deze historische invloeden als impact hebben op de huidige visies en hoe inzicht hierin kan bijdragen tot een minder ‘hysterisch’ conflict ten aanzien van vrouwelijke seksualiteit, vrijheid en status. Ook de rol die vrouwen hier zelf bij kunnen spelen, wordt uitgebreid in de kijker gezet.

“For the first time, women on a broad scale have or conceivably could, change gender hierarchies in important institutions of society. … This is perhaps the core issue that we need to address … since it will cause dramatic shifts throughout societies … and the very sense of self.”(p. 191)

Dit alles komt op een uitnodigende en meeslepende manier aan bod, waarbij (cultureel) gevoelige concepten en ideeën zoals onder meer honor societies niet uit de weg worden gegaan en de auteur een mooi evenwicht weet te vinden tussen het schrijven voor een breed publiek en het aanhouden van een hoog wetenschappelijk niveau. Jacobson oordeelt niet over goed of fout, maar tracht vanuit een gestructureerde weergave van de realiteit op zoek te gaan naar een mogelijke oplossing voor de diverse conflicten waarbij vrouwelijke seksualiteit en status als voornaamste wapen in de strijd worden geworpen. Ook onderwerpen als islamitisch radicalisme, de plaats van ‘de man’ in dit hele verhaal en de verschillende manieren van omgaan met ‘multiculturalisme’ worden in dit boek zorgvuldig en met oog voor detail aangekaart. Of Virgins and Martyrs leest bijgevolg vlot genoeg om het op een doordeweekse dag ter hand te nemen, zonder dat daarbij moet geknipt worden in de historische en wetenschappelijke draagkracht van het verhaal. Centraal in het boek zijn ook een aantal illustraties te vinden die het geheel van een verfrissende visuele ondersteuning voorzien. Voor al wie zich interesseert in de vaak vurige debatten over vrouwelijke seksualiteit en status die zich steeds scherper lijken af te tekenen, is dit boek zeker een must read.


 Of Virgins and Martyrs: Women and Sexuality in Global Conflict, David Jacobson. 
Baltimore: The John Hopkins University Press, 2013.
RoSa exemplaarnummer: FII d/182.
Neem zeker ook even een kijkje op  http://citizenshipinitiative.org/.