Altijd en overal
Oorzaken
Preventie en uitbanning
Wetgeving 
Cijfers en statistieken
In de RoSa bibliotheek 

Altijd en overal

Gendergerelateerd geweld is wereldwijd een belangrijk maatschappelijke probleem. In eigen land waren er in 2015 volgens de politie 38.082 klachten met betrekking tot partnergeweld en 3.062 klachten wegens verkrachting. Dit zijn officiële cijfers. De realiteit is anders, want 78% van de gevallen van partnergeweld worden niet aangegeven. Bij seksueel geweld is dit zelfs 90%.

Tijdens hun hele leven kunnen vrouwen en meisjes overal ter wereld slachtoffer worden van geweld, alleen door het feit dat ze vrouw zijn. Oorzaken: stereotiepe rolpatronen, socio-culturele gebruiken, schadelijke tradities en praktijken, allerlei vormen van discriminatie die de lagere positie van vrouwen in stand houden. Geweld tegen vrouwen en meisjes doet zich overal voor. 

In de familie:

lichamelijke mishandeling, psychisch en seksueel partnergeweld, stalking, verkrachting binnen het huwelijk, incest en seksueel misbruik van dochters, selectieve abortus en kindermoord op meisjes, schending van reproductieve rechten, gedwongen huwelijken, kinderhuwelijken, agressie gerelateerd aan de bruidschat zoals zuuraanvallen, weduwenverbranding, eerwraak, genitale verminking en andere tradities die vrouwen schade berokkenen, gewelddadige vormen van uitbuiting.

Binnen de gemeenschap:

vrouwenhandel en gedwongen prostitutie, seksueel misbruik, seksuele intimidatie op de werkplaats, op school, in de zorg.

Door de staat:

geweld gepleegd of geduld door de overheid, om het even waar het gebeurt; verkrachting als oorlogswapen, seksuele folteringen tijdens voorarrest, machtsmisbruik en wrede behandeling van vrouwelijke vluchtelingen door ambtenaren, seksegerelateerd geweld gepleegd of oogluikend toegelaten door overheidspersoneel zoals politie, cipiers, soldaten, grenswachten, douaniers, misogyne rechtspraak.

"Geweld tegen vrouwen" betekent elke daad van gender-gebaseerd geweld die resulteert of kan resulteren in lichamelijk, seksueel of psychisch nadeel of lijden. Geweld tegen vrouwen betekent ook dreigen met dergelijke daden, dwang of willekeurige vrijheidsberoving, zowel in maatschappelijke als privé context.
VN-Verklaring voor de Uitbanning van Geweld tegen Vrouwen, 20 december 1993

Oorzaken

Ongelijke machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen leiden tot overheersing en discriminatie van de vrouw door de man. Dat wijst de vierde VN-Vrouwenconferentie. aan als voornaamste oorzaak van geweld op vrouwen. Dat het blijft gebeuren en zelfs toeneemt heeft verschillende redenen. Vrouwen schamen zich om wat hen overkomt, ze durven geen klacht indienen uit schrik voor represailles, ze kennen de juridische stappen niet en juridische hulp is onbereikbaar. Vrouwen zijn laag opgeleid of arm. De wetgeving tegen geweld op vrouwen is onbestaand, ontoereikend, of niet toegepast. De politieke wil ontbreekt om het geweld tegen vrouwen te stoppen. Ook de beeldvorming in de media speelt een rol. Pornografie wordt als algemene norm voorgesteld en seksueel misbruik gebanaliseerd. 

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

  • Zwartboek: de positie van de vrouw wereldwijd. C. Ockrent, 2007. (RoSa exemplaarnummer FIIIa/0178)
  • Sourcebook on violence against women. C. Renzetti, 2001.  (RoSa exemplaarnummer M/0142)
  • Sex-selective abortion in India. T. Patel, 2007.  (RoSa exemplaarnummer Cg/0144)
  • Pornography. Men possessing women. A. Dworkin, 1982.  (RoSa exemplaarnummer FIIId/0004)

naar boven

Preventie en uitbanning

Geweld tegen vrouwen voorkomen en uitbannen is een belangrijk actieterrein van mensenrechtenorganisaties. Aan de hand van sensibiliseringscampagnes, actieprogramma's en informatieve websites proberen instellingen zoals de Verenigde Naties, Amnesty International en tal van andere organisaties, geweld tegen vrouwen te voorkomen. Maar dit volstaat niet. Ook op beleidsniveau, nationaal en internationaal, moet ingegrepen worden via wetgeving en juridisch afdwingbare instrumenten zoals conventies, protocollen, resoluties. Preventie en repressie zijn complementair in de strijd tegen de uitbanning van geweld tegen vrouwen op alle terreinen.

België

Stop geweld. Nationaal Actieplan ter bestrijding van elke vorm van Gendergerelateerd Geweld, 2015-2019Op 10 december 2015 werd het Nationaal Actieplan ter bestrijding van alle vormen van gendergerelateerd geweld (2015-2019) voorgesteld. Deze vijfde editie van het NAP is het resultaat van de samenwerking tussen alle ministers en staatssecretarissen uit de verschillende regeringen op federaal en regionaal niveau. Het plan is opsteld aan de hand van praktische beleidsaanbevelingen van de professionals op het terrein en van het middenveld. Het is dus zeer concreet. Het mikt op de bestrijding van alle vormen van gendergerelateerd geweld. Ook de mannelijke slachtoffers worden niet vergeten.

Ongeveer 10% van alle werknemers werd ooit het slachtoffer van ongewenst seksueel gedrag op het werk. Vrouwenorganisaties VIVA-SVV en zij-kant lanceerden daarom op 16 oktober 2014 de sensibiliseringscampagne ‘Hier trek ik de lijn!’ rond psychosociale risico's op het werk. 
Lees ook: Horen zien en praten.

In december 2013 lanceerde de overheid een website  om slachtoffers van gedwongen huwelijken of schijnhuwelijken te helpen: www.schijnrelatie.be. Lees ook de brochure: Wees geen slachtoffer van een schijn- of gedwongen relatie. 

Lees ook: Ervaringen van mannen en vrouwen met psychologisch, fysiek en seksueel geweld (2010)(2010), IGVM.  

 

Europa

De Raad van Europa beschouwt de strijd tegen geweld op vrouwen als een topprioriteit. Het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld werd op 11mei 2011 ondertekend in Istanboel en is bekend als de Istanboel-conventie.

België ondertekende het verdrag al op 11 september 2012, maar kan het pas ratificeren wanneer alle deelstaten ermee instemmen. Vlaanderen heeft op 29 november 2013 als eerste regio ingestemd met het Europees verdrag.

De tekst vormt het eerste bindende instrument op Europees niveau dat een wettelijk kader creëert om geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld te voorkomen, slachtoffers te beschermen en daders te berechten. Het definieert en bestraft verschillende vormen van geweld tegen vrouwen waaronder huiselijk geweld, gedwongen huwelijke, genitale verminking, stalking en fysisch, psychologisch en seksueel geweld.
Het verdrag spoort de Europese staten aan om in onderling overleg een geïntegreerd beleid te ontwikkelen om gendergerelateerd geweld aan te pakken. Er wordt gemikt op bewustmaking, preventie, vervolging, en een betere begeleiding van het slachtoffer. Het verdrag  heeft aandacht voor opvang, hulpverlening, medische en juridische bijstand. Er wordt ook een specifiek toezichtsorgaan aangesteld. Dat staat in voor de coördinatie, implementatie, controle en toetsing van het gevoerde beleid en genomen maatregelen. 

Het Europese Instituut voor Gendergelijkheid van de Europese Unie (EIGE) beschouwt geweld tegen vrouwen als een van de meest ingrijpende mensenrechtenschendingen. In een online dossier presenteert het instituut info en onderzoek naar geweld tegen vrouwen : EIGE against gender based violence


Lees ook:

De European Women's Lobby ijvert al jaren om het geweld van mannen tegen vrouwen op de Europese politieke agenda te plaatsen.

 

Internationale acties

Op wereldvlak heb je de vooreerst de Verenigde Naties. De VN heeft 25 november uitgeroepen tot Dag van de uitbanning van geweld tegen vrouwen. De campagnes worden gedragen door UN Women.

Bekijk de site van UN Women: The Virtual Knowledge Centre to End Violence against Women and Girls

Ook onder de VN-vlag voeren de Wereldgezondheidsorganisatie actie en het VN-commissariaat voor de Vluchtelingen UNHCR dat werkt rond vrouwelijke vluchtelingen.

Er is de wereldwijd actieve organisatie Amnesty International, met lokale afdelingen zoals Amnesty Vlaanderen.  

Lees ook:

UN secretary-general's database on violence against women

Violence against women - Intimate partner and sexual violence against women / WHO Fact sheet N°239,  November 2012 
Meer publicaties van de Wereldgezondheidsorganisatie rond geweld tegen vrouwen

 

Noord-Amerika

V.S.

De Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) werkt via de inter-Amerikaanse Vrouwencommissie maatregelen uit om de besluiten op te volgen van het Verdrag van Belém do Parà om geweld tegen vrouwen te voorkomen, te bestraffen en uit te bannen.

In de Verenigde Staten heeft het Ministerie van Justitie heeft een afdeling voor geweld tegen vrouwen, het Office on Violence Against Women

De Nationale Organisatie voor Vrouwen (NOW) ijvert al enkele decennia voor gelijke rechten en tegen diverse vormen van geweld tegen vrouwen.

Canada

Status of Women Canada organiseert een jaarlijkse herdenkingdag van de moord op 14 meisjesstudenten in Montreal. Hier ontstond de Witte Lintjes Campagne.

Afrika

De Afrikaanse Commissie inzake de Rechten van Mens en Volkeren schreef een protocol bij het handvest over de rechten van vrouwen in Afrika, een juridisch afdwingbaar instrument waarin gender-gerelateerd geweld in alle vormen verboden wordt.

Azië

De Associatie van Zuidoost-Aziatische landen (ASEAN) hebben een Verklaring voor de uitbanning van alle vormen van geweld tegen vrouwen en kinderen. - pdf. 

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

  • Gender violence. A cultural perspective. S. E. Merry, 2009. (RoSa exemplaarnummer FIIa/1005)
  • Overcoming violence against women and girls. The international campaign to eradicate a worldwide problem. M. Penn, R. Nardos, 2003.  (RoSa exemplaarnummer FIIb/0922)
  • The handbook of community safety, gender and violence prevention: practical planning tools. C. Whitzman, 2008. (RoSa exemplaarnummer FIIIf/0027 )

Wetgeving

rechtsplegingZonder wetten sta je nergens in de strijd tegen geweld op vrouwen. Wat bestaat er momenteel aan wetgeving in binnen-en buitenland en waar kun je het vinden? Wij zochten het voor u bij elkaar.

De VN publiceerde in 2010 een Handboek voor Wetgeving inzake geweld tegen vrouwen. - pdf. 

Een volledig dossier over juridische instrumenten om geweld tegen vrouwen te voorkomen en te bestraffen, vind je in het Engelstalige rapport van de VN-Commissie voor Misdaadpreventie en Strafrecht (Commission on Crime Prevention and Criminal Justice - 2008). 

Het VN-Comité voor de uitbanning van discriminatie tegen vrouwen (CEDAW) veroordeelt elke vorm van geweld tegen vrouwen in een aanbeveling van 1992:  General recommendation No. 19: Violence against women Eleventh session (1992) 

De Raad van Europa maakte het Verdrag van Istanboel op. Zie hierboven Preventie en uitbanning (Europa).


In de Wetswijzer Gelijke Kansen van de Raad van Gelijke Kansen vind je wetgeving tot 2005 over geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (p. 105 e.v., p. 401, 483 tot 495). Op 11 december 2011 publiceerde de Raad het advies 132 over de publieke kost van partnergeweld. Op basis van dergelijke cijfers kan de doeltreffendheid van preventiemaatregelen gemeten worden in budgettaire termen. Ook kunnen deze cijfers dienen als vertrekpunt bij de ontwikkeling van nieuw preventiebeleid.  

De Welzijnswet van 4 augustus 1996 voor de bescherming van werknemers bij de uitvoering van hun werk had alleen betrekking op geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag.  De wet is nu grondig gewijzigd. De vernieuwde welzijnswetten van 28 februari 2014 en van 28 maart 2014 bevatten nu wettelijke bepalingen rond psychosociale risico's op het werk en zijn van kracht sinds 1 september 2014.

Tot slot vind je in de RoSa Factsheet "Vrouwenrechten: basisteksten en juridisch kader (2007) " algemene duiding en ook de vindplaatsen van verdragen en wetteksten waarop vrouwenrechten gebaseerd zijn.

Meer lezen: 

Raad van Europa:  

Geweld tegen vrouwen: juridische instrumenten, studies en publicaties

Europese Unie: 

Violence against women: an EU-wide survey. Main results report (EIGE, 2014)

EU guidelines on violence against women and girls and combating all forms of discrimination against them. - pdf.

naar boven

Cijfers en statistieken

Gedegen en betrouwbaar cijfermateriaal over geweld tegen vrouwen is de eerste stap naar een mentaliteitsverandering bij overheid en maatschappij. Maar het is geen eenvoudige opdracht om accurate data te verzamelen in alle regio's in de wereld.

European Women's Lobby heeft een rapport geschreven met statistieken over online geweld tegen meisjes en vrouwen in Europa: #HerNetHerRights - Mapping the state of online violence against women & girls in Europe (2017) 

UN Women : Facts and Figures: Ending Violence against women (2014)

publiceert cijfers per land: Violence against women prevalence data. Surveys per country (December 2012). - pdf.

De afdeling Statistiek van de UNECE (Economische Commissie voor Europa van de V.N.) is op haar genderwebsite begonnen met een statistische databank op te stellen. Er werd een task force opgericht om gendergerelateerd geweld te meten. Klik onder 'Gender Statistics' op 'Measuring violence against women'

Lees het rapport "Violence against women: a statistical overview, challenges and gaps in data collection and methodology and approaches for overcoming them" - pdf van de DAW (Division for the Advancement of Women) bij de Verenigde Naties en het dossier Facts & Figures van UN Women.

Een expertengroep van de VN-vrouwenorganisatie Cedaw ontwikkelde eind 2007 indicatoren om geweld tegen vrouwen te meten.

Nog cijferbronnen :

Verenigde Staten: cijfers verzameld door de National Organisation for Women. Het Amerikaanse Feminist.com heeft data over de V.S. en wereldwijd.

In eigen land heeft Sensoa een rubriek Feiten & cijfers. Bekijk cijfergegevens van 2016 over seksueel grensoverschrijdend gedrag van en tegenover jongeren. - pdf.

naar boven

In de RoSa bibliotheek

  • Feminism and global justice / Kerry Carrington. - London : Routledge, 2015 - RoSa exemplaarnummer FII l/0086
  • Encouraging the participation of the private sector and the media in the prevention of violence against women and domestic violence: article 17 of the Istanbul convention / prep. Melissa Morbeck. -Strasbourg : Council of Europe, 2016 - RoSa exemplaarnummer GIII3a/0016
  • De vrouwen van het kalifaat: slavinnen, moeders en jihadbruiden / Judit Neurink. - Amsterdam : Jurgen Maas, 2015 - RoSa exemplaarnummer FI g/0426
  • 'Honour' killing and violence: theory, policy and practice / ed. Aïsha K. Gill, Carolyn Strange, Karl Roberts. - Basingstoke : Palgrave MacMillan, 2014 - RoSa exemplaarnummer FIIIl/0013
  • Women's bodies as battlefield: Christian theology and the global war on women / Susan Brooks Thistlethwaite. - New York : Palgrave MacMillan, 2015 - RoSa exemplaarnummer FII h/0453

Bronvermelding afbeeldingen

Amnesty International campagne: http://action.amnesty.org.au/images/uploads/svaw/pink-hand200.jpg

Schets van geweldslachtoffer:http://www.vormen.org/VormingswerkVoorMR/Oefening20.htm

Logo Unifem: http://www.unifem.org

Logo Daphne: http://www.profem.cz/en/

Amnesty International campagne "Stop Violence against Women": http://www.amnesty.org/en/stop-violence-against-women

Campagnefoto Raad van Europa:http://www.coe.int/t/dg2/equality/DOMESTICVIOLENCECAMPAIGN/default_EN.asp

Rechtshamer met vrouwenteken: http://pro.corbis.com/