combahee river collective“One of the greatest gifts of Black feminism to ourselves has been to make it a little easier simply to be black and female.” (Barbara Smith)

Genegeerd door de burgerrechtenbeweging en het blanke feminisme  

Een eigen weg

Belangrijke namen

Invloed op het hedendaagse feminisme: kruispuntdenken

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

Genegeerd door de burgerrechtenbeweging en het blanke feminisme

De Verenigde Staten in de woelige jaren zeventig. Een aantal vrouwen binnen de Afro-Amerikaanse bevrijdingsbeweging is al jaren ontevreden met de rol die hen is toegewezen. Ze voelen zich genegeerd door hun mannelijke strijdgenoten en gediscrimineerd door de vrouwonvriendelijke mentaliteit en rolverdelingen die er heersen. Maar ook binnen de ‘blanke’ vrouwenbeweging voelen deze vrouwen zich niet thuis: ze verwijten blanke feministen enkel begaan te zijn met de belangen van de blanke hogere middenklassevrouw. Feministische stromingen die enkel strijden tegen genderongelijkheid en tegen een klassensamenleving maar etnische achtergrond negeren, zijn discriminerend voor veel mensen waaronder zwarte vrouwen, zo klinkt het. Het zwarte feminisme focust op de ervaringen en noden van zwarte vrouwen in het bijzonder. Reeds in de jaren 50 en 60, de jaren van de Civil Rights Movement, vochten zwarte vrouwen de mannelijke dominantie binnen de beweging al aan maar die acties waren telkens kleinschalig gebleven.

Een eigen weg

power and equalityIn 1973 wordt de New Yorkse National Black Feminist Organization opgericht, de eerste grootschalige zwarte feministische organisatie. Ze verzetten zich tegen seksisme, racisme, klassisme en homofobie. Al snel volgen tijdens de jaren 70 en 80 talloze andere organisaties in de Verenigde Staten en andere Engelstalige landen, met sleutelfiguren als Pat Robinson, Patricia Hill Collins, Barbara Smith en Angela Davis. Onder hun leden bevinden zich zowel hoog- als laagopgeleide vrouwen uit verschillende klassen. "Weg met het onderscheid tussen klassen", is het motto. 

Toch hebben zwarte feministen zich niet enkel georganiseerd omdat ze gemarginaliseerd werden binnen de Black Liberation Movement en de blanke vrouwenbeweging. Meer dan dat hadden ze hun eigen ideologie waarbinnen ze het black feminism beschouwden als de kern van het emancipatiedenken. Ze geloofden dat zwarte vrouwen drievoudig onderdrukt worden door de elkaar versterkende en in elkaar verstrengelde systemen van seksisme, racisme en klassendiscriminatie. Bovendien worden zwarte vrouwen vaker via beperkende stereotiepen voorgesteld: 'the big momma', 'de hoer', 'de butch lesbienne', 'de bazige grote mond',...

Liberation

De emancipatie van de zwarte vrouw was het ultieme streven want als zij -helemaal onderaan de ladder -kon bevrijd worden, was het voor iedereen mogelijk om zich te bevrijden en zou er een algemene emancipatie tot stand komen. Misschien wel het belangrijkste manifest waarin deze basisprincipes verwoord worden, is het Combahee River Collective Statement uit 1977. Dit collectief uit Boston was één van de belangrijkste zwarte socialistisch feministische organisaties ooit. Ze wilden een aparte zwart feministische ideologie ontwikkelen en de tekortkomingen aanduiden van het 'mainstream' witte feminisme. Volgens het Combahee River Collective Statement is black feminism "the logical political movement to combat the manifold and simultaneous oppressions that all women of color face....".

Bovendien hadden zwarte en blanke feministen vaak andere opvattingen over kwesties zoals het gezin, abortus en het recht op werken. Terwijl blanke feministen veel familiale verplichtingen als een uitbuiting van de vrouw zagen, wilden zwarte feministen het gezin juist beschermen. Het gezin betekende voor veel zwarte vrouwen immers de enige houvast en erkenning in een wereld die gedomineerd wordt door blanken. Ook de eis van blanke feministen om als vrouw en als moeder te mogen werken, paste niet in hun leefwereld. Zwarte vrouwen leefden immers vaak in de armere klassen waardoor werken voor hen geen recht maar een noodzaak was.  En abortus deed hen denken aan de onvrijwillige sterilisaties in de vorige eeuw om ‘inferieure’ rassen uit te dunnen.
Maar ook binnen het zwarte feminisme bestonden uiteenlopende strekkingen: radicalere zwart nationalisten, meer gematigde groepen, groepen die streden voor de rechten van de lesbische zwarte vrouw, en ook nog de womanists, een spirituele variant.

Belangrijke namen

Hier enkele van de invloedrijke namen in het zwart feminisme.  

Angela Davis

angela davisAngela Davis heeft in Women, Race & Class (1982) als één van de eersten de historische evolutie blootgelegd van de intersectie tussen de vrouwenbeweging, de zwarte bevrijdingsbeweging en de klassenstrijd. Ze ondervindt ook in de praktijk wat een goocheltoer het is om die drie verstrengelde vormen van discriminatie tegelijk te bestrijden. Er werd haar wel eens verweten dat ze enkel aandacht had voor ras en klasse, en genderdiscriminatie steevast op de achtergrond liet. Toch komt in al haar werk wel degelijk de strijd tegen seksisme naar voor. 

Op de RoSa-website?

In de RoSa-bibliotheek?

  • The Angela Y. Davis reader / Joy James, 1998 - RoSa ex.nr.: M/0109
  • Women, race & class / Angela Y. Davis, 1983 - RoSa ex.nr.: FII b/0117
  • With my mind on freedom : an autobiography / Angela Davis, 1978 - RoSa ex.nr.: S/0043
  • If they come in the morning : voices of resistance / Angela Davis (e.a.), 1971 - RoSa ex.nr.: FII b/0182
  • Meer Davis in de RoSa bibliotheek? Zoek in de online catalogus via auteur: Davis (e.a.), Angela / via trefwoord DAVIS ANGELA 

bell hooks

bell hooksIn haar bekendste boek Feminist Theory: From Margin to Center (1984) eist bell hooks een nieuw, meer inclusief feminisme. Ze moedigt 'sisterhood' aan maar vindt het wel belangrijk dat vrouwen hun onderlinge verschillen erkennen. Ook zij heeft het over de relatie gender-klasse-ras. Daarnaast vindt ze onder meer dat ook voor mannen een belangrijke rol is weggelegd in de strijd om gelijkheid: om veranderingen door te voeren, moet je de mannen mee krijgen. 

Op de RoSa-website?

In de RoSa-bibliotheek?

  • Feminist theory : from margin to center / bell hooks, 2000 - heruitgave - RoSa ex.nr.: FII a/0296
  • Feminism is for everybody : passionate politics / bell hooks, 2000 - RoSa ex.nr.: FII a/0725
  • Ain't I a woman : black women and feminism / bell hooks,1981 - RoSa ex.nr.: FII p/0268
  • Meer bell hooks in de RoSa-bibliotheek? Zoek in de online catalogus via auteur: hooks, bell

Patricia Hill Collins

patricia collinsPatricia Hill Collins introduceerde in haar boek Black feminist thought (1990) het sociologische paradigma 'de Matrix of Domination'. Volgens dit paradigma zijn onderdrukkingen door gender, ras en klasse allen met elkaar verbonden en overlappen ze elkaar. Andere classificaties zoals seksuele oriëntatie, religie, leeftijd,...zijn hier ook van toepassing. Al deze kenmerken kunnen een persoon op heel verschillende manieren beïnvloeden, daarbij ook nog eens afhankelijk van geografie, doorheen de tijd,... Collins focuste met deze theorie vooral op de situaties van Afro-Amerikaanse vrouwen, maar ook andere 'minderheden' kunnen in dit dominantiemodel worden bestudeerd. 

In de RoSa-bibliotheek?

  • From black power to hip hop: racism, nationalism, and feminism / Patricia Hill Collins, 2006 - RoSa ex.nr.: FII a/0970
  • Black sexual politics: African, Americans, gender, and the new racism / Patricia Hill Collins, 2004 - RoSa ex.nr.: FII g/0734
  • Black feminist thought : knowledge, consciousness and the politics of empowerment / Patricia Hill Collins, 1990 - RoSa ex.nr.: FII m/0230
  • Meer Collins in de RoSa-bibliotheek? Zoek in de online catalogus via auteur: Collins, Patricia Hill 

Barbara Smith

Barbara Smith Gefrustreerd door de gebrekkige communicatie bij de National Black Feminist Organization, stond Smith mee aan de wieg van het bovenvermelde Combahee River Collective. Ze wilde hiermee een radicalere, meer socialistische richting uit, met meer aandacht voor lesbianisme. In 1980 startte ze samen met Audre Lorde en Cherríe Moraga  'Kitchen Table: Women of Color Press', de allereerste uitgeverij voor zwarte vrouwen in de VS. In Smiths boek Home Girls (1983) geeft ze een bloemlezing van Kitchen Table publicaties. 

Op de RoSa-website?

  • De LHBTQ+ collectie van RoSa in de kijker - met aandacht voor het boek "Ain't Gonna Let Nobody Turn Me Around. Forty Years of Movement Building with Barbara Smith" (2014) / Alethia Jones & Virginia Eubanks (Eds.) - met Barbara Smith

In de RoSa-bibliotheek?

  • Ain't Gonna Let Nobody Turn Me Around. Forty Years of Movement Building with Barbara Smith / Alethia Jones & Virginia Eubanks (Eds.) - met Barbara Smith, 2014 - RoSa ex.nr.: F IIm/0763
  • Home girls : a black feminist anthology / Barbara Smith, 1983 - RoSa ex.nr.: RI /0221
  • Toward a black feminist criticism / Barbara Ellen Smith, 1982 - RoSa ex.nr.: FII g/0104
  • Meer Smith in de RoSa-bibliotheek? Zoek in de online catalogus via auteur: Smith, Barbara

Audre Lorde

audre lorde"Your silence will not protect you", sprak dichteres en activiste Audre Lorde. Als lesbisch feministe schreef ze over homorechten en feminisme. Ze verweet blanke feministen racisme en heteroseksuele feministen homofobie. Ze vergeleek westerse feministen zelfs met mannelijke slavenmeesters, allebei "agents of oppression". Ze focuste niet enkel op verschillen tussen groepen vrouwen, maar ook op conflicterende verschillen binnen het individu zelf. Zo beschreef ze zichzelf als een "continuum of women". 

Op de RoSa-website?

  • Portretten: Audre Lorde, auteur, dichter, feminist en activist - binnenkort online

In de RoSa bibliotheek?

  • Race, gender and the activism of black feminist theory: working with Audre Lorde / Suryia Nayak, 2015 - RoSa ex.nr.: FII p/0650
  • I am your sister: collected and unpublished writings of Audre Lorde / Rudolph P. Byrd, Johnetta Betsch Cole & Beverly Guy-Sheftall, 2009 - RoSa ex.nr.: S/0630
  • Warrior poet: a biography of Audre Lorde / Alexis De Veaux, 2004 - RoSa ex.nr.: T/0869
  • Oog in oog: essays en lezingen / Audre Lorde, 1985 - RoSa ex.nr.: FII a/0341
  • Uses of the erotic : the erotic as power / Audre Lorde, 1982 - RoSa ex.nr.: Bb/0004
  • The cancer journals / Audre Lorde, 1980 - RoSa ex.nr.: Ca/0310
  • Meer Lorde in de RoSa bibliotheek? Zoek in de online catalogus via auteur: Lorde, Audre / via trefwoord LORDE AUDRE

Alice Walker

alice walkerAlice Walker, auteur van het bekende The Color Purple, was de eerste om de term 'womanism' te gebruiken. Dat deed ze in haar boek In Search of Our Mothers' Gardens: Womanist Prose (1983). Er bestaat discussie of womanism al dan niet hetzelfde is als black feminism.

Womanism lijkt een meer spirituele variant te zijn, met grote toewijding aan alle vrouwen afkomstig van de Afrikaanse diaspora, aan God, aan natuurlijke levensorde, aan het gezin en aan een complementaire relatie tussen mannen en vrouwen. Het black feminism eerbiedigt ook de Afrikaanse roots, maar focust vooral op kwesties in de Verenigde Staten.

Walker beschrijft een womanist als “A woman who loves other women, sexually and/or non-sexually. Appreciates and prefers women’s culture, women’s emotional flexibility, and women’s strength. Sometimes loves individual men, sexually and/or non-sexually. Committed to survival and wholeness of entire people, male and female. Not a separatist, except periodically, for health. Traditionally universalist… Loves music. Loves dance. Loves the moon. Loves the Spirit. Loves love and food and roundness. Loves struggle. Loves the Folk. Loves herself. Regardless.” Voor Walker streeft een womanist naar een eenheidsgevoel en globale solidariteit tussen alle mensen met Afrikaanse roots en het 'overleven' van hun cultuur. Critici verwijten het womanism het negeren van onderlinge verschillen tussen zwarte vrouwen. 

In de RoSa-bibliotheek?

  • Warrior marks : female genital mutilation and the sexual blinding of women / Alice Walker & Pratibha Parmar, 1996 - RoSa ex.nr.: FIIIg/0015
  • Possessing the secret of joy / Alice Walker, 1993 - RoSa ex.nr.: RI  /0470
  • Living by the word : selected writings 1973-1987 / Alice Walker, 1988 - RoSa ex.nr.: M/0019
  • De tuinen van onze moeders, een zoektocht / Alice Walker, 1986 - RoSa ex.nr.: RI /0228
  • The color purple / Alice Walker,1985 - RoSa ex.nr.: RI /0347
  • Meer Walker in de RoSa-bibliotheek? Zoek in de online catalogus via auteur: Walker, Alice

Voorbeeldfiguren uit het abolitionisme

Sojourner TruthZwarte feministen verwijzen vaak naar vrouwen die een actieve rol speelden in het abolitionisme: de beweging voor de afschaffing van de slavernij. De naam van het Combahee River Collective verwijst bijvoorbeeld naar de bevrijding van honderden slaven op de Combahee rivier in 1863, een bevrijding geleid door een ontsnapte slavin: Harriet Tubman. Een ander icoon dat vaak geciteerd wordt met de woorden "Ain't I a Woman?", is Sojourner Truth, strijdster voor de rechten van de vrouw en voor afschaffing van slavernij. 

Op de RoSa-website?

In de RoSa-bibliotheek?

  • Meer over vrouwen en slavernij in de RoSa bibliotheek? Zoek in de online catalogus via trefwoorden TUBMAN HARRIET, TRUTH SOJOURNER, SLAVERNIJ, ABOLITIONISME

Invloed op het hedendaagse feminisme: kruispuntdenken

intersectionaliteitZwarte feministen kregen giftige commentaar te slikken van zowel blanke vrouwen als zwarte mannen. Vanuit beide groepen werden ze beschuldigd van verraad en een gebrek aan solidariteit. Zwarte feministische auteurs zijn echter tot op vandaag blijven publiceren. Gaandeweg is hun invloed op het hedendaagse feminisme duidelijk geworden: sinds de jaren negentig is de intersectionaliteitstheorie of ‘kruispuntdenken’ als identiteitstheorie een onmisbaar deel geworden van het feministische denken. Volgens de intersectionaliteitstheorie wordt iemands sociale positie bepaald door de combinatie van klasse, gender, etniciteit,...

In de Afro-Amerikaanse gemeenschap heeft het zwarte feminisme echter minder resultaten kunnen boeken: nog steeds behoren vrouwenkwesties in de huidige zwarte bevrijdingsbeweging niet tot de agendapunten. Zwarte feministen hebben er daarentegen wel voor gezorgd dat gender vandaag een brandend thema is in black studies en vergelijkende cultuurwetenschappen wereldwijd. Ook al is het zwarte feminisme nooit dood geweest, sinds kort is er sprake van een revival onder jonge zwarte vrouwen. Nieuwe varianten zoals het populaire hiphopfeminisme ontwikkelen zich vooral online.

Er bestaat een belangrijke band tussen het postkoloniale feminisme (dat overlapt met transnationaal feminisme en 3de wereld-feminisme) en black feminism. Beide vechten voor erkenning, niet enkel bij mannen in hun eigen cultuur, maar ook bij Westerse feministen.  


Op de RoSa-website?

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek 

  • Learning in womanist ways: narratives of first-generation African Caribbean women / Jan Etienne, 2016 - RoSa ex.nr.: DIII3g/0046
  • Race, gender and the activism of black feminist theory: working with Audre Lorde / Suryia Nayak, 2015 - RoSa ex.nr.: FII p/0650
  • Black Feminism in America: An Overview and Comparison of Black Feminism’s Destiny through Literature and Music up to Beyoncé / Charlotte Theys, 2015 - RoSa ex.nr.:  dd/001096
  • Ain't Gonna Let Nobody Turn Me Around. Forty Years of Movement Building with Barbara Smith / Alethia Jones & Virginia Eubanks (Eds.) - met Barbara Smith, 2014 - RoSa ex.nr.: F IIm/0763
  • Black genders and sexualities / Shaka McGlotten, Dána-Ain Davis, 2012 - RoSa ex.nr.:  FII p/0619

  • Black feminist politics from Kennedy to Obama / Duchess Harris, 2011 - RoSa ex.nr.: FII b/1301
  • The trouble between us: an uneasy story of white and black women in the feminist movement / Winifred Breines, 2006 - RoSa ex.nr.: FIIIm/0007
  • From black power to hip hop: racism, nationalism, and feminism / Patricia Hill Collins, 2006 - RoSa ex.nr.: FII a/0970
  • Separate roads to feminism: black, Chicana, and white feminist movements in America's second wave / Benita Roth, 2004 - RoSa ex.nr.: FII p/0326
  • All the women are white, all the black are men, but some of us are brave : black women's studies / Gloria T. Hull; Patricia Bell Scott; Barbara Smith, 1992 - RoSa ex.nr.: FII g/0179
  • Women, race & class / Angela Davis, 1983 - RoSa ex.nr.: FII b/0117

  • Meer over black feminism in de RoSa-bibliotheek? Zoek in de online catalogus via trefwoorden ZWART FEMINISME, ZWARTE VROUWEN, ZWARTE VROUWENBEWEGING, ZWARTE VOUWENSTUDIES, RACISME, INTERSECTIONALITEIT, ...