Winter 2025: Manosfeer / femosfeer

Gepubliceerd op 18/12/2025

De manosfeer en femosfeer zijn twee aan elkaar gekoppelde, internationale fenomenen die al even een opmars kennen, maar de laatste jaren meer publieke belangstelling krijgen en veel vragen en bezorgdheden oproepen voornamelijk bij ouders en professionals die met jongeren werken. Het zijn online omgevingen waar jongens en mannen enerzijds, en meisjes en vrouwen anderzijds met elkaar in contact komen en gedachten uitwisselen vanuit traditionele ideeën rond mannelijkheid, vrouwelijkheid, seksualiteit en relaties. Beide bestaan uit een breed en gefragmenteerd netwerk van websites, blogs, fora, platformen, sociale media en (micro)influencers, waar niet altijd dezelfde ideeën gedeeld worden, maar waar bepaalde traditionele overtuigingen en stereotiepe ideeën rond gender en seksualiteit de basis vormen voor een gemeenschapsgevoel. De ideeën, tips en idealen die er worden gedeeld, variëren van simplistisch, onrealistisch en stereotiep tot ronduit seksistisch, haatdragend of zelfs gewelddadig.

Zelfs de meest extreme overtuigingen in de donkerste krochten van de manosfeer en de femosfeer zijn niet zomaar tot stand gekomen op Reddit forums, in Telegram kanalen, op Discord of TikTok. Het seksisme dat de oorsprong vormt van deze ideeën is diepgeworteld in onze cultuur. De manosfeer en de femosfeer hebben de laatste tijd - terecht - voor veel paniek en commotie gezorgd. Het zou echter niet verstandig zijn om deze online werelden als uitzonderlijke extremen te beschouwen, of als de ideeën van een handjevol geradicaliseerde mannen en vrouwen die evenwel dankzij de algoritmische werking van sociale media een breed publiek bereiken en hun stereotyperend tot gewelddadig discours zo op grote schaal weten te normaliseren.

Liever luisteren we aandachtig naar de onderliggende frustraties achter deze stemmen. De misnoegheid en de rancune die de manosfeer en de femosfeer typeren, komen niet uit het niets. Ze komen vooral voort uit tastbare onrechtvaardigheden en dwingen ons om kritisch te kijken naar de fundamenten van onze samenleving: naar onze normen en waarden, structurele ongelijkheid en de valse beloften van een economisch systeem dat mensen in de steek laat, en tenslotte ook naar de tekortkomingen van de feministische beweging.

In deze Uitgelezen duiken we diep in de manosfeer en de femosfeer. In onze themateksten ontdek je welke ideeën en welke mensen die werelden bevolken, wat ze gemeenschappelijk hebben en op welke vlakken ze van elkaar verschillen. Spoiler alert: ze hebben meer met elkaar gemeen dan dat ze van elkaar verschillen. Ze vormen een spiegel van elkaar en zijn best te begrijpen, niet als tegenstellingen, maar als verlengden van elkaar. Zoals altijd reiken we via deze nieuwsbrief een schat aan lees-, luister- en kijktips aan om bij te leren over een specifiek thema. Voor deze wintereditie kozen we dan ook voor veertien korte besprekingen, en twee lange besprekingen van recente publicaties over de manosfeer en de femosfeer. Omdat de literatuur over de femosfeer echter nog in haar kinderschoenen staat, zijn de titels over dit thema eerder teksten die inzoomen op een bepaald element van de femosfeer: de (online) radicalisering van vrouwen in een radicaal-rechts gedachtegoed, de politieke en economische agenda van bepaalde groepen influencers zoals tradwives en female dating strategists en het seksuele marktdenken. Gezien de toenemende aandacht in wetenschappelijke literatuur voor de femosfeer hebben we er goede hoop op dat we onze collectie weldra zullen kunnen aanvullen met boeken die wel concreet onderzoek doen naar de femosfeer. Hou onze socials in de gaten om op de hoogte gehouden te worden van nieuwe aanwinsten.

Onderaan deze nieuwsbrief vind je alvast een leeslijst met boeken die momenteel deel uitmaken van onze bibliotheekcollectie en die een verrijkend perspectief bieden op de manosfeer en de femosfeer. Ook vind je de laatste aanwinstenlijst met daarin alle boeken die het afgelopen kwartaal werden aangekocht.

Tot slot zijn we trots om onze nieuwe educatieve tool rond dit urgente thema te lanceren. Onze tool is gericht aan iedereen die dichtbij jongeren staat en rond dit thema wil werken. De afgelopen jaren, en zeker sinds de Britse miniserie Adolescence in het begin van dit jaar, merkten we een stijgende vraag naar ondersteuning en begeleiding vanuit het onderwijs, het jeugdwerk en de jeugdzorg. Met deze tool hopen we aan deze vraag tegemoet te komen. In het voorjaar 2026 ontwikkelen een bijhorende vorming. Wie daarvan op de hoogte gehouden wil worden, kan zich inschrijven voor onze nieuwsbrief ‘educatief aanbod’. Dan krijg je een mail wanneer een nieuwe tool of vorming klaar is, of wanneer we een educatief evenement organiseren (max. drie mails per jaar).

Veel leesplezier!

Tool

Onze nieuwe tool is een initiatief van MoveMen, de coalitie van RoSa vzw en Keertij (nieuwe naam van onze partner vzw ZIJN). De tool biedt ondersteuning om met jongeren in gesprek te gaan over de manosfeer en de femosfeer, en over de opvattingen die daarin circuleren.

Het doel is om jongeren uit te nodigen in een open gesprek over deze online werelden, over hun aantrekkingskracht en over de impact ervan op hun welzijn en hun kijk op de wereld. We benaderen jongeren met nieuwsgierigheid en empathie: niet oordelen, maar oprecht luisteren en proberen te begrijpen wat hen aantrekt in de online content die zij (vaak ook passief) consumeren. Tegelijk willen we jongeren stimuleren om kritisch na te denken over de vaak gepolariseerde ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid die zij online opvangen.

We geven duiding en reiken tien concrete tips aan om een respectvolle en constructieve dialoog te voeren met jongeren evenals vier uitgewerkte methodieken om jongeren actief aan het denken te zetten rond deze thematiek. We ontvangen zeer graag jullie feedback.

RoSa leest

Een groot deel van de kennis bij RoSa is opgebouwd op basis van onze zorgvuldig gecreëerde en unieke bibcollectie vol non-fictie literatuur over gender en feminisme. Voor deze Uitgelezen kozen we voor een boek over de manosfeer en een over de online radicalisering van vrouwen in radicaal-rechtse bewegingen. Die online gemeenschappen overlappen in grote mate met de femosfeer, en zelfs de manosfeer.

The Male Complaint - Simon Copland

Het boek The Male Complaint: The Manosphere and Misogyny Online (2025) van de Australische socioloog Simon Copland plaatst de manosfeer in een bredere maatschappelijke context, met aandacht voor economische achterstelling, sociaal isolement en de invloed van neoliberaal kapitalisme. In plaats van de manosfeer weg te zetten als een marginale subcultuur, onderzoekt Copland waarom mannen zich tot deze online gemeenschappen aangetrokken voelen: vaak vanuit een behoefte aan erkenning, verbondenheid of begrip. Tegelijkertijd laat hij zien hoe deze groepen vrouwen en feminisme de schuld geeft bredere sociale en economische onzekerheden, die feminisme echter evenzeer probeert aan te kaarten. Copland kiest dan ook bewust voor een empathische benadering: hij tracht de mannen in de manosfeer werkelijk te begrijpen, zelfs met ze mee te leven, zonder daarbij de misogynie en haatspraak te vergoelijken die in deze online wereld welig tieren. Daarmee biedt het boek niet alleen inzicht in de problematiek, maar ook aanknopingspunten om er structureel op te reageren. Lees meer in onze bespreking.

Pink-Pilled - Lois Shearing

In Pink-Pilled onderzoekt journalist Lois Shearing de onderbelichte maar strategisch belangrijke rol van vrouwen in radicaal-rechtse bewegingen. Daarbij focust ze op de online circuits, die in grote mate overlappen met delen van zowel de femosfeer als de manosfeer. Waar onderzoek naar digitale haat en extremisme doorgaans gaat over de manosfeer, toont Shearing dat ook vrouwen - om uiteenlopende redenen - deel uitmaken van deze bewegingen die traditionele gendernormen, antifeministische boodschappen en extreemrechtse ideeën uitdragen. Pink-Pilled helpt zo te begrijpen hoe de femosfeer enerzijds functioneert als verlengstuk van de manosfeer (eerder dan een tegenpool), en anderzijds als zachtaardig(er) uithangbord dat radicaal-rechtse ideologie normaliseert. Zonder hen vrij te spreken van hun verantwoordelijkheid voor hun daden toont Shearing dat vrouwen in deze ecosystemen zowel actieve architecten zijn van ongelijkheid en haat, als slachtoffers van interne misogynie en geweld. Lees meer in onze bespreking.

Korte besprekingen

Elke editie van de Uitgelezen zet een vijftiental, al dan niet nieuwe, boeken uit onze collectie in de kijker. Via onderstaande knop lees je onze korte besprekingen van een selectie boeken over (de ideologische fundamenten) van de manosfeer en de femosfeer.

RetroRoSa

In de categorie RetroRoSa halen we een vergeten parel van onder het stof. Dit keer kozen we voor de feministische klassieker Right-Wing Women (1983) van de radicaal-feministische activist en auteur Andrea Dworkin.

In Right-Wing Women (1983) onderzoekt de radicaal-feministe Andrea Dworkin waarom vrouwen meestappen in de anti-feministische agenda van conservatieve mannen en hoe politiek rechts zich verzekert van de deelname van vrouwen aan hun eigen onderwerping. Met de nadruk op de aantrekkingskracht van stereotiepe genderrollen biedt het boek heel wat waardevolle inzichten om het activisme van hedendaagse militanten van de femosfeer te begrijpen.

Dworkin, vooral bekend van haar werk rond anti-pornografie, stelt dat vrouwen zich neerleggen bij, of zelfs actief deelnemen aan, patriarchale autoriteit in hun zoektocht naar bescherming tegen mannelijk geweld. Overleven vormt voor vrouwen die leven onder mannelijke heerschappij de kern van hun bestaan. Conservatief rechts speelt in op deze kwetsbaarheid door beloftes te maken die de vrouwelijke angst voor mannelijk geweld uitbuiten en biedt hen een uitweg die overleven in een vijandelijke samenleving vereenvoudigt.

Volgens Dworkin “ervaren vrouwen de wereld als mysterie” omdat de patriarchale samenleving hen onwetend, afhankelijk en onzelfzeker houdt. De eenvoudige sociale, biologische en seksuele orde die politiek rechts voorhoudt, biedt houvast in deze chaos en verwarring. Rechts biedt vrouwen, in ruil voor gehoorzaamheid, een duidelijke reeks regels die haar overlevingskansen en veiligheid vergroten. Die ideologie presenteert het gezin en het thuis als toevluchtsoord, maar maakt het tegelijk tot een plaats van opsluiting. Ten laatste biedt politiek rechts vrouwen ook liefde in ruil voor het vervullen van haar ‘natuurlijke’ taken: gehoorzaamheid, seksuele onderwerping en het baren van kinderen, in ruil voor de mannelijke verantwoordelijkheid over emotioneel en materieel welzijn.

Rolmodel

Als rolmodel in deze Uitgelezen zetten we graag Ben Hurst in de kijker. Hurst is een Britse activist, facilitator en spreker rond feministische mannelijkheid en gendergelijkheid. Bijna al deze engagementen zijn gericht op één doel: het deconstrueren en reconstrueren van ideeën, normen en verwachtingen rond mannelijkheid, het liefst van al in dialoog met jongens en mannen. Hurst bepleit een feministische invulling van mannelijkheid, die jongens en mannen bevrijdt van een rigide keurslijf en beperkende genderstereotypen die ook hun omgeving schaden. Met deze boodschap trekt hij heel het Verenigd Koninkrijk rond, en probeert hij jongens en mannen te betrekken bij de strijd voor gendergelijkheid. In onze contreien is hij vooral bekend om zijn TEDxTalks: “We need to talk to boys about online misogyny” en “Boys won’t be boys. Boys will be what we teach them to be.” Het is dan ook niet voor niets dat GQ Magazine hem in 2023 uitriep tot de anti-Andrew Tate. Lees meer over Ben Hurst in zijn RoSa portret.

RoSa kijkt

RoSa kijkt zet interessante video’s, documentaires of exposities in de kijker over thema’s op het snijvlak van gender en feminisme. Deze keer lichten we een video-analyse uit van de Britse van YouTube’er Afrodizjha over de Britse miniserie Adolescence en wat de serie ons vertelt over de manosfeer, (online) misogynie en hoe het met jongens vandaag gesteld is.

RoSa luistert

In de categorie RoSa luistert bespreken we interessante podcasts over gender en/of feminisme die ons opvallen, die we warm aanbevelen of die we kritisch onder de loep nemen. Voor deze Uitgelezen luisterden we naar twee podcasts, een over de manosfeer en een over de femosfeer.

Podcast The Story over de manosfeer

James Bloodworth, journalist bij The Guardian en bij The Guardian en auteur van het boek Lost Boys: A Personal Journey Through The Manosphere (2025) podcasthost Manveen Rana over wat hem zo’n twintig jaar geleden naar de manosfeer leidde, wat hij daar ervaarde en hoe hij daar vandaag op terugblikt. Hoewel Rana soms een sensationele toon aanslaat, loon de uiteenzetting van Bloodworth wel echt de moeite. Hij vertelt over de interessante geschiedenis en het verdienmodel van de manosfeer. Als luisteraar krijg je meer inzicht in het gedachtegoed van de verschillende gemeenschappen in de manosfeer en hoe die uit elkaar voortvloeiden. Een aanrader!

DS Vandaag podcast over de femosfeer

In de dagelijkse podcast van De Standaard gaat host Alexander Lippeveld in gesprek met experts over een actueel thema. In de aflevering van 20 mei gaat het over de femosfeer. Journalist Kubra Mayda is te gast en geeft duiding, maar als luisteraar krijg je ook via kleine snippets van prominente stemmen en influencers in de femosfeer een beter zicht op de ideeën die in die online wereld gedeeld worden en wat daar de impact van is, zeker op jongeren.

Bezoeker in de kijker

Eline voert voor haar thesis binnen de master Gender en Diversiteit onderzoek naar de ervaringen van jonge mannen die in aanraking komen of kwamen met de manosfeer. Ze wil daarbij vooral begrijpen welke invloed de manosfeer heeft op normen rond mannelijkheid en op vrouwonvriendelijke ideeën. In de RoSa-bibliotheek vindt ze veel inspiratie in de uitgebreide collectie boeken over mannelijkheid. Voor haar onderzoek wil Eline ook interviews afnemen met jonge mannen (18+) die in aanraking zijn of waren met de manosfeer. Wie graag wil meewerken, kan haar contacteren via Eline.rietmaeker@ugent.be.

Aanwinstenlijst

De aanwinstenlijst is een up-to-date overzicht van alle nieuwe literatuur (boeken en digitale documenten) in de RoSa-bibliotheek. Daar zal je een aantal titels vinden over de manosfeer en de femosfeer, maar ook over tal van andere thema’s. Je bent meer dan welkom om deze nieuwe werken in onze bibliotheek te raadplegen en te ontlenen. Weet wel dat de RoSa-bibliotheek vanaf vandaag haar deuren sluit voor de eindejaarsperiode. We verwelkomen jullie graag opnieuw in 2026, vanaf maandag 5 januari. Digitale documenten kunnen naargelang de auteursrechten online en/of ter plaatse in de bibliotheek geconsulteerd worden.

Samenstelling: Anne April

Leeslijst

Wil je je - net zoals wij de afgelopen periode deden - verdiepen in de manosfeer en de femosfeer? Neem dan zeker ook een kijkje in onze gecureerde leeslijst. Daar vind je een mooi overzicht van titels die we aanbevelen en die (binnenkort) beschikbaar zijn in de RoSa-bibliotheek.

In de pers:

• Onderwijs als tegengif voor de manosfeer (De Morgen, 27/10/2025)
• Manosfeer? Femosfeer? Weg sfeer! (De Standaard+, 31/07/2025)
• De femosphere dijt uit: ‘Zorg ervoor dat een man je verwent en behandelt als een prinses’ (Knack, 08/06/2025)
• Onderzoek naar de Nederlandse online-manosfeer: ‘Vrouwen geven niets om jou’ (De Groene Amsterdammer, 24/05/2025)
• Andrew Tate voor de meisjes (NRC, 15/05/2025)
• “Weet dat alle vrouwen te vangen zijn”: als de manosfeer valt voor Ovidius (De Standaard+, 26/03/2025)

Meer weten?

• RoSa thema: Manosfeer en femosfeer
• RoSa leest: The Male Complaint - Simon Copland
• RoSa leest: Pink-Pilled - Lois Shearing
• RoSa leest: Boekentips manosfeer en femosfeer
• RoSa luistert: Podcast The Story over de manosfeer
• RoSa luistert: DS Vandaag podcast over femosfeer
• RoSa luistert: DS Vandaag podcast over de invloed van online misogynie
• RoSa luistert: Podcast MoveMen vs. Manosfeer
• RoSa kijkt: Britse miniserie Adolescence
• RoSa kijkt: The Boys Are Not Alright: How the Manosphere is Radicalising Young Men

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek:

• Enemy Feminisms: TERFs, Policemen & Girlbosses Against Liberation / Sophie Lewis, 2025

• Lost Boys: A Personal Journey Through The Manosphere / James Bloodworth, 2025

• Ctrl Hate Delete: The New Anti-Feminist Backlash And How We Fight It / Cécile Simmons, 2025

• The Male Complaint: The Manosphere And Misogyny Online / Simon James Copland, 2025

• The Manosphere, Rewired: Understanding Masculinities Online And Pathways For Healthy Connection / Caroline Mahler e.a., 2024

• Nice White Ladies: The Truth about White Supremacy, Our Role in It, and How We Can Help Dismantle It / Jessie Daniels, 2024 (binnenkort beschikbaar)

• Mean Girl Feminism: How White Feminists Gaslight, Gatekeep And Girlboss / Kim Hong Nguyen, 2024 (binnenkort beschikbaar)

• Clown World: Four Years Inside Andrew Tate’s Manosphere / Jamie Tahsin & Matt Shea, 2024

Bron banner en hoofdafbeelding: ROBIN WORRALL via Unsplash

#Nieuwsbrief #Uitgelezen #RoSa #Bibliotheek #Winter #2025 #Manosfeer #Femosfeer #Gender #Feminisme #Antifeminisme