Op 28 mei organiseerden RoSa vzw, Université des Femmes en Amazone een tweetalige studiedag over haat en geweld in de politiek. Tijdens de studiedag lichtte onderzoeker Anne Van Bavel (VUB) haar onderzoek naar geweld tegen politici in België toe. Daarna volgde een panelgesprek met onderzoeker Norah Schulten (UVA), ondernemer Isabella Lenarduzzi, Kif Kif-coördinator Nina Henkens en onderzoeker Clémence Deswert (ULB). Samen gingen zij in gesprek over online haat, racisme, de impact ervan op politici en mogelijke oplossingen. Habiba Boumaâza verzorgde de moderatie. In deze Pers:pectief blikken we terug op de belangrijkste inzichten van deze dag.
Het merendeel van de politieke vertegenwoordigers krijgt te maken met haat en geweld. Uit onderzoek van de VUB onder leiding van onderzoeker Anne Van Bavel blijkt dat politici in België het vaakst worden geconfronteerd met microagressies (44%) en online geweld (40%), gevolgd door seksueel geweld (18%), psychologisch geweld (17%) en fysiek en economisch geweld (zo goed als 0%).
Niet elke politicus wordt even hard getroffen. Identiteitskenmerken bepalen mee hoe vaak en in welke vormen iemand met geweld te maken krijgt. Zo worden voornamelijk vrouwen en politici jonger dan 35 jaar maandelijks of vaker slachtoffer van seksueel geweld. Bij microagressies is het al dan niet hebben van een migratieachtergrond een doorslaggevende factor: ongeveer 60% van de politici met migratieachtergrond wordt minstens maandelijks slachtoffer van microagressies, tegenover 40% van de politici zonder migratieachtergrond.
Ook de aard van het geweld is anders. Sommigen krijgen voornamelijk haatreacties op basis van hun politieke standpunten, terwijl anderen geconfronteerd worden met persoonlijke aanvallen.
Haat en geweld hebben een persoonlijke impact op politici. Zij ervaren onrust en stress, slaapproblemen en vermoeidheid, minder zelfvertrouwen, concentratieproblemen, lichamelijke klachten zoals hoofdpijn en vrees voor hun eigen veiligheid en de veiligheid van hun naasten. Ook hier hebben identiteitskenmerken een invloed: vrouwen en politici met een migratieachtergrond ervaren een grotere mentale impact. Dat hangt samen met het feit dat het geweld waarmee zij geconfronteerd worden vaak persoonlijk van aard is.
Haat en geweld hebben ook gevolgen voor het professionele functioneren van politici. Tijd en energie die naar het omgaan met haat en intimidatie gaan, kunnen niet besteed worden aan het politieke werk zelf. Bovendien ervaren heel wat politici hun werkomgeving als vijandig en hebben ze het gevoel dat ze gereduceerd worden tot hun uiterlijk, hun huidskleur, hun genderidentiteit, enzovoort. Bijna één op de vijf vrouwelijke politici en één op drie politici met een migratieachtergrond overweegt daardoor om de politiek te verlaten.
Haat en geweld leiden er ook toe dat sommigen minder worden gehoord. Vrouwen worden in een vergadering bijvoorbeeld vaker onderbroken of genegeerd. Ook online heeft het een groot effect. Heel wat politici, voornamelijk vrouwen en politici met een migratieachtergrond, overwegen bijvoorbeeld om hun accounts op sociale media te verwijderen en aarzelen om bepaalde meningen online te verkondigen. Zij trekken zich vaker terug uit het online publieke debat, waardoor hun stem minder zichtbaar wordt.
De gevolgen reiken verder dan individuele politici. Wanneer politici afhaken, wordt het namelijk steeds moeilijker om representatieve kandidatenlijsten samen te stellen. Ook potentiële kandidaten, zeker vrouwen en personen met een migratieachtergrond, worden hierdoor afgeschrikt. Zij zien hoe zichtbaar en intens het geweld tegen politici met een gelijkaardige achtergrond kan zijn. Dat vormt een bedreiging voor onze democratie: een democratie kan immers alleen goed functioneren wanneer iedereen de kans heeft om veilig deel te nemen aan het politieke debat en zich vertegenwoordigd weet in de politiek.
Daarnaast zijn politici die zich uitspreken over thema's zoals gendergelijkheid, migratie of klimaat vaker het doelwit van haatreacties. Dat kan ertoe leiden dat deze onderwerpen vaker vermeden worden of dat politici zich er minder uitgesproken over uitlaten. Zo dreigen deze thema's minder aandacht te krijgen in het publieke en politieke debat.
Uit het onderzoek blijkt dat de meeste politici extra veiligheidsmaatregelen, zoals camerabewaking aan huis, weinig zinvol vinden. Meer moderatie op sociale media krijgt daarentegen brede steun. Ongeveer driekwart van de respondenten ondersteunt zowel het verwijderen van gebruikers die haatberichten plaatsen als het automatisch verwijderen van dergelijke berichten. Daarnaast vindt 67% van de ondervraagde politici het nodig om burgers over deze problematiek te sensibiliseren en is 61% voorstander van strengere sancties van politici die zich schuldig maken aan geweld en grensoverschrijdend gedrag. Dit gedrag zorgt immers mee voor de normalisering van haat en geweld en moet dus een duidelijke halt worden toegeroepen.
RoSa thema: Politieke participatie
RoSa thema: Gendergerelateerd geweld
Pers:pectief 13/02/2025: Politieke representatie
Pers:pectief 05/10/2023: Ervaringen van vrouwen in de politiek
RoSa kijkt: Sandi Toksvig - ‘Een politieke partij voor de gelijkstelling van de vrouw’
RoSa leest: Leeslijst haat en geweld in de politiek
‘De aanval op Depraetere gaat over vrouwen in de politiek’ (De Morgen, 15/01/2026)
Minister Depraetere reageert op haatreacties na aankondiging zwangerschapsverlof: "Enige mening die telt, is die van dokters" (VRT NWS, 15/01/2026)
Online abuse is silencing women on a staggering scale – it’s a democratic crisis (The Guardian, 18/04/2026)
When I get abused just for dancing, it shows how far hatred of politicians has gone (The Guardian, 07/04/2026)
Violence and sexist harassment against female MPs ‘rife across Asia-Pacific’ (The Guardian, 25/03/2025)
‘Het is een continue stroom van ‘dom, dik, lelijk wijf’: zo houden vrouwen in de Belgische politiek zich staande (De Morgen, 16/11/2024)
‘Als we meer vrouwen in de politiek willen, mogen we ze niet laten verdrinken’ (De Standaard+, 26/04/2023)
‘Het gaat al snel over wat voor een stom, vort wijf je bent’: worden vrouwen weggejaagd van het partijvoorzitterschap? (De Morgen, 24/03/2022)
