Ouderschapsverlof en arbeidsparticipatie van vrouwen

Verschillende studies leren ons dat een systeem van betaald ouderschapsverlof essentieel is om vrouwen, en dan vooral moeders, op de arbeidsmarkt te houden of te krijgen. Ouderschapsverlof is niet enkel een goed instrument om gezinnen te ondersteunen, het helpt ook de economie. Door ouderschapsverlofsystemen verhogen de kansen dat vrouwen, na de geboorte van een kind, verder blijven werken. Voor rijkere landen is een stijging van de arbeidsparticipatie van vrouwen een mogelijke oplossingen voor de problemen veroorzaakt door de vergrijzing en voor het dalend geboortecijfer. Voor de landen in ontwikkeling betekenen meer vrouwen aan het werk een boost in de economische groei die tevens het geboortecijfer doet dalen. Studies wijzen uit dat een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen leidt tot een gevoelige stijging van het BNP.

Deze argumenten zijn sterk genoeg om het Witte Huis te doen verklaren dat de dalende arbeidsparticipatie van vrouwen een volledig economisch herstel in de weg staat en dat een verplicht ouderschapsverlof een sterk instrument is om dat aan te pakken. De Verenigde Staten is samen met Papoea Nieuw Guinea het enige land in de wereld waar geen betaald ouderschapsverlof bestaat. In België bv. kunnen beide ouders vier maanden ouderschapsverlof opnemen. Tijdens deze arbeidsonderbreking vallen Belgische ouders terug op een uitkering van de RVA. Vooral vrouwen nemen in België ouderschapsverlof op, maar sinds een aantal jaren zijn mannen aan een inhaalbeweging bezig.

Ouderschapsverlof en promotiekansen

Maar aan dat verhaal is ook een keerzijde. Een onderzoek aan de Cornell Universiteit toont aan dat lange periodes van betaald ouderschapsverlof een hindernis is voor vrouwen die carrière willen maken. Ze ontdekten dat ouderschapsverlof inderdaad een positief effect heeft op de arbeidsmarktparticipatie van vrouwen, maar dat zo’n systeem ook een negatieve invloed kan hebben op hun carrièrekansen.

Meer in detail onderzochten de onderzoekers ouderschapsverlofsystemen in 22 landen. Vooral in Europa heeft ouderschapsverlof een positief effect op de tewerkstelling van vrouwen. Daartegenover staat dat Europese vrouwen veel vaker belanden in deeltijdse jobs die niet naar topposities leiden. 

grafiek deeltijdse arbeid naar geslacht en gezinssituatie kl

grafiek deeltijdse arbeid in Vlaanderen naar geslacht en gezinssituatie; klik voor een grotere versie.

Zo werkt in Vlaanderen 45% van de vrouwen deeltijds t.o.v. slechts 8% van de werkende mannen.

Europese vrouwen hebben volgens de studie o.a. daardoor de helft minder kans om het tot manager te schoppen dan in de Verenigde Staten (waar dus geen betaald ouderschapsverlof bestaat). De redenen hiervoor zijn o.a. dat in landen waar uitgebreid ouderschapsverlof bestaat en een goede bescherming van deeltijdse werkers, werkgevers geneigd zijn tot “statistische discriminatie”. Ze zien vrouwen als een groep en ze anticiperen bij de aanwerving van nieuwe werknemers al op een mogelijk gebruikmaken van ouderschapsverlof of deeltijds werk. Lange afwezigheden zijn immers duur voor bedrijven, vooral in bedrijven die intensief investeren in het opleiden van hun werknemers.

Beleidskeuzes

Het is duidelijk dat in beide systemen, uitgebreid ouderschapsverlof of geen ouderschapsverlof, het de vrouwen zijn die de prijs betalen op de arbeidsmarkt. Het beleid en de bedrijven staan hier dus voor grote uitdagingen.

Lengte van het ouderschapsverlof

Meerdere studies wijzen uit dat een kort tot matig ouderschapsverlof goed is voor de economische groei en weinig effect heeft op de lonen van vrouwen. Verlofperiodes langer dan negen maanden kunnen echter negatieve invloeden hebben.

Culturele normen: zorg = vrouw-stereotype doorbreken

Een andere invalshoek om uit deze vicieuze cirkel te komen, is dat we moeten stoppen om ouderschap(-sverlof) gelijk te stellen met moeders. In landen waar mannen meer betrokken zijn bij het gezinsleven, en waar het beleid mannen stimuleert om ook ouderschapsverlof op te nemen, hebben vrouwen meer kansen op de arbeidsmarkt, niet enkel in termen van participatie, maar ook in promotiekansen. Voorbeelden zijn Zweden en Duitsland. Beide landen hebben incentieven om mannen meer ouderschapsverlof te laten opnemen. En het werkt. Culturele normen veranderen er waardoor het meer en meer de normaalste zaak van de wereld wordt om er als man ouderschapsverlof op te nemen. Dit heeft twee grote gevolgen. De discriminatie van vrouwen op de arbeidsmarkt vermindert, net als het stereotiepe idee dat mannen niet (kunnen/willen) zorgen.

Meer lezen

Can Family Leave Policies Be Too Generous? It Seems So (The New York Times, 09/08/2014)

Op de RoSa website

In de RoSa bibliotheek

  • Review of the implementation of the Beijing Platform for Action in the area F: women and the economy: reconciliation of work and family life as a condition of equal participation in the labour market: final report 2011/ EIGE, 2013 (RoSa exemplaarnummer P11/0601)
  • Child leave and childcare systems, and their relation to gender equality in labour market participation: a comparative study of Belgium and Denmark / Jens Warnez, 2012 (RoSa exemplaarnummer EIIg/0402)
  • Vaders en ouderschapsverlof / Link Inc.; 2011 (RoSa exemplaarnummer EIa/0212)
  • The politics of parental leave policies: children, parenting, gender and the labour market / Kamerman, Sheila B.; Moss, Peter, 2009 (RoSa exemplaarnummer EII g/0401)

Aanvullende gegevens