Superheldinnen in opmars

Binnen de populaire cultuur spelen mannelijke superhelden al lange tijd de baas. De laatste jaren worden meer en meer vrouwelijke hoofdpersonages met bovenmenselijke krachten naar de voorgrond geschoven in de filmwereld. De nieuwe invulling die superheldinnen geven aan gender en seksualiteit gaat niet onopgemerkt voorbij.

Vroeger: de gebreken van de superheldin

superheldinnen1Het is allemaal begonnen met Wonder Woman in 1941. Hoewel Wonder Woman wordt overschaduwd door haar mannelijke collega’s, is ze een belangrijk rolmodel voor meisjes en jonge vrouwen. Toch is Wonder Woman niet ontsnapt aan het klassieke verwachtingspatroon. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hoorde de man het kwaad te bestrijden aan het front, terwijl volgens haar bedenkers haar verzorgende taken als verpleegster op de eerste plaats kwamen. 

In de decennia hierna worden de tegenstrijdigheden van het vrouw-zijn benadrukt. Onder invloed van het feminisme en de gevolgen van de seksuele revolutie wordt het karakter van superheldinnen dieper uitgewerkt in de jaren 70. Hoe meer zij enerzijds opkomen voor hun eigen rechten, hoe uitdagender hun outifts worden: zichtbare decolleté, blote benen en stiletto’s. Een emanciperend hoofdpersonage dat pronkt met haar lichaam vindt het mannelijk publiek immers niet bedreigend. Daarnaast hebben ze ook gebreken. Zo is Mystique (1978) een boosaardige vrouw vol list en bedrog die verschillende gedaanten kan aannemen. Emma Frost (1979) is een egoïstische vrouw die zich eerder bekommert om haar uiterlijk en bezittingen en weinig geeft om haar teamgenoten. Mannelijke superhelden daarentegen worden voorgesteld als rationele mensen die de gemoederen kunnen bedaren, zeker in tijden van onzekerheid en oorlog zoals is gebleken in de jaren 80 met de populariteit van Batman. In de jaren 90 ontsnapt superheldin niet aan het heersende schoonheidsideaal. De aandacht verschuift volledig naar haar uiterlijk en niet naar haar superkrachten. 

       superheldinnen3  superheldinnen4  superheldinnen2

Vandaag: Bechdeltest

Vandaag wordt de Bechdeltest – genoemd naar de Amerikaanse cartoonist Alison Bechdel – gebruikt om te bepalen of een film vrouwvriendelijk is. Drie vragen worden gesteld: Komen er minstens twee vrouwelijke personages in voor? Zo ja, converseren zij met elkaar? En gaan hun gesprekken over andere onderwerpen dan mannen?

superheldinnen5Waar de test niet naar kijkt is het uiterlijk van de protagonisten. De Disneyfilm Frozen (2013) is goedgekeurd door Bechdel, ook al wordt het heersende schoonheidsideaal ongepast in de verf gezet. Superslank is de norm die de zusjes Elsa en Anna voor jonge meisjes uitstralen.

 

superheldinnen11Ook de makeover van Merida uit Brave (2012) heeft controverse veroorzaakt. In de speelgoedlijn van Disney is ze omgetoverd van een zelfstandig meisje met een normaal figuur tot een oudere vrouw met vrouwelijkere vormen om haar zogezegd aantrekkelijker te maken voor het publiek.

superheldinnen6Dichter bij huis is het roze pakje van Mega Mindy en het blauwe pakje van Mega Toby een bevestiging van stereotypering. Superhelden en superheldinnen horen rolmodellen te zijn voor fans van beide seksen. Nog steeds wordt er van uitgegaan dat meisjes alleen zouden houden van de roze glitterwereld en jongens zouden willen deel uitmaken van de ruige blauwe wereld. Kinderen die worden opgevoed zonder stereotiepe ideeën hebben een veel betere kans om hun eigen kwaliteiten en persoonlijkheid te ontplooien.

 

Radiofragment over superheldinnen

Luister naar het radiofragment van directeur Hildegard Van Hove op Radio 1 over superheldinnen in films, de Bechdel test en het Smurfin-principe.

Meer weten

Op de RoSa website:

In het nieuws:

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek:

In de RoSa-bibliotheek zijn er heel wat werken terug te vinden over de beeldvorming rond superheldinnen in populaire cultuur en vrouwelijke striptekenaars. Opzoeken kan via de online catalogus op basis van volgende trefwoorden:

STRIPS / HELDINNEN / POPULAIRE CULTUUR / VROUWBEELDEN 

Een greep uit het aanbod:

  superheldinnen12  superheldinnen7  superheldinnen8  superheldinnen9 

 

Aanvullende gegevens