Afkomst
Jonge jaren
Literaire carrière
Politieke pamfletten
Feminisme
De Revolutie
Het einde
Verdiensten
Meer lezen
 

Afkomst

Olympe de Gouges

Jean-Jacques Le Franc, toekomstige markies van Pompignan, is nog heel jong wanner hij verliefd wordt op zijn petekind Anne-Olympe Mouisset, dochter van een welvarende familie in Montauban. Zijn ouders sturen hem naar Parijs om haar te vergeten. Wanneer hij na jaren terugkomt is Anne-Olympe getrouwd met Pierre Gouze, met wie ze kinderen heeft. Jean-Jacques Le Franc installeert zich in Montauban in 1747 en wordt voorzitter van het Assisenhof. Marie Gouze wordt geboren op 7 mei 1748. Het vaderschap van Jean-Jacques is nooit officieel vastgesteld, maar algemeen werd aangenomen dat hij de vader van Marie is. Wanneer Pierre Gouze sterft op 29 augustus 1750 probeert Jean-Jacques Le Franc de voogdij over Marie te bekomen, maar haar moeder weigert en trouwt met Dominique-Raymond Cassaigneau in 1753. Ontgoocheld trekt Jean-Jacques zich terug op zijn domein in Pompignan. Hij verbreekt alle contact met Anne-Olympe en hun dochter Marie.

naar overzicht

Jonge jaren

De opleiding van Marie is oppervlakkig, maar ze leert wel de grondbeginselen van het schrijven op een ogenblik dat in haar parochie 13 van de 20 meisjes ongeletterd zijn. Haar eerste taal is Occitaans, Frans is maar de tweede. Het Occitaans is een mondelinge cultuur, terwijl het Frans de taal van de geschreven teksten is. Dit zal haar later parten spelen wanneer ze zich in Parijs wil doen erkennen als letterkundige. Een groot deel van haar werk zal ze daarom niet persoonlijk neerpennen maar dicteren.

Wanneer Marie 16 is wordt ze uitgehuwelijkt aan Louis-Yves Aubry, traiteur van de Intendant Alexis Gourgues. Hun zoon, Pierre, wordt geboren op 29 augustus 1766. In november van datzelfde jaar overstroomt een deel van Montauban door de Tarn. Haar man verdwijnt uit haar leven. Men weet niet of hij verdronk of stierf als slachtoffer van de epidemieën die na de ramp uitbraken. Marie als weduwe vindt al snel troost, maar ze wil nooit meer trouwen : voor haar is het huwelijk het graf van de liefde en het vertrouwen. Ze wordt Olympe de Gouges : Olympe naar haar moeder en 'de Gouges' is waarschijnlijk afgeleid van haar eigen familienaam die ook Gousse, Gouge of Gouges geschreven werd. Ze vertrekt met haar minnaar, Jacques Biétrix de Rosières, een rijke handelaar uit Toulouse, naar Parijs, vergezeld van haar zoon Pierre.

Veel geld heeft ze niet geërfd van haar man, maar dit verhindert haar niet rijkelijk te leven in Parijs en haar zoon een verzorgde opvoeding te geven. Om in haar behoeften te voorzien zal ze zelfs proberen geld te krijgen van haar 'halfbroer', de zoon van Jean-Jacques Le Franc, maar zonder resultaat.

Olympe heeft veel bewonderaars maar het is vooral Jacques Biétrix - waarmee ze misschien een dochter gehad heeft die overleden is vóór de Revolutie - die helpt haar schulden te betalen. Vanaf 1774 krijgt ze zelfs een lijfrente van hem en in 1788 kan men beschouwen dat ze deel uitmaakt van de rijke bourgeoisie. Tegenstanders van Olympe, zoals Restif de la Bretonne, beweren dat ze een prostituee was voor ze zich ging interesseren voor de literatuur, maar courtisane is waarschijnlijk dichter bij de waarheid. Ze had zelfs omgang met de neef van koning Lodewijk XVI, hertog Philippe van Orléans, de latere Philippe-Egalité.

naar overzicht

Literaire carrière

Op dertigjarige leeftijd besluit ze de liefdesavonturen vaarwel te zeggen. Ze verhuist, in Parijs, en omringt zich met intellectuelen : journalisten, schrijvers en filosofen. Haar grote vriend is Louis-Sébastien Mercier, een schrijver.

Wanneer ze in 1784 "Les Mémoires de Valmont" afwerkt, heeft ze ongeveer 30 theaterstukken geschreven. Haar eerste toneelstuk "Zamore et Mirza, ou l'Heureux Naufrage", handelt over de slavernij. Na heel veel moeite wordt het aanvaard door de acteurs van het Théâtre-Français, want zij hebben het recht om te beslissen over de stukken die gespeeld zullen worden, maar het wordt op een wachtlijst gezet. Olympe wordt ongeduldig en ze probeert de zaak te forceren door tussenkomst van invloedrijke personen uit haar kennissenkring. Natuurlijk heeft ze niet alleen maar bewonderaars. Op een bepaald ogenblik komt het zelfs zo ver dat een bevel tot opsluiting in de Bastille tegen haar wordt uitgevaardigd. Gelukkig kunnen belangrijke medestanders verhinderen dat het uitgevoerd wordt.

Eind december 1789 zal haar stuk eindelijk opgevoerd worden, maar het wordt uitgefloten door het publiek vanwege het onderwerp. Olympe brengt enkele veranderingen aan, maar op 2 januari 1790 beslissen de acteurs dat het stuk definitief van het programma verwijderd wordt. Olympe spant een rechtszaak aan, ondersteund door andere schrijvers. Het resultaat is dat de statuten van het Théâtre-Français veranderd moeten worden en dat in de toekomst de schrijvers voorrang krijgen op de spelers.

naar overzicht

Politieke pamfletten

Olympe die reeds overwoog om naar Engeland uit te wijken, op zoek naar meer vrijheid voor het opvoeren van haar stukken, verandert van gedacht. Ze is immers al anderhalf jaar geïnteresseerd in de Revolutie. Ze droomt van gelijkheid voor alle mensen, van een belangrijkere plaats voor de vrouw in de samenleving en van de vrijheid van expressie. Op 6 november 1788 publiceert ze een eerste politieke brochure "La Lettre au Peuple" in het Journal Général de France. Ze voorziet een uitgebreid programma van sociale hervormingen, ze spreekt over sanering en hygiëne, ze is tegen voorrechten en speculanten, maar ze verdedigt toch nog het koningschap.

Op 1 mei 1789, wanneer de Staten-Generaal voor het eerst sinds 1614 bijeenkomt, zit ze vooraan als toeschouwer. Aangezien ze niet zelf kan tussenkomen, besluit ze haar eigen krant uit te geven, "L'Impatient", maar ze krijgt geen toestemming. Na de inname van de Bastille, en niettegenstaande haar gehechtheid aan het koningschap, schrijft ze "Séance Royale", een pamflet waarin ze de koning aanmaant af te treden ten voordele van een Regent (Philippe d'Orléans). Maar daarna wordt ze bang en schrijft een pamflet tegen Philippe d'Orléans. Resultaat : haar zoon verliest zijn werk als ingenieur in dienst van diezelfde hertog van Orléans.

Olympe schrijft pamfletten over alles wat haar interesseert en onderscheidt zich niet door haar gematigdheid, integendeel. Ze woont nog steeds de debatten bij van de Nationale Vergadering. Ze neemt er ook zelf aan deel, in de tribune van de Jacobijnen. Ze is wanhopig omdat haar aandeel in de hervormingen nooit erkend wordt. Mirabeau is onder de indruk van haar dynamisme, maar ze maakt ook veel vijanden. Op 5 oktober 1789 wordt ze in haar huis bedreigd door een groep tegenstanders.

naar overzicht

Feminisme

Vanaf 1790 komt er een keerpunt voor het moderne feminisme in Europa, met de publicatie van verscheidene feministische werken, onder meer  Mary Wollstonecraft's "The Vindication of the Rights of Woman", vertaald in het Frans in 1792.

La Déclaration des Droits de la Femme et de la Citoyenne Olympe ondertekent haar eerste feministische tekst "La Déclaration des Droits de la Femme et de la Citoyenne " op 5 september 1791. Tot aan de val van de Koning is ze voorstander van een constitutionele monarchie en haar opmerkelijke manifest "L'Esprit Français" is opgedragen aan Lodewijk XVI. In deze publicatie eist ze het stemrecht voor iedereen. Dit zal verleend worden in augustus 1792, alleen maar voor mannen.

Na haar deelname aan een vrouwenmanifestatie in Parijs in juli 1792, gaat Olympe op reis door Frankrijk om haar toneelstukken te promoten. Tijdens deze reis verneemt ze de val van het koningschap en keert terug naar Parijs waar de Revolutie nu gewelddadiger is geworden met de guillotine als belangrijk 'argument'.

naar overzicht

De Revolutie

Volgens de afspraak is 21 september 1792 dag 1 van het jaar I van de Revolutie. Olympe sluit zich aan bij de Girondijnen en publiceert een pamflet tegen Robespierre en Marat. Wanneer het proces van de Koning begint biedt Olympe tevergeefs haar hulp aan bij Malesherbes, de advocaat van de verdediging. Niets kan de Koning nog redden en hij wordt onthoofd op 21 januari 1793. In maart 1793 ontsnapt Olympe ternauwernood aan een aanval op straat. Bij de val van de Girondijnen op 2 juni 1793 neemt de revolutie weer een andere wending. Olympe blijft hen trouw en schrijft haar politiek testament.

Ze gaat op zoek naar haar zoon omdat ze denkt dat hij dood of gekwetst is. Wanneer hij weer thuiskomt,  zet haar zoon haar praktisch buiten, omdat hij zich volledig wil distantiëren van haar en haar gevaarlijke ideeën. Olympe koopt een huis met enkele hectaren grond in Saint-Etienne-de-Chigny in de Loire-streek met het doel zich hier terug te trekken en te leven volgens de principes van Jean-Jacques Rousseau.

naar overzicht

Het einde

Terechtstelling Olyme de GougesOlympe de Gouges keert nog één keer terug naar Parijs, waar ondertussen Marat vermoord is en Charlotte Corday terechtgesteld. Op 20 juli 1793 wordt Olympe de Gouges gearresteerd terwijl ze haar manuscript "Les Trois Urnes" wil uithangen, samen met de uitgever en een venter. Na ondervraging worden de twee mannen vrij gelaten. Olympe wordt na verscheidene ondervragingen en een huiszoeking opgesloten in de Abdij van Saint-Germain-des-Prés. Omdat ze een kniewonde heeft die ontsteekt wegens gebrek aan verzorging, schrijft ze een pamflet over de erbarmelijke toestand in de gevangenis. Dit wordt natuurlijk niet gepubliceerd. Olympe wordt overgebracht naar de gevangenis van Petite-Force in het Marais, waar ze hoort dat vrouwen soms een zwangerschap simuleren om te proberen enkele maanden langer in leven te blijven. Ze zal dit proberen, maar zonder succes.

Na het bezoek van haar schoondochter wordt Olympe overgebracht naar het 'verzorgingshuis' van Citoyenne Mahaye. Dankzij het betalen van een exorbitante maandelijkse huur kan men zich hier doen 'vergeten' door de rechters. Haar juwelen worden verpand, maar het is duidelijk dat ze niet genoeg geld heeft om lang te overleven. In oktober 1793 is er het proces en de terechtstelling van Koningin Marie-Antoinette. Op 28 oktober 1793 wordt Olympe overgebracht naar de Conciergerie en op 2 november 1793 verschijnt ze voor haar rechters, beschuldigd van royalistische sympathieën. Ze krijgt geen advocaat omdat men vindt dat ze zichzelf wel kan verdedigen, wat ze doet en met een zeker succes bij het publiek. Zoals voorzien wordt ze ter dood veroordeeld, twee weken na Marie-Antoinette, en onthoofd op 3 november 1793.

naar overzicht

Verdiensten

Na haar dood wordt Olympe de Gouges door vrouwenhatende historici beschreven als een hysterica die de deugden van haar sekse vergeten was. Haar grootste 'fout' is dat ze gevochten heeft voor diverse belangrijke aangelegenheden zoals de bevrijding van de slaven, de bouw van kraamklinieken, het stemrecht voor de vrouwen, de wettelijke scheiding, de rechten van wezen en alleenstaande moeders, en nog vele andere sociale ongerechtigheden terwijl ze 'maar een vrouw' was.
Veel van haar vernieuwingen zullen maar in de twintigste eeuw verwezenlijkt worden.

Meer lezen

RoSa-bibliotheek, trefwoord: de Gouges Olympe

  • La citoyenne paradoxale : les féministes françaises et les droits de l'homme / Joan W. Scott, 1998 - Oorspr. tit.: Only paradoxes to offer ISBN 2-226-09598-5
  • Nouvelles lumières sur Olympe de Gouges / Michem Lequenne - In: CAHIERS DU FEMINISME; volume 18 nr 70 (aut 1994), p. 46-48
  • Olympe de Gouges : une grande dame de la liberté / Olivier Blanc - In: LUNES; nr 04 (jul 1998), p. 39-45
  • Geschiedenis met een verleden : negentiende-eeuwse geschiedschrijvers over vrouwen in de Franse Revolutie / Mieke Taat - In: TIJDSCHRIFT VOOR VROUWENSTUDIES; volume 12 nr 04 (48 1991), p. 483-498