Louis Theroux docu over de manosfeer

De Britse documentairemaker Louis Theroux staat erom bekend zich te verdiepen in subculturen of groepen die zich aan de rand van het maatschappelijk aanvaardbare bevinden, of daar door het brede publiek geplaatst worden. Van extremisten en complotdenkers tot religieuze sektes en pornoacteurs, de onderwerpen van Theroux’ documentaires zijn op zijn zachtst gezegd controversieel en lokken vaak fascinatie, sterke emoties en morele paniek uit. Zo ook met zijn nieuwe documentaire over de manosfeer, waarin Theroux in zijn kenmerkende rustige maar ongemakkelijke interviewstijl vier internationaal bekende manosfeerinfluencers aan het woord laat.

Daarop kwam evenveel lof als kritiek. Theroux zou te weinig weerwerk geboden hebben, de bekendheid en het platform van deze mannen nog versterkt hebben door ze onder de aandacht te brengen en bovenal: hij zou onvoldoende kritiek hebben geboden op de normalisering van misogynie in deze online werelden en de real life impact van de manosfeer op vrouwen.

Misogynie in de manosfeer: zeer extreem of net heel banaal?

De verwachtingen van de documentaire lagen duidelijk hoog. Maar is het de taak van een documentairemaker om expliciete maatschappijkritiek te leveren? Theroux biedt geen uitgesproken feministische analyse; daarvoor kunnen geïnteresseerden terecht bij onderzoekers, experts en kenniscentra zoals RoSa. De documentaire lijkt een andere vraag te stellen: moeten we de manosfeer begrijpen als een uitzonderlijke extremiteit, of eerder als een uitvergroting van ideeën en waarden die ook breder verankerd zijn in onze samenleving?

De documentaire behandelt de manosfeer niet als een ideologische afwijking van de norm, maar als een uitvergroting van de norm, een logisch product van een wereld waarin genderongelijkheid en kapitalisme verregaand genormaliseerd zijn.

Theroux portretteert de vier influencers niet als demonische internetextremisten, maar als gewiekste ondernemers die, gespeend van enig moreel verantwoordelijkheidsgevoel, opportunistisch handelen in een aandachtseconomie door hun content, producten en ideeën te monetariseren voor eigen gewin. Wat de documentaire bijzonder goed doet, is de manosfeer ontmaskeren als een commercieel ecosysteem waarin de voornaamste drijfveer is om snel, gemakkelijk en veel geld te verdienen.

Provocaties functioneren in de eerste plaats als content: controversiële en extreme uitspraken genereren meer views en clicks, die op hun beurt bereik en inkomsten opleveren: voor de sociale media platformen én voor de meest succesvolle influencers. In die context verschijnt de manosfeer minder als een coherente politieke beweging dan als winstmodel waarin onzekerheid van (voornamelijk maar niet uitsluitend jonge) mannelijke volgers wordt omgezet in engagement, consumptie en winst.

Het is dan ook veelzeggend dat de enige vraag waarop de doorgaans zelfzekere en assertieve Harrison Sullivan niet meteen een antwoord weet, is waarom hij niet probeert zijn platform te gebruiken om een goed voorbeeld te stellen. Zijn antwoord is even eerlijk als bedroevend.