Waarover gaat het?
Het loon?
De oorzaken
In de RoSa bibliotheek

Waarover gaat het?

"Uw verdiende loon? Naar een correcte verloning van uw functie. - RoSa-affiche exemplaarnummer OI/0883

Gelijk loon voor gelijk werk is een oude eis van de vrouwenbeweging en een principe dat al sinds 1957 in Europese en Belgische wetgeving werd vastgelegd. Toch gaapt er in de praktijk nog een diepe kloof tussen de lonen van mannen en vrouwen. De gemiddelde vrouw verdient minder dan de gemiddelde man. Dat is een wereldwijd verschijnsel. Het verschil in loon noemt men de loonkloof.

Dé loonkloof bestaat niet. Alles hangt af van de gebruikte data en de geselecteerde populatie (zelfstandigen al of niet onderzocht, alle werknemers, enkel voltijds, ...). Ook is het om te beginnen al niet altijd even duidelijk wat met 'loon' wordt bedoeld. Gaat het over het uurloon of het maandloon? Netto of bruto? Worden premies, eindejaarsbonussen, extra-legale voordelen meegeteld? Om deze redenen zie je geregeld de meest uiteenlopende percentages opduiken als het over dé loonkloof tussen vrouwen en mannen gaat.

Vaak wordt de loonkloof opgesplitst in een verklaarbaar en een onverklaarbaar gedeelte. Het onverklaarbare gedeelte zou dan pure discriminatie zijn. Het is niet omdat een deel van de loonkloof verklaarbaar is, dat die daarom ook verantwoord of aanvaardbaar is. Dit te verklaren deel van de loonkloof is immers ook een rechtstreeks gevolg van ongelijkheden tussen vrouwen en mannen. Bijvoorbeeld: Wanneer een vrouw omwille van het feit dat ze kinderen heeft, minder kansen krijgt op promotie, omdat er verondersteld wordt dat ze minder beschikbaar zou zijn en een man net meer, dan resulteert dat in verklaarbare loonverschillen die een gevolg zijn van discriminatie.

Bekijk hier een filmpje als illustratie van de loonkloof (Bron: Mortierbrigade, februari 2017)

Het loon

Welk loon we als basis nemen bij het berekenen van de loonkloof is geen genderneutrale keuze. 

  • Keuze voor uurloon t.o. maandloon: vrouwen zijn gemiddeld genomen minder uren per week actief op de arbeidsmarkt. Dat komt o.a. omdat er meer vrouwen deeltijds werken dan mannen. Dit hangt ook samen met de ongelijke verdeling van zorgtaken, met stereotiepe verwachtingen op de arbeidsmarkt en met horizontale segregatie. Gevolg is dat het loonverschil in maandloon uitgedrukt groter is dan in uurloon.
  • Keuze voor nettoloon t.o. brutoloon: gemiddeld zitten mannen in een hogere looncategorie dan vrouwen. Dat komt o.a. doordat mannen meer tewerkgesteld zijn in beter betaalde sectoren dan vrouwen en omdat vrouwen nog steeds geconfronteerd worden met een glazen plafond. Omdat belastingen en allerhande bijdrage in verhouding zwaarder doorwegen op de hoogste looncategorieën gaat het loonverschil tussen mannen en vrouwen in brutoloon uitgedrukt anders zijn dan als het op basis van het nettoloon wordt berekend.

De oorzaken: verklaringen van de loonkloof

Dat er ondanks wetgeving tegen loondiscriminatie nog zo'n loonkloof gaapt ligt aan een aantal factoren. De meeste hebben te maken met de positie die mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt innemen. 52 % van het verklaarbare deel van de loonkloof kan worden toegeschreven aan professionele kenmerken, die samenhangen met de arbeidsplaats, 26 % aan individuele kenmerken van de werknemer, zoals het opleidingsniveau en de anciënniteit, en 22 % aan persoonlijke kenmerken van de werknemer die niet direct verband houden met het werk, zoals de gezinssituatie, of de nationaliteit.

grafiek 28 Decompositie van de loonkloof. Opdeling van het verklaarde del (2013)

Uit: Loonkloofrapport 2016

 

Meer vrouwen op de arbeidsmarkt

In de jaren zeventig van de vorige eeuw kwam in Vlaanderen het proces opgang waarbij elke jongere generatie vrouwen actiever deelnam aan het beroepsleven dan de vorige. Bij de oudere generaties zijn er nog altijd minder vrouwen beroepsactief dan mannen. Gemiddeld hebben vrouwen dan ook minder anciënniteit opgebouwd dan mannen, waardoor de algemene loonkloof deels te verklaren is.

Deeltijdse arbeid

Vrouwen werken veel vaker dan mannen deeltijds. In België gaat het om 45,3% van de vrouwen die deeltijds werken tegenover slechts 9,9% van de mannen (cijfers 2013: Loonkloofrapport 2016). Vaak is deze deeltijdse arbeid niet vrijwillig maar wordt ze opgelegd door omstandigheden (bv. zorgtaken in het gezin, tewerkstelling in een sector die dat eist). Deeltijds werk is een oorzaak van de loonkloof omdat wie deeltijds werkt vaak minder doorgroeimogelijkheden heeft, minder toegang tot leidinggevende beroepen, een lagere sociale bescherming geniet. Wie deeltijds werkt heeft ook vaker een onderbroken loopbaanpatroon, wat dan weer gevolgen heeft voor de anciënniteit, waardoor het loon lager ligt.

Horizontale segregatie op de arbeidsmarkt: sectoren en beroepen

Er bestaat een groot verschil in verloning tussen de sectoren op de arbeidsmarkt. In de twee sectoren met de laagste lonen, kleinhandel en horeca, is respectievelijk 70% en 58% van het personeel een vrouw. Terwijl in de best betalende sectoren, chemie en informatica, vooral mannen te vinden zijn. Dit zijn de uitersten, maar er is sprake van een trend: vrouwen vind je vaker terug in minder goed betalende sectoren, mannen zijn geconcentreerd in de sectoren met hogere lonen.

Naast een verschil in sectoren is er ook een duidelijk verschil in verloning tussen beroepen. Fysieke inspanning wordt in typische mannenberoepen hoger gewaardeerd (lees betaald) dan in typische vrouwenberoepen (de bouwvakker versus de verpleegster).

Verticale segregatie: het glazen plafond

Het glazen plafond is de benaming voor de onzichtbare barrière die vrouwen tegenhoudt om door te stoten tot het topmanagement van bedrijven of tot topfuncties in openbare diensten. Vrouwen blijven ondervertegenwoordigd in leidinggevende beroepen. Onderbroken loopbanen, deeltijds werken, de combinatie met kinderen en huishouden en de door mannen gedomineerde bedrijfscultuur zorgen ervoor dat vrouwen minder makkelijk doorstromen naar beter betaalde functies. Uit onderzoek blijkt ook dat mannen veel meer dan vrouwen gebruik (kunnen) maken van langere en duurdere opleidingen die de kansen op promotie aanzienlijk verhogen.

Gezinssamenstelling en burgerlijke staat

Mannen die gehuwd zijn en kinderen hebben, hebben over het algemeen een hoger loon dan getrouwde vrouwen met kinderen. Bij vrouwen met kinderen ligt het gemiddelde uurloon lager dan bij vrouwen zonder kinderen.

Onverklaarbare loonsverschillen

Dan is er nog het onverklaarde deel van de loonkloof, goed voor 52,6% van de loonkloof. Dat houdt in dat een vrouw met dezelfde anciënniteit, dezelfde leeftijd, werkzaam in dezelfde sector met hetzelfde beroep en hetzelfde opleidingsniveau als een man, toch minder verdient dan die man. Een deel van dit onverklaarde deel zou nog verklaard kunnen worden door andere objectieve kenmerken die niet onderzocht werden, maar is ook deels een gevolg van “zuivere” loondiscriminatie. Dit deel van de loonkloof is mogelijk te wijten aan seksediscriminaties in de gehanteerde functieclassificatie. In het interprofessioneel akkoord 2007-2008 worden de bedrijven en de sectoren opgeroepen om hun loonclassificatie te toetsen op genderneutraliteit en indien nodig correcties aan te brengen. Hiervoor kunnen ze gebruik maken van de checklist sekseneutrale functiewaardering.

overzicht

Meer weten over de loonkloof?

.... in de RoSa bibliotheek.

Vind interessante publicaties over de loonkloof die je gratis kan lenen uit de RoSa bibliotheek. Volgende trefwoorden zijn zeker interessant:

  • loonverschillen
  • gelijke beloning
  • functiewaardering
  • glazen plafond
  • betaalde arbeid
  • inkomen
  • leidinggevende beroepen

Aanraders uit de Rosa Bibliotheek

De promotiekloof: carrières van vrouwen en mannen op de Belgische arbeidsmarkt, N. Deschacht, 2012

De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België - Rapport 2013

Gender pay differentials: cross-national evidence from micro-data, B. Mahy, R.Plasman, F. Ryckx, 2006

Sekseneutrale functieclassificatie. Handleiding, Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, 2006

Waarom vrouwen beter verdienen (maar mannen meer krijgen), G. Theunissen en L. Sels

  • En découdre: comment les ouvrières ont révolutionné le travail et la société / Fanny Gallot, 2015 (RoSa exemplaarnummer EII m/0135)
  • De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Rapport 2016 - pdf. , Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, 2016.
  • Tackling the gender pay gap in the European Union, European Commission, 2013 (RoSa exemplaarnummer EII b/0165)
  • De promotiekloof: carrières van vrouwen en mannen op de Belgische arbeidsmarkt, N. Deschacht, 2012 (RoSa exemplaarnummer EII a/0710)
  • Hoe de loonkloof tussen vrouwen en mannen wegwerken ?, Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, 2011 (RoSa exemplaarnummer EII a/0707)
  • The  gender pay gap in Europe from a legal perspective, Foubert, Petra & European Commission, 2010 (RoSa exemplaarnummer EII c/0105)
  • The  gender pay gap: realities and challenges, Angeles Sallé Alonso, M.; Molpeceres Álvarez, Laura, 2010 (RoSa exemplaarnummer EII a/0698)
  • Gender pay differentials: cross-national evidence from micro-data, B. Mahy, R.Plasman, F. Ryckx, 2006 (RoSa exemplaarnummer EIIi/58)
  • Sekseneutrale functieclassificatie. Handleiding, Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, 2006 (RoSa exemplaarnummer EIIf/162)
  • Waarom vrouwen beter verdienen (maar mannen meer krijgen), G. Theunissen en L. Sels, 2006 (RoSa exemplaarnummer EIIa/598) 

...in het RoSa archief

Actiecomité "Gelijk Loon voor Gelijk Werk"

..op de RoSa website

Het Geheugen - de strijd voor gelijk loon in België:

  • Het verdrag van Rome
  • De staking bij FN Herstal
  • Gabriele Defrenne vs SABENA

Kwestie: Arbeidsparticipatie

Op RoSa's thematische site 'Gender in de klas' vind je een volledig uitgewerkt lespakket rond de loonkloof. De loonkloof tussen vrouwen en mannen. Lesbrief 2de en 3de graad secundair onderwijs

overzicht