Nederlandse Dolle Mina's

Echo uit Nederland
Dolle Wilhelmina
Belgische Mina’s staan op
“Een rebelse meid is een parel in de klassenstrijd”
Hoe Dolle Mina aan haar einde kwam
Erfenis van de Mina’s

Echo uit Nederland

Amsterdam 1969… Groepjes Nederlandse jongens en meisjes slaan de handen in elkaar voor de linkse revolutie en de studentenprotesten. Of zo lijkt het toch… In werkelijkheid nemen de jongens de beslissingen en krijgen de meisjes ‘vrouwentaken’ toebedeeld zoals broodjes smeren voor de actievoerders.  Een groep ontgoochelde vrouwen – en mannen! – pikt dit niet langer en besluit daarom over te gaan tot een revolutie binnen de revolutie. Aanvankelijk willen ze eenvoudigweg, door directe actie op straat, de aandacht vestigen op vrouwendiscriminatie. Maar al snel groeien deze acties uit tot een beweging die haar eigen visie bepaalt.

Ze noemen hun groep ‘Dolle Mina’ en al gauw breidt hun werkterrein zich uit buiten de universiteit en is hun doel niets minder dan een feministische samenleving. Vanaf januari 1970 overspoelt Dolle Mina Nederland met opvallende acties zoals het dichtbinden van urinoirs, het uitdelen van condooms, het naroepen en fluiten naar mannen,…

Dolle Wilhelmina

wilhelmina druckerDe Dolle Mina’s kozen hun naam niet zomaar. Ze noemden zichzelf ‘Dolle Mina’ als eerbetoon aan Wilhelmina Drucker (1847-1925), die ze uit de schaduw wilden halen als socialistisch feministe avant la lettre.  Drucker, zelf kind van een arme alleenstaande moeder, realiseerde zich al vroeg dat sommigen onrechtvaardig rijk en anderen onrechtvaardig arm zijn en dat vrouwen daarbij het meest moeite hebben om de touwtjes aan elkaar te knopen.

Ze sloot zich aan bij de Nederlandse socialistische beweging, waar ze ontzet was over het feit dat vrouwen er zelden aan het woord werden gelaten. Daarom richtte ze de Amsterdamse Vrije Vrouwenbeweging op met als doel “het bevorderen van het maatschappelijk belang der vrouw en hare geestelijke en staatkundige ontwikkeling”. In tegenstelling tot de suffragettes, die vooral met het lot van vrouwen begaan waren, kwam Drucker op voor de arbeidsters.  Vrouwenemancipatie was volgens haar slechts mogelijk als die samenging met sociale emancipatie. Bovendien stelde ze de strenge fatsoensnormen van haar tijd ernstig in vraag en ze liet geen spaander heel van heilige huisjes zoals het huwelijk.

Belgische Mina's staan op

dolle mina campagne afschaffing vrouwenslavernijEnkele maanden na de start in Nederland ontstonden ook Belgische Dolle Mina-groepen. De eerste was Dolle Mina Antwerpen.  “Vrouwen hebben ook recht op longkanker” . Met deze slogan trokken de Antwerpse Mina’s op 4 maart 1970 voor het eerst de straat op. Doelwit: een verzekeringskantoor in Antwerpen waar mannen wel en vrouwen niet mochten roken. Gewapend met pamfletten en sigaren trokken zij ten strijde. Ludieke acties, mediagenieke slogans en ironische toon waren het handelsmerk van Dolle Mina: "Mevrouw, waarom bent u verplicht stiekem op de damestoiletten uw kankerstokje te gaan roken, terwijl uw mannelijke collega's in de burelen de lucht mogen verpesten? Misschien wil uw direktie u tegen kanker beschermen en betaalt ze u minder loon om te verhinderen dat u aan uw behoefte zoudt toegeven? Misschien past uw direktie een taktiek toe op lange termijn om meer promotiekansen voor de vrouw te scheppen door uw mannelijke kollega's eerder naar het graf te sturen?" staat te lezen op de flyer bij de actie. Met op de ommezijde het eisenpakket waar het werkelijk om gaat: gelijke rechten voor mannen en vrouwen, thuis en op de werkvloer. Met deze actie was Dolle Mina in België een feit.

dollemina oproep 1970Na Antwerpen ontstonden op de kortst mogelijke tijd Dolle Mina-kernen in Gent, Brussel, Oostende en Leuven. Groepen zonder officiële leiders en waar alles er informeel aan toe ging. Toch was er sprake van enkele spilfiguren zoals Roos Proesmans, Chantal De Smet en Ida Dequeecker. De eerste acties waren, naast gelijk loon voor gelijk werk , vaak gericht op het tekort en de dure kostprijs van kinderopvang , hetgeen vrouwen verhinderde om te gaan werken. De Mina's hebben uiteraard ook heel wat actie gevoerd rond de legalisering van abortus (“Baas in eigen buik!”) vrije anticonceptie en seksuele voorlichting. Iets wat hen niet altijd in dank werd afgenomen. Daarnaast voerden ze actie voor meer vrouwen in de politiek , voor een beter juridisch statuut voor de (gehuwde) vrouw, tegen het seksistische vrouwbeeld in de reclame, tegen het dwingende schoonheidsideaal ...

 

dolleminaabortusdolleminastemvrouwdollemina2

“een rebelse meid is een parel in de klassenstrijd”

dolleminagelijkloonDolle Mina nam vanaf het begin het standpunt in dat de emancipatie van de vrouw pas mogelijk is in een socialistische samenleving. Een wereld waarin elke mens gelijkwaardig is en goederen, beslissingsrecht en werk rechtvaardig verdeeld wordt. Net zoals haar voorbeeld Wilhelmina Drucker voerde Dolle Mina een dubbele strijd strijd tegen de overheersingsmentaliteit van de man en tegen het kapitalisme dat mensen –mannen én vrouwen – tot slaven maakt.  Daarom vonden de Mina’s het belangrijk om niet tegen maar samen met mannen te vechten tegen de bestaande structuren. Een duidelijke politieke inslag dus, zonder bij een politieke partij te horen. Dolle Mina was immers de eerste autonome vrouwenorganisatie in België, ook al hadden individuele Mina’s wel vaak banden met politieke partijen of organisaties.

De marxistisch-feministische revolutie moest bovendien hand in hand gaan met een seksuele revolutie. Seksuele machtsverhoudingen waren uit den boze en taboes en remmingen moesten overboord gegooid worden. Dolle Mina was het echter niet eens met de manier waarop het vrouwenlichaam voorgesteld werd in de pornografie en in de reclame. “Pornografie geeft een beeld van de vrouw geponeerd in het seksualiteitskader van de mannen. Mannen zien, dromen en verkopen seksualiteit op hun manier en het is in deze mannelijke bepaalde wereld van afbeeldingen (…) dat vrouwen een rol toebedeeld krijgen, opgedrongen en te slikken krijgen”, klinkt het in het tijdschrift van Dolle Mina. Met de dubbele seksuele moraal moest worden afgerekend en het huwelijk met haar monopolie op seks was een hopeloos verouderde instelling die moest worden afgebroken.

In vergelijking met de Nederlandse Dolle Mina’s ging het er in België minder hevig aan toe. Toch kregen de Belgische Mina’s een royale portie media-aandacht, wat hen publiciteit opleverde. Vooral in de beginjaren 1970 en ’71 stonden de kranten vol met Mina-nieuws, soms spottend maar vaak ook sympathiserend.  Kranten en televisie waren niet weg te slaan van die hippe meiden met hun spraakmakende campagnes. Imago was dan ook belangrijk voor de Mina’s: door zich uitdagend en vrolijk op te stellen, probeerden ze komaf te maken met het heersende beeld van de verzuurde mannenhatende feministe.  Anderzijds protesteerden ze fel tegen schoonheidswedstrijden. Zo zette Dolle Mina in samenwerking met het Brusselse "Front de Libération des femmes" de Miss België verkiezing van 1971 op stelten met een infiltrante. Tijdens de grote finale, live op televisie, sprong plots één van de finalistes, Danielle Colardyn, uit het rijtje met de uitroep: 'Nee aan de uitbuiting van de vrouw!' Vanuit het verbouwereerde publiek sprongen dolle Mina's op het podium met spandoeken en flyers: "Wij zijn geen vee". Dolle Mina beschouwde deze en alle andere miss-verkiezingen als 'vernederende vleesparades' voor vrouwen. Dolle Mina en het Front hadden voor deze verkiezing de Brusselse en Antwerpse straten volgeplakt met de boodschap 'Miss België=veewedstrijd'.

dolleminamissdollemina1

Hoe Dolle Mina aan haar einde kwam

De wilde periode van actievoeren en vergaderen was echter geen lang leven beschoren. Zodra het nieuwe eraf was en de acties geen sensatie meer uitlokten bij het publiek, brak er verdeeldheid uit over de te varen koers. Tegen 1972 waren alle Belgische Dolle Mina- groepen uiteengevallen, behalve die van Gent. Door de bewust gebrekkige organisatie en het tekort aan geld en steun verloren kleine, autonome groepen immers hun populariteit na de beginfase van spontane sympathie. Ondertussen kregen grote niet-autonome groepen steeds meer leden.

Naast de spontane en vrolijke acties begonnen de Mina’s na een tijdje ook discussies te organiseren en zich in volle ernst te verdiepen in hun thema’s, om geïnteresseerden te woord te kunnen staan. Zo werden verschillende brochures uitgegeven.

In 1973 gaf Dolle Mina Gent, de enige nog actieve kern, voor het eerst haar blad ‘De Grote Kuis’ uit. Dit is een interessant tijdschrift voor wie de geschiedenis van de Vlaamse vrouwenbeweging wil bestuderen, en ligt ter inzage in de RoSa-bib. De Gentse Mina’s hielden nauwelijks nog wilde acties, maar verdiepten zich in volle ernst in hun thema’s om geïnteresseerden te woord te kunnen staan. Er werd nu gediscussieerd, gefilosofeerd en vergaderd.

Op het einde van de jaren ’70 trad Dolle Mina Gent toe tot de Fem-Soc Coördinatie, een verzameling van linkse vrouwengroepen. Dolle Mina ging vanaf dan ‘professioneler’ te werk en oversteeg het lokale: de Gentse organisatie opereerde nu in heel Vlaanderen. De werkthema’s van de Gentse Mina’s bleven na 1973 vrijwel beperkt tot abortus en vrouwenwerkloosheid. In de jaren ’80 bloedde Dolle Mina Gent langzaam dood.

Erfenis van de Mina'S

dollemina logoOndanks haar korte periode van glorie en ondanks het feit dat Dolle Mina geen rechtstreekse invloed had op structurele veranderingen, heeft de beweging ons wel het een en ander nagelaten. Dolle Mina sprak door haar ongebondenheid vrouwen aan die voorheen nergens terecht konden met hun feministische sympathieën. Hierdoor bracht Dolle Mina in 1970 de vrouwenbeweging in een stroomversnelling. De belangrijkste realisatie van Dolle Mina was misschien wel het democratiseren van het feminisme: brede lagen van de bevolking maakten nu kennis met feministische ideeën.  Hoewel hun boodschap vaak minder serieus genomen werd dan ze zelf voor ogen hadden, hebben ze als drukkingsgroep een belangrijke rol gespeeld in een algemene mentaliteitswijziging. Vrouwen-en politieke organisaties namen sommige van hun eisen over en het publieke debat over voorheen onaantastbare thema’s (zoals abortus) werd opengetrokken.  Tot op vandaag spreekt het imago van de Dolle Mina's tot de verbeelding. In België en Nederland zijn ze zowat de belichaming van het Tweede Golf feminisme.

Meer

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

De Smit, Katrijn. (2006). Hoe dol was Dolle Mina?: een geschiedenis van de Dolle Mina’s in Vlaanderen.

Dolle Mina & Marie Mineur. (1972). Het rode boekje van de vrouw(en).

Van Mechelen, Renée. (1979). Uit eigen beweging: balans van de vrouwenbeweging in Vlaanderen, 1970-1978.

  • De Smit, Katrijn. (2006). Hoe dol was Dolle Mina?: een geschiedenis van de Dolle Mina’s in Vlaanderen. Gent : Centrum voor Genderstudies-Ugent - RoSa ex.nr.: FII m/0555
  • Dolle Mina & Marie Mineur. (1972). Het rode boekje van de vrouw(en). Sint-Andries-Brugge: Sonneville Press - RoSa ex.nr.: DIII4a/0007
  • Van Mechelen, Renée. (1979). Uit eigen beweging: balans van de vrouwenbeweging in Vlaanderen, 1970-1978. Leuven : Kritak - RoSa ex.nr.: FII a/0105
  • Dolle Mina (1975). Ontstaan, basisstandpunten, houding t.o.v. problemen, aktiepunten. Gent: Dolle Mina - RoSa ex.nr.: FIIa/0194
  • Keymolen, Denise (1991). Stap voor stap: Geschiedenis van de vrouwenemancipatie in België. Brussel: Kabinet van de Staatssecretaris voor Maatschappelijke Emancipatie - RoSa ex.nr.: FIIm/0222
  • Dolle Mina. [s.n.]. Wat wil Dolle Mina? [s.l.] - RoSa ex.nr.: FIIa/0148
  • Costera Meijer, Irene. (1996). Het persoonlijke wordt politiek: Feministische bewustwording in Nederland 1965-1980. Amsterdam: Het Spinhuis - RoSa ex.nr.: FIIm/0318

Nog meer?

Meer informatie over Dolle Mina kan je vinden op RoSa's EHBF-pagina's Recht op longkanker! en BH's verbranden! .
Verwante thema's vind je op De strijd voor gelijk loon, Abortusstrijd, Anticonceptie vrij, Stem vrouw, Georgette Ciselet en de wet van 1976 en Vrouwen tegen de crisis.
Voor een overzicht van de Tweede Feministische Golf, zie Tijdlijn Tweede GolfTweede Golf van Feminisme in Vlaanderen en Feminisme en feministische stromingen.

Contacteer ons via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. voor een overzicht van publicaties i.v.m. Dolle Mina uit de RoSa-bibliotheek. RoSa verzamelde ook de zes jaargangen van Grote Kuis, het tijdschrift van Dolle Mina Gent en heeft heel wat archiefmateriaal van Dolle Mina in huis.

Illustraties:

Baas in eigen buik: Dolle Mina Files op Wordpress.com
Wilhelmina Drucker: Nederlandse website voor Gendergeschiedenis
Recht op longkanker: RoSa's Organisatiemap 'Dolle Mina'
Uitnodiging Roos Proesmans: RoSa's Organisatiemap 'Dolle Mina'
Stripverhaaltje: flyer uit RoSa's Organisatiemap 'Dolle Mina'
Miss België=veewedstrijd: De Standaard 17 mei 1971, in RoSa's Organisatiemap 'Dolle Mina'
Logo Dolle Mina: RoSa's Organisatiemap 'Dolle Mina'