Internationaal
     Verenigde Naties
     Europa

België
     Wetgeving
     Campagnes en instrumenten

Aanraders in de RoSa-bib

(Update: 27 april 2017)

 

Internationaal

Verenigde Naties

In het Actieplatform van de vierde VN- Wereldvrouwenconferentie van Peking (1995) is ‘Vrouwen en media’ als één van de twaalf aandachtspunten aangedragen: 

  • Er is gewezen op het stereotiepe vrouwbeeld dat door de media naar voor wordt gebracht. Eensgezind sprak de conferentie zich uit tegen beelden en mediateksten die vrouwen vernederen of tot lustobject herleiden. Ook mediaproducten die de traditionele rol van vrouwen versterken zijn aan de kaak gesteld.
  • De conferentie richtte zich tot regeringen, internationale organisaties, massamedia-organisaties en ngo’s met de boodschap dat zij een evenwichtige en niet-stereotiepe portrettering moeten aanmoedigen van vrouwen in de media.
  • Bovendien moeten zij al het nodige doen om vrouwen te betrekken bij de besluitvorming in en over de media. 

Bron: BEIJING DECLARATION AND PLATFORM FOR ACTION - FOURTH WORLD CONFERENCE ON WOMEN - pdf, 1995 (in het Nederlands)

Europa

  • Ook de Raad van Europa gaf in 2007 haar lidstaten advies over het ondersteunen van vrouwvriendelijker reclame.

  • In 2008 keurde het Europees Parlement een resolutie goed om komaf te maken met zowel vrouw- als manonvriendelijke reclame. Volgens die resolutie moeten de lidstaten voor reclame een gedragscode opstellen met het oog op reclame die de gelijkheid van mannen en vrouwen respecteert en die geen gebruik maakt van genderstereotypen en vernedering van man of vrouw.

  • Bovendien moeten alle lidstaten een prijs uitreiken om de reclame te belonen die het best de genderstereotypen doorprikt en een positief beeld schetst van vrouwen, mannen of de relaties tussen vrouwen en mannen. Daarnaast moeten de lidstaten publicaties en programma’s verspreiden via de media om respectvolle man- en vrouwbeelden te promoten.
  • Sinds 2006 worden modellen voor de modeweek in Spanje gecontroleerd op hun Body Mass Index (BMI). Modellen met een BMI lager dan 18 worden geweerd van Madrid Fashion Week.

  • In 2006 werd er een gedragscode ter bestrijding van anorexia afgesloten tussen de Italiaanse regering en de vertegenwoordigers van de Italiaanse mode-industrie. Deze gedragscode bevat onder andere een verplichte medische controle voor modellen om na te gaan of hun BMI niet lager is dan 18, een verbod voor meisjes om onder die grens te defileren, een verbod om het beroep van mannequin uit te oefenen voor iedereen die jonger is dan zestien jaar en de aansporing voor de vertegenwoordigers van de sector om grotere maten toe te voegen aan de modecollecties. 

  • De Franse regering steunt plannen om graatmagere modellen terug te dringen. Het eerste amendement verbiedt het inhuren van 'extreem dunne modellen wier gewicht mogelijk een gevaar vormt'. Modellenbureaus worden dan verplicht om modellen te vragen een medische verklaring met vermelding van hun BMI (Body Mass Index) voor te leggen. Als een bureau toch werkt met modellen met een te laag gewicht, kan het een geldboete opgelegd krijgen van maximaal 75.000 euro. Het tweede amendement maakt het 'verheerlijken van excessieve dunheid' strafbaar. Dat is specifiek gericht op zogenaamde 'pro-ana'-websites, die eetstoornissen promoten onder jonge vrouwen. Het wetsvoorstel werd begin april goedgekeurd. Wie in Frankrijk betrapt wordt op het aanmoedigen tot extreem vermageren, riskeert voortaan een jaar celstraf en een boete van maximaal 10.000 euro.

 

België

Wetgeving

Sinds de wet van 2003 ter bestrijding van discriminatie, en de aanpassing ervan in 2007 - pdf , is het verboden iemand te discrimineren op basis van kenmerken van zijn persoon, zoals sekse. De Antidiscriminatiewet toepassen op de beeldvorming van vrouwen in de media en in de reclame is niet vanzelfsprekend. Onze wetgeving beschermt immers ook de vrijheid van meningsuiting.  

Campagnes en instrumenten

Overheid

  • In 2002 gaf het Vlaamse ministerie van Gelijke Kansen de Universiteit Antwerpen en de Universiteit Gent de opdracht om een instrument te ontwikkelen om de m/v beeldvorming op televisie te analyseren. Het werd de Media Emancipatie Effect Rapportage (MEER). Het softwareprogramma controleert of een televisieprogramma op een genderbewuste manier is gemaakt.
  • De jongste overheidscampagne tegen het onrealistische schoonheidsideaal, dateert van 2002: "Ik ben zoals ik ben, dat mag gezien worden".
  • In opdracht van de Belgische Senaat (2006) schreef het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM ) in samenwerking met de Universiteit Antwerpen het rapport ‘Beeldvorming van vrouwen en mannen in de reclame in België' - pdf 2,46 MB (2009). Omdat seksistische uitingen in de bestaande wetgeving vaak moeilijk juridisch kunnen worden omschreven, voerde het IGVM een onderzoek uit naar een bredere kadering en definiëring van seksisme. Lees het rapport: 'Definiëring van het concept seksisme' - pdf , 2009.    In uitzonderlijke gevallen start het IGVM een gerechtelijke procedure op om seksistische handelingen aan banden te laten leggen. De zaak 'Rent-a-Wife' is zo'n uitzondering. Behalve deze gerechtelijke stappen, bemiddelt, sensibiliseert en positioneert het IGVM zich naar aanleiding van seksisme in de maatschappij.

  • In 2017 heeft de Brusselse Staatssecretaris voor Gelijke Kansen Bianca Debaets samen met Amazone de Echte Lijven campagne gestart. Een campagne die reclamemakers, fotografen, ontwerpers en journalisten wil overtuigen om een diversiteit van realistische lichamen in hun publicaties te tonen. Lees hier de brochure van de campagne.

Andere

  • In 1974 werd de Jury voor Ethische Praktijken inzake Reclame (JEP) opgericht, het zelfcontrolerend orgaan van de reclamesector in België. Het is mogelijk bij de JEP een klacht in te dienen tegen vrouwonvriendelijke reclame. De jury kan dan adviserend optreden.  Franstalig België heeft apart nog eens de Conseil Supérieur de l'Audiovisuel, een organisatie die ethisch advies geeft over de Franstalige audiovisuele media.
  • Eind 1996 werd door het toenmalige Centrum voor Vrouwenstudies van de Universiteit Antwerpen de denktank ZORRA opgericht. Het doel was een debat op gang te brengen tussen reclamemakers en het publiek, en hieruit samen tot een werkwijze te komen om seksisme uit de publiciteit te weren. Elk jaar werd een publieksprijs uitgereikt voor de meest vrouwvriendelijke en/of roldoorkruisende reclame. Op de ZORRA-website kan je een checklist vinden voor media-en reclamemakers. Sinds januari 2006 beschikt Zorra niet langer over werkingsmiddelen maar de website wordt af en toe aangevuld.
  • In 2005 probeerde Comeva? de leef-en denkwereld van de Belgische vrouwen en mannen in kaart te brengen. 'Comeva? Zeg wat je denkt' was een project van een aantal vrouwenbladen. Comeva reikte ook jaarlijks een starters award uit aan een vrouw en hield verkiezingen voor ‘meest gendervriendelijk bedrijf’.
  • Sedert 2006 bekritiseert het beautymerk Dove in samenwerking met vzw Eetexpert.be de verspreiding van onbereikbare schoonheidsidealen via populaire media en de bewerking van mediabeelden. Om jongeren een positiever zelfbeeld te helpen opbouwen wordt een trainingsprogramma voor schoolteams rond zelfwaardering en mediaweerbaarheid op school (als preventie van eet- en gewichtsproblemen) aangeboden.  
  • Aan Franstalige zijde heeft de Brusselse afdeling van Vie Féminine de werkgroep Vigipub opgericht.  Zij bespreken en publiceren reclameboodschappen op hun website die zij als seksistisch beschouwen. Vigipub dient af en toe klacht in tegen deze publiciteitsteksten of –beelden bij de JEP, waarna ook de reactie van die laatste online wordt gepubliceerd. De Belgische afdeling van het Franse La Meute verzamelde enkel nog klachten op een informele manier. Bovendien focust La Meute Belge vandaag vooral op de bewustmaking van het publiek, en minder op het beïnvloeden van de reclamemaker.

Aanraders in de RoSa-bib

 

In de RoSa-bibliotheek vind je een ruim aanbod aan boeken, artikels en wetenschappelijke studies over het thema vrouwbeelden en beleid/actie. Bezoek de RoSa online catalogus.  Combineer relevante trefwoorden:

VROUWBEELDEN
VROUWENLICHAAM
BEELDVORMING
UITERLIJK
POPULAIRE CULTUUR
MEDIA
RECLAME
ACTIES
ACTIEGROEPEN
OVERHEID
OVERHEIDSBELEID
EU
VN
INTERNATIONALE VERDRAGEN

Bronnen fotomateriaal

Vrouw megafoon  (Embrace Dignity Wordpress ) / Logo Peking Vrouwenconferentie 1995 (Unesco ) /  Rent-a-wife (Gwix )