duurzame ontwikkeling
gender en duurzame ontwikkeling
internationale actieplannen
aanraders uit de RoSa-bibliotheek

Duurzame ontwikkeling

Duurzame ontwikkeling is de ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen

bron: het Brundtland -rapport, 'Our Common Future', 1987.

Duurzame ontwikkeling, wat?

De term duurzame ontwikkeling duikt het eerst op in het eindrapport van de Brundtland-commissie 'Our Common Future' in 1987. Deze VN-commissie was opgericht om een stand van zaken op te maken van de milieu- en ontwikkelingsproblematiek in de wereld. 

Voor het eerst werd de link gelegd tussen economische groei, sociale vooruitgang en milieuvraagstukken. De Welvaart van het Westen kan niet uitgebreid worden over de hele wereld noch generaties lang volgehouden worden, zo luidde de conclusie. Natuurlijke hulpbronnen worden schaarser, en om de huidige welvaart op peil te houden raakt onze leefwereld steeds meer vervuild. Welvaart in Westerse landen werd voor een groot stuk gerealiseerd op de kap van goedkope arbeidskrachten en natuurlijke hulpbronnen uit het Zuiden. Om deze complexe problematiek het hoofd te bieden is er nood aan duurzame ontwikkeling: een samenhangende ecologische, economische en sociale ontwikkeling met aandacht voor mondiale en langetermijneffecten (def:www.11.be).

Concreet

Wat dit precies inhoudt, kreeg vorm tijdens de wereldconferenties over milieu en ontwikkeling van de VN. Belangrijke mijlpalen waren onder meer de conferentie van 1992 in Rio de Janeiro (de United Nations Conference on Environment and Development, ookwel UNCED of Earth Summit genoemd) en de World Summit on Sustainable Development (2002 in Johannesburg), de grootste wereldtop tot nu toe. Het begrip duurzame ontwikkeling werd er verder uitgewerkt en beleidsplannen werden opgesteld. De belangrijkste doelstellingen werden verzameld in het internationaal actieplan van 1992, Agenda 21 en de follow-ups ervan. 

Gender en duurzame ontwikkeling

Dat er op verschillende manieren geïnvesteerd moet worden om vooruitgang te boeken is uiteraard geen nieuw idee. Het vernieuwende aan het concept ‘duurzame ontwikkeling' is het besef dat economische, sociale en milieuproblemen nauw verbonden zijn en dus samen opgelost moeten worden. Net zoals bij andere problematieken speelt gender hier een grotere rol dan je op het eerste zicht zou denken.

Vrouwen wereldwijd vormen iets meer dan de helft van het aanwezige potentieel aan menselijk kapitaal. Toch worden de bijdragen en noden van vrouwen wereldwijd nog steeds voor een groot stuk gemarginaliseerd. (Cfr. de GEM (Gender Empowerment Measure) en de GDI (Gender-related Development Index), twee voorbeelden van genderindexen die de genderongelijkheid wereldwijd in kaart brengen).

Al heeft onderzoek wereldwijd (zie kader) er al veelvuldig op gewezen dat het realiseren van gendergelijkheid een noodzakelijke voorwaarde vormt voor het realiseren van andere fundamentele ontwikkelingsdoelstellingen, toch blijft de praktijk nog steeds achterwege.

Gendergelijkheid en duurzame ontwikkeling: 7 goeie redenen

Onderzoek heeft uitgewezen dat gendergelijkheid zou leiden tot

  1. economische groei in alle landen
  2. een daling van het aantal mensen die in armoede leven wereldwijd
  3. een hogere vruchtbaarheidsgraad in rijke landen en een lagere vruchtbaarheidsgraad in landen in ontwikkeling
  4. stijgende ondernemingszin en innovatie
  5. verhoogde efficiëntie in gezondheidszorg en sociale programma's
  6. een nationaal beleid dat beter afgestemd is op de noden van alle burgers
  7. het dalen van milieuschade door niet-duurzame activiteiten

Duurzame ontwikkeling is met andere woorden enkel mogelijk indien er gewerkt wordt aan gendergelijkheid.

Gendergelijkheid en duurzame ontwikkeling: voorwaarden

Bovenstaande duurzame ontwikkeling kan enkel bereikt worden indien aan volgende voorwaarden is voldaan:

  1. beleid gericht op combinatie arbeid-zorg die een hogere participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt toelaat
  2. ontwikkelingsbeleid gericht op het promoten van de economische rol van vrouwen
  3. opwaarderen van de status en verloning van traditioneel vrouwelijke beroepen
  4. stimulansen voor vrouwen in wetenschappelijke en technologische sectoren
  5. verhoogde toegang tot en meer investeringen in vrouwelijk ondernemingsschap
  6. genderspecifieke aanpak in gezondheidszorg
  7. betere integratie van vrouwelijke migranten in de arbeidsmarkt en samenleving 
  8. meer vrouwelijke participatie in besluitvorming
  9. meer aandacht voor vrouwelijke inbreng in de milieuproblematiek

bron: Gender and Sustainable development, report OECD, 2008
afbeelding: cover Gender and Energy for Sustainable Development, UNDP, 2004

Meer lezen over het belang van gendergelijkheid voor duurzame ontwikkeling? Lees zeker ook even "De Post 2015 agenda vanuit gendergelijkheidsperspectief v/m" (Nederlandstalige Vrouwenraad, april 2013).

Internationale actieplannen

Net als gender is duurzame ontwikkeling een concept dat meegenomen moet worden binnen alle actiedomeinen. De doelstellingen geformuleerd in Agenda 21 staan dan ook niet op zich, maar worden meegenomen in andere internationale actieplannen. Vanuit de genderinvalshoek zijn vooral het Pekingactieplatform, de Milleniumdoelstellingen en de Sustainable Development Goals relevant. 

Peking Actieplatform

Het Peking Actieplatform werd opgesteld tijdens de vierde wereldvrouwenconferentie in Peking in 1995. Absoluut vernieuwend op de Pekingconferentie was de overstap van focus op vrouwen naar het concept gender en de introductie van gendermainstreaming. De hele structuur van onze samenleving, met alle relaties tussen mannen en vrouwen erin verweven, moest herzien worden.

Bij het opstellen van 12 critical areas of concern en in de follow-up ervan werden de inzichten die verworven waren tijdens de wereldtop voor duurzame ontwikkeling meegenomen. 

Peking Actieplatform

  1. de aanhoudende en toenemende last die op de schouders van vrouwen rust als gevolg van armoede
  2. ongelijkheden en onvolkomenheden in en ongelijke toegang tot onderwijs en opleiding
  3. ongelijkheden en onvolkomenheden in en ongelijke toegang tot gezondheidszorg en aanverwante voorzieningen
  4. geweld jegens vrouwen
  5. de gevolgen van gewapende en andere soorten conflicten voor vrouwen, met inbegrip van vrouwen die onder buitenlandse bezetting leven
  6. ongelijkheid in economische structuren en beleidsmaatregelen, in alle vormen van productieve activiteiten en in de toegang tot hulpbronnen
  7. ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in de gezamenlijke uitoefening van macht en gezamenlijke besluitvorming op alle niveaus
  8. ontoereikende mechanismen op alle niveaus om de verbetering van de positie van de vrouwen te bevorderen
  9. gebrek aan eerbied voor en ontoereikende bevordering en bescherming van de mensenrechten van vrouwen
  10. stereotiepe ‘verbeelding’ van vrouwen en ongelijkheid in de toegang tot, en de participatie van vrouwen in  alle communicatiesystemen, met name in de media
  11. ongelijkheden tussen mannen en vrouwen in het beheer van natuurlijke hulpbronnen en het behoud van het milieu
  12. aanhoudende discriminatie van en schending van de rechten van meisjes

Meer informatie?

 Millenniumdoelstellingen

In september 2000 formuleerde de VN 8 milleniumdoelstellingen om te werken aan een betere wereld. Deelnemende regeringen beloofden om de doelstellingen samen te realiseren tegen 2015. Alle acht deze beloftes kunnen voor vrouwen in de wereld het grote verschil betekenen. Ook deze doelstellingen werden vanuit een duurzaam perspectief opgesteld.  

 Millenniumdoelstellingen

  1. de extreme armoede en honger halveren
  2. basisonderwijs waarborgen voor iedereen
  3. de gelijkheid tussen de geslachten en de autonomie van vrouwen bevorderen
  4. de kindersterfte bij kinderen onder de vijf jaar terugdringen
  5. de moedersterfte met driekwart verlagen
  6. de huidige spreiding van HIV/AIDS, malaria en tuberculose stopzetten
  7. een duurzaam milieu waarborgen
  8. een mondiaal partnerschap sluiten voor ontwikkeling


Evaluatie

In februari 2013 werd, met nog ongeveer 1000 dagen te gaan tot de deadline van 2015, in Bogota (Colombia) The 2013 Global Millennium Development Goals Conference (GMC) georganiseerd, waarbij experten en vertegenwoordigers van de participerende landen en leidinggevende organisaties samen kwamen om de progressies te bespreken (wat heeft gewerkt en wat niet?). Het rapport van deze bijeenkomst kan je hier nalezen.

Voor meer informatie over de (tussentijdse) ontwikkelingen:

RIO+20   

Het Slotdocument van de Rio +20, The Future we want, herbevestigt de eerdere aangegane engagementen in het Peking Actieplatform en de MDG's. Vrouwenbewegingen wereldwijd zijn echter erg teleurgesteld dat het engagement voor het vrijwaren van reproductieve rechten van vrouwen niet werd hernieuwd tijdens Rio +20.

Voor een uitgebreid verslag van Rio +20: Women's Major Group.

Wat na 2015?

POST 2015

Op de Rio +20 conferentie werd reeds de eerste grondslag gelegd van wat een nieuwe, post-2015, set van internationale ontwikkelingsdoelen moest gaan vormen. Op vraag van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties werd een werkgroep in het leven geroepen, de Open Working Group (OWG), die als taak mee kreeg om een nieuw vormelijk en inhoudelijk voorstel voor te bereiden voor wat men de Sustainable Development Goals (ofwel SDG's) noemt. 

Tussentijds evaluatie

Op woensdag 25 september 2013 was er een samenkomst op het niveau van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties om de MDG's verder te evalueren en te zoeken naar initiatieven die het behalen van alle doelen van de MDG's nog verder moesten mogelijk maken voor het einde van 2015. Hierbij werd opnieuw de nadruk gelegd op 'ecologische duurzaamheid' & 'toegang tot proper water en sanitair'.
Daarnaast werd er voor het eerst een voorstel naar voren gebracht met betrekking tot een mogelijke invulling van de post-2015 SDG's. De belangrijkste aandachtspunten inzake gender & duurzame ontwikkeling: 

  • de SDG's zullen een veel bredere agenda omvatten: ook klimaat (Rio+) & handel (GATT) zullen worden opgenomen
  • het gaat niet langer enkel om armoedebestrijding: ook sociale ongelijkheid & werkgelegenheid wordt onder de aandacht gebracht
  • 'de uitroeiing van armoede valt niet los te koppelen van duurzame ontwikkeling in zijn 3 dimensies (sociaal, ecologisch en economisch)'
  • inititeel kwamen 12 doelen naar voren, waarbij onder meer 'schoon water voor iedereen' & 'gelijke rechten voor vrouwen' prioriteit kregen
  • ook volgende punten behoren tot die initiële 12: 'voedselveiligheid & gezonde voeding' - 'duurzame energie' - 'banen en duurzame groei' & 'duurzaam beheer van de natuur'.

In de lente van 2014 kwam het eerste concrete voorstel vanuit de OWG. In september 2014 volgende een eerste uitgewerkt rapport. Vanaf dan startten de intergouvernementele onderhandelingen over de uiteindelijke versie van de nieuwe ontwikkelingsagenda.

Begin augustus 2015 werden de 193 lidstaten van de VN het na twee jaar intens onderhandelen eens over de nieuwe duurzame ontwikkelingsagenda die 17 doelen  omvat. De SDG's beloven een aantal facetten om bij te dragen aan meer gendergelijkheid. In de nieuwe ontwikkelingsagenda wordt gendergelijkheid als 'absoluut essentieel voor duurzame ontwikkeling genoemd'.

Meer weten?

United Nations Economic and Social Council: the post-2015 Agenda & UN WOMEN - What do we do: Post-2015 Agenda and SDG's

The-World-We-Want-logoDe evoluties inzake de POST-2015 AGENDA stelselmatig opvolgen? De VN creëerde een platform dat een soort 'wereldwijde dialoog' op gang moet brengen om de vormgeving en invulling van de toekomstige ontwikkelingsagenda nog beter aan de reële noden te laten tegemoetkomen:The World We Want. De Women's Major Group publiceerde daarnaast een aantal gendersensitieve aanbevelingen inzake de SDG's. Ook binnen dit kader wordt de nadruk gelegd op de link tussen duurzaamheid & gender. Het rapport lees je hier (pdf).

bron afbeelding: www.viceversaonline.nl 

Sustainable Development Goals

Van 25 tot 27 september 2015 kwamen de wereldleiders samen in New York (VS) om de nieuwe VN-doelstellingen voor duurzame ontwikkeling officieel goed te keuren. De VN formuleerde op het einde van deze samenkomst 17 nieuwe doelstellingen die de Millenniumdoelstellingen (2000-2015) moeten vervangen. De nieuwe doelstellingen kregen de naam Sustainable Development Goals, ofwel SDG's. De nieuwe doelstellingen zetten de krijtlijnen uit voor de komende vijftien jaar (2015-2030) voor mondiale activiteiten en financieringsplannen op het vlak van ontwikkelingssamenwerking en duurzame ontwikkeling.

SDGDe 17 doelen op een rij: 

  • Doelstelling 1. Armoede in al zijn vormen overal uitbannen
  • Doelstelling 2. Honger uitbannen, zorgen voor voedselzekerheid en betere voeding, duurzame landbouw bevorderen
  • Doelstelling 3. Gezondheid en welzijn voor iedereen op elke leeftijd
  • Doelstelling 4. Kwaliteitsonderwijs en levenslange opleidingskansen voor iedereen
  • Doelstelling 5. Gendergelijkheid en empowerment voor alle vrouwen en meisjes
  • Doelstelling 6. Beschikbaarheid en duurzaam beheer van zuiver water, sanitaire voorzieningen
  • Doelstelling 7. Betaalbare, betrouwbare, hernieuwbare en eigentijdse energie
  • Doelstelling 8. Duurzame economische groei, voltijdse en productieve tewerkstelling en behoorlijk werk
  • Doelstelling 9. Soepele, inclusieve, duurzame en innovatieve infrastructuur en industrie
  • Doelstelling 10. Ongelijkheid in en tussen landen onderling verminderen
  • Doelstelling 11. Duurzame steden en gemeenschappen
  • Doelstelling 12. Duurzame consumptie en productiemethodes
  • Doelstelling 13. Onmiddellijk actie in de strijd tegen klimaatverandering en de gevolgen
  • Doelstelling 14. Bescherming en duurzaam gebruik maken van oceanen, zeeën en water
  • Doelstelling 15. Bescherming en herstel van ecosystemen en biodiversiteit, duurzaam bosbeheer, bestrijden van verwoestijning en kwaliteitsverlies van de grond
  • Doelstelling 16. Bevorderen van vrede, toegang tot rechtssysteem en efficiënte instellingen
  • Doelstelling 17. Versterken en hernieuwen van wereldwijde partnerschappen voor duurzame ontwikkeling

SDG5Voor gendergelijkheid is vooral Doelstelling 5 van belang, aangezien daar de genderfocus centraal staat: 'Achieve gender equality and empower all women and girls'. Ook in de andere doelstellingen is een gendercomponent terug te vinden. RoSa zette deze gendercomponenten per doelstelling op een rij in een apart nieuwsitem: VN-doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (sept. 2015).

In Vlaanderen werd actief ingezet om te verzekeren dat de mensenrechten van vrouwen en gendergelijkheid voldoende meegenomen werden in de doelen en in de begeleidende Verklaring bij wat men Agenda 2030 is gaan noemen. Ook nu Agenda 2030 is ingezet, zetten diverse organisaties zich in om het opnemen van het genderaspect in het oog te houden. Zo stelde de Nederlandstalige Vrouwenraad in oktober 2016 bijvoorbeeld een dossier op met richtlijnen voor het uitvoeren van Agenda 2030 in Vlaanderen. Het dossier kreeg de naam: "Agenda 2030 uitvoeren in Vlaanderen - De Duurzame Ontwikkelingsdoelen en gender. Richtingwijzers en aanbevelingen voor het beleid" (pdf - 2016).

In de woorden van de Vrouwenraad: 

"Als Vlaanderen de Duurzame Ontwikkelingsdoelen wil behalen zal het met gedurfde en ingrijpende hervormingen moeten komen. Deze veranderingen vragen inspanningen, maar ze zijn niet louter een last. Agenda 2030 biedt Vlaanderen bovenal ook nieuwe kansen op maatschappelijke ontwikkeling: economisch, ecologisch en sociaal. De doelstellingen zijn een richtpunt voor wie het aandurft te vernieuwen. Gendergelijkheid loopt hier als een rode draad doorheen. Gendergelijkheid is een belangrijke stimulans voor duurzame ontwikkeling. Wie verandering wil bewerkstelligen, weet dat je daar vrouwen moet bij betrekken. Deze wetmatigheid geldt niet enkel in ontwikkelingslanden. Dit geldt ook in Vlaanderen. Overal ter wereld zijn vrouwen de trekkers van vernieuwing en trendsetters voor vernieuwing van producten, dienstenaanbod, economie…"
(persbericht Agenda 2030 uitvoeren in Vlaanderen)

Meer lezen

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

leachsavedebusscherpractisingseema 

  • Gender Equality and Sustainable Development / Melissa Leach, 2016 - RoSa ex.nr.: FII o/0045
  • Women's empowerment and its links to sustainable development / Eeva Eriksson, 2016 - RoSa ex.nr.: dd/001477
  • Driving the gender-responsive implementation of the 2030 Agenda for Sustainable Development / Puri,  Lakshmi, 2016 - RoSa ex.nr.: dd/001437
  • Why Women Will Save the Planet / Friends of the Earth, 2015 - RoSa ex.nr.: FII o/0047
  • Evaluation of the Beijing Platform for Action +20 and the opportunities for achieving gender equality and the empowerment of women in the post-2015 development agenda: Study for the FEMM Commitee / Petra Debusscher, 2015 - RoSa ex.nr.: dd/000705
  • Practising feminist political ecologies: moving beyond the 'green economy' / Wendy Harcourt & Ingrid L. Nelson, 2015 - RoSa ex.nr.: M/0493
  • Gender, Development and Environmental Governance: Theorizing Connections / Seema Arora-Jonsson, 2013 - RoSa ex.nr.: FII o/0028

womenreclaimingworlddevelopmentreport20Inequality Development

  • Women reclaiming sustainable livelihoods: spaces lost, spaces gained / Wendy Harcourt, 2012 - RoSa ex.nr.: FII o/0003
  • World Development Report 2012: gender equality and development / World Bank, 2011 - RoSa ex.nr.: FII b/1292
  • Genre et développement durable / Claudine Drion, 2011 - RoSa ex.nr.: DIII1a/0083
  • Inequality, development, and growth / Günseli Berik, 2011 - RoSa ex.nr.: M/0426
  • Staying alive: women, ecology and development / Vandana Shiva, 2010 - RoSa ex.nr.:FII a/1084

  • Gender and climate change: an introduction / Irene Dankelman, 2010 - RoSa ex.nr.:FII o/0001
  • Progress of the world's women 2008/2009: Who answers to women ? / UNIFEM, 2009 - RoSa ex.nr.: FII a/1016
  • Gender and development / Janet Henshall Momsen, 2004 - RoSa ex.nr.: FII b/0928
  • Feminist futures: re-imagining women, culture and development / Kum-Kum Bhavnani (e.a.), 2003 - RoSa ex.nr.: M/0206
  • Natural resources management and gender: a global source book / Sarah Cummings, 2002 - RoSa ex.nr.: V2/0188

 

Zoek nog meer publicaties over duurzame ontwikkeling in de RoSa bibliotheek. De bibliotheekcatalogus kan je online doorzoeken. Gebruik de trefwoorden: DUURZAME ONTWIKKELING en GENDER.