Looksmaxxing is een online subcultuur die uiterlijk behandelt als een vorm van kapitaal: iets dat je via voortdurende zelfoptimalisering kan vergroten en dat meer kansen biedt in romantische, seksuele en zelfs economische context. De term leunt op het achtervoegsel ‘-maxxing’ dat in recente internettaal zoveel betekent als het nastreven van het hoogst haalbare niveau voor een specifiek individu binnen een bepaald domein. Bij looksmaxxing draait het om iemands uiterlijk. Hiervoor worden allerlei schoonheidspraktijken aangeprezen en verspreid via sociale media: van complexe skin care routines, fitness en diëten tot cosmetische ingrepen en meer extreme, twijfelachtige en pseudowetenschappelijke praktijken zoals ‘bone smashing’, waarbij men met een hamer microfracturen probeert te veroorzaken in het gezicht om een prominentere kaaklijn of scherpe jukbeenderen te realiseren.
Hoewel looksmaxxing in de media vaak wordt behandeld als een verontrustend, nieuw internetfenomeen, levert Matt Bernstein in zijn podcast interessante kritiek op die framing. Samen met journalist Kat Tenbarge en streamer F.D. Signifier analyseert hij niet alleen looksmaxxing en het bekendste boegbeeld Clavicular, maar werpt het drietal ook een kritische blik op de berichtgeving daarover.
Bernstein en zijn gasten merken terecht op dat het idee dat het lichaam voortdurend verbeterd, gemanaged en gedisciplineerd moet worden, zo oud is als de samenleving zelf en hardnekkig in stand wordt gehouden door een agressieve schoonheidsindustrie en -ideologie. Traditioneel focusten die vooral op meisjes en vrouwen, van wie we schoonheid vaak als hun voornaamste troef zien. De nieuwigheid van looksmaxxing zit dan ook vooral in het doelpubliek: de beweging richt zich in de eerste plaats op mannen, en niet onbelangrijk: heteromannen.
Volgens Bernstein moet looksmaxxing begrepen worden binnen het bredere heteronormatieve en instrumentele wereldbeeld van Clavicular en consorten, dat aansluit bij ideeën uit de manosfeer en specifiek de incelgemeenschap. Zij geloven dat iemands waarde grotendeels wordt bepaald door twee factoren: geld en uiterlijk. Omdat klasse overstijgen voor veel jongeren steeds minder vanzelfsprekend lijkt, wordt het lichaam voorgesteld als de beste kans om hogerop te klimmen op de sociale - of liever seksuele - ladder. Dit wereldbeeld uit zich in concepten als sexual market value (SMV), waarbij mensen worden gerangschikt op basis van hun normatieve aantrekkelijkheid en vermeende waarde op de datingmarkt. Net als incels geloven looksmaxxers in hypergamie en de zogenaamde 80/20 regel: vrouwen zouden enkel willen daten met mannen van een hogere sociale status, waardoor 80% van de vrouwen enkel geïnteresseerd zou zijn in slechts 20% van de mannen. Mannen moeten dus tot de top behoren - een alfa of sigma man zijn - om een vriendin te kunnen ‘krijgen’. In dit naargeestige plaatje volgt daten een transactionele logica waarin mensen worden gestript van hun menselijkheid en gereduceerd tot een cijfer.
Precies dat bredere kader blijft volgens Bernstein onderbelicht. Media focussen vooral op de meest extreme praktijken van looksmaxxing - van bonesmashing tot steroïdengebruik - omdat die zich uitstekend lenen tot clickbait, voor sensationele reportages en verontwaardigde reacties. Journalisten behandelen de ideeën achter looksmaxxing vaak alsof ze even absurd zijn als de extreme praktijken waarmee ze gepaard gaan, terwijl ze wel degelijk gegrond zijn in de realiteit. "There is truth to his worldview of the way you look being meaningful to how you are treated in society," horen we bij F.D. Signifier. Mensen die normatief aantrekkelijk zijn, worden werkelijk anders en beter behandeld, en krijgen vaak meer kansen op sociaal, professioneel en romantisch vlak.
Door looksmaxxers af te schilderen als irrationele en gestoorde figuren ontwijken journalisten de ongemakkelijke vraag waarom looksmaxxing zoveel weerklank vinden. Toch ligt precies daar de journalistieke opdracht. Bernstein en zijn gasten zien looksmaxxing niet als de oorzaak van het probleem, maar als een symptoom van een samenleving waarin uiterlijk, status en economische onzekerheid een steeds grotere rol spelen.
De grote meerwaarde van de podcast ligt dan ook in de vernieuwende perspectieven en systemische kritiek op looksmaxxing en, breder, de manosfeer. Terwijl reguliere media vooral focussen op extreme praktijken en kleurrijke figuren - en daarmee dezelfde sensationele logica volgen als influencers - richten Bernstein en zijn gasten de aandacht op de onderliggende structuren en maatschappelijke malaise die dergelijke fenomenen niet alleen mogelijk, maar populair maken. Zo verbinden ze looksmaxxing aan de impact van de coronapandemie op een generatie die tijdens een zeer cruciale fase van haar ontwikkeling naar online werelden werd gedreven voor sociale contacten, rolmodellen en houvast in angstige en onzekere tijden. Daarnaast onderzoekt het trio het verband tussen westerse schoonheidsidealen, racisme en wit suprematiedenken, en leggen ze de impliciete gender- en seksualiteitsnormen bloot die schuilgaan achter de vaak laatdunkende reacties op heteromannen die zich intensief bezigen met hun uiterlijk.
Een punt van kritiek: hoewel Bernstein zelf bijzonder empathisch blijft ten opzichte van Clavicular, zonder diens ideeën of praktijken te vergoelijken, vervallen Tenbarge en F.D. Signifier af en toe in eerder gemakkelijke spot. Dat voelt ongepast, omdat de aflevering uitgebreid stilstaat bij factoren die zijn traject mee vormgaven: zijn neurodivergentie, zijn jonge leeftijd, verhalen over pesterijen en sociale uitsluiting, en de onrealistische lichaamsidealen die hij mogelijk al van jongs af aan meekreeg via zijn ouders, die allebei competitieve bodybuilders waren. Die context ontslaat hem niet van kritiek of verantwoordelijkheid, maar vraagt wel dat we hem blijven zien als méér dan een karikatuur.
Precies daar wringt het schoentje. Een van de sterkste inzichten uit de podcast is net dat mediafiguren zoals Piers Morgan en Adam Hegarty (in een veelbesproken 60 Minutes Australië interview) Clavicular weinig genuanceerd opvoeren als een freakshow, in plaats van hem te begrijpen als een product van een door schoonheid en geld geobsedeerde samenleving. Tenbarge en F.D. Signifier bekritiseren terecht dit gebrek aan journalistieke deontologie, maar lijken de 21-jarige influencer soms zelf onvoldoende serieus te nemen.
In dat opzicht stelt Matt Bernstein een beter voorbeeld. Als we een dehumaniserend wereldbeeld willen ontkrachten waarin mensen gereduceerd worden tot hun uiterlijk, macht en rijkdom, moeten we zelf weerstand bieden aan die logica door anderen consequent te erkennen in hun meerlagige menselijkheid en te benaderen vanuit nieuwsgierigheid, empathie en mededogen - ook als we het inhoudelijk oneens zijn. Bernsteins oproep tot empathy maxxing is daarom misschien wel de belangrijkste les uit de aflevering en sluit nauw aan bij een van de aanbevelingen uit onze toolkit over de mano/femosfeer: wie schadelijke ideeën wil bestrijden, moet eerst bereid zijn te begrijpen welke reële behoeften, onzekerheden en ervaringen ze aanspreken.
