Seksueel grensoverschrijdend gedrag is een overkoepelende term voor alle vormen van seksuele interactie waarbij iemands grenzen niet worden respecteert. Het kan gaan om fysieke handelingen, zoals ongewenste seksuele aanrakingen of verkrachting, maar ook zonder lichamelijk contact kunnen grenzen worden overschreden. Denk aan iemand dwingen om naar seksuele beelden te kijken of dwingen zich uit te kleden. In deze pers:pectief focussen we op seksueel misbruik bij minderjarigen.
Verschillende hulporganisaties zien de problematiek terug in hun registraties. Een aantal cijfers:
Bij de Vertrouwenscentra Kindermishandeling waren er in 2025 7.642 meldingen over 11.367 kinderen en jongeren: 454 kinderen meer dan in 2024, een stijging van 4%. Van de meldingen ging 14% over seksueel misbruik.
151 nieuwe meldingen van seksuele uitbuiting van minderjarigen in de prostitutie
296 nieuwe meldingen van grensoverschrijdende sexting
433 nieuwe cases van sextortion* oftewel seksuele afpersing
108 grooming*dossiers
Child focus constateert bovendien dat er een sterke stijging is in online seksuele uitbuiting met bijna een verdubbeling tegenover 2024. Daarbij zien ze ook een sterke stijging in jongens als slachtoffer. Ook seksuele misbruikbeelden van minderjarigen blijven jaar na jaar stijgen.
Cijfers van hulpverlening, politie en justitie tonen niet de volledige omvang van het probleem: niet alle feiten worden gemeld of geregistreerd. Dat noemen we het dark number. Een stijging van het aantal hulpvragen kan wijzen op meer misbruik, maar ook op een grotere herkenning van het probleem of een betere bekendheid van hulporganisaties.
Digitale technologie biedt plegers mogelijkheden om hen te benaderen, contact te onderhouden en onder druk te zetten. Online seksueel misbruik neemt verschillende vormen aan. Bij grooming bouwt een volwassene doelbewust een vertrouwensband op met een minderjarige met een seksueel doel, zoals het voeren van seksuele gesprekken, het verkrijgen van intieme beelden of een fysieke ontmoeting. Het contact kan aanvankelijk vriendschappelijk of zorgzaam lijken, waardoor de seksuele bedoelingen niet meteen herkenbaar zijn. Intieme beelden kunnen vervolgens ook als drukmiddel worden gebruikt. Bij sextortion, of seksuele afpersing, dreigt iemand beelden te verspreiden als het slachtoffer geen geld, nieuwe beelden of seksuele handelingen geeft. Daar hoeft geen langdurig contact aan vooraf te gaan. Zodra de dreiging er is, kan de angst dat familie, vrienden of klasgenoten de beelden zullen zien, het voor een jongere moeilijk maken om hulp te zoeken. Child Focus licht deze vormen van online seksuele uitbuiting toe.
Door de opkomst van artificiële intelligentie hoeven plegers bovendien niet langer over bestaande naaktbeelden te beschikken. Met AI kunnen deepnudes worden gemaakt: vervalste beelden of video’s waarop een iemand naakt lijkt. De gemanipuleerde beelden kunnen worden verspreid om iemand te vernederen of af te persen. De gevolgen voor slachtoffers kunnen vergelijkbaar zijn met die van het verspreiden van echte naaktbeelden zonder toestemming. Dat het beeld vervalst is, neemt de aantasting van hun privacy en seksuele integriteit niet weg. Cijfers die UNICEF in februari 2026 publiceerde, maken de schaal van dit misbruik zichtbaar. UNICEF, ECPAT en INTERPOL schatten dat in elf onderzochte landen beelden van minstens 1,2 miljoen 12- tot 17-jarigen zijn bewerkt tot seksueel expliciete deepfakes.
AI kan daarnaast worden ingezet om beelden te maken waarop kinderen seksuele handelingen lijken te ondergaan. In onze bespreking van de Guardian-podcast Today in Focus stonden we stil bij de zaak rond de Britse Hugh Nelson. Hij gebruikte foto’s van echte kinderen om op bestelling seksuele misbruikbeelden te maken en te verhandelen. Sommige klanten leverden daarvoor foto’s aan van kinderen die ze kenden. Nelson werd in 2024 veroordeeld tot achttien jaar gevangenisstraf voor verschillende misdrijven rond seksueel kindermisbruik, waaronder ook het aanmoedigen van fysiek seksueel misbruik. Het maken van deepnudes van minderjarigen is in België strafbaar.
Bij vrijwillige sexting delen jongeren met wederzijdse toestemming intieme berichten of foto's van zichzelf. Dat kan deel uitmaken van hun seksuele ontwikkeling. Voor het uitwisselen van seksuele beelden stelt de Belgische wet wel voorwaarden. Zestien- en zeventienjarigen mogen zelfgemaakte seksueel getinte foto’s of video’s met elkaar uitwisselen, als ze daar allebei vrijwillig mee instemmen en de beelden voor strikt privégebruik blijven. Onder de zestien jaar verbiedt de wet het maken en versturen van zulke beelden. Ook bij een vrijwillige uitwisseling blijft toestemming begrensd: een beeld mogen ontvangen, betekent niet dat je het aan anderen mag tonen of doorsturen. Wie zelf een beeld deelt, is niet verantwoordelijk voor het misbruik dat iemand anders ervan maakt.
Om digitaal seksueel misbruik aan te pakken, moeten ook de platforms waarop plegers kinderen benaderen en beelden verspreiden verantwoordelijkheid nemen. De Europese Digital Services Act verplicht hen om de privacy en veiligheid van minderjarigen te beschermen. De aanvullende richtlijnen uit juli 2025 maken concreter hoe dat kan. De Europese Commissie beveelt bijvoorbeeld aan om accounts van minderjarigen standaard op privé te zetten, zodat hun foto’s en persoonlijke informatie niet voor iedereen zichtbaar zijn. Jongeren moeten gebruikers gemakkelijk kunnen blokkeren en zouden alleen met hun eigen toestemming aan een groepschat mogen worden toegevoegd. Ook wanneer er iets misgaat, moet een platform handelen. Een jongere moet een ongewenst bericht of een verspreid naaktbeeld eenvoudig kunnen melden en snel horen wat er met die melding gebeurt.
Die bescherming wordt lang niet altijd in de praktijk gebracht. In maart 2026 opende de Europese Commissie een onderzoek naar Snapchat, onder meer wegens gebrekkige bescherming tegen grooming. Minderjarigen zouden te gemakkelijk vindbaar zijn voor kwaadwillende gebruikers, terwijl meldprocedures onvoldoende toegankelijk zijn. Bij TikTok stelde de Commissie in juli 2026 vast dat accounts van minderjarigen onvoldoende veilig zijn: hun beelden kunnen voor een breed publiek zichtbaar zijn en via aanbevelingen bij onbekenden terechtkomen.
Ook de ontwikkelaars van AI-systemen dragen verantwoordelijkheid. UNICEF roept hen op om al in de ontwerpfase van AI-tools beveiligingen in te bouwen die voorkomen dat de technologie wordt gebruikt om seksuele misbruikbeelden van minderjarigen te maken.
Meisjes en vrouwen worden doorheen hun levensloop vaker getroffen door seksueel grensoverschrijdend gedrag. Mannen die grensoverschrijdend gedrag ervaren, maken dit vaker op jongere leeftijd mee. De meerderheid van de plegers is man, ongeacht het slachtoffer. Toch mogen algemene genderpatronen geen vast beeld worden van wie slachtoffer of pleger kan zijn. Ook jongens worden seksueel misbruikt, en ook vrouwen kunnen seksueel misbruik plegen. Een genderperspectief is dus belangrijk en houdt rekening met die verschillende ervaringen en met de verwachtingen die beïnvloeden welke slachtoffers en plegers we herkennen en hoe we op seksueel misbruik reageren.
Zeker bij minderjarigen is seksueel grensoverschrijdend gedrag meer genuanceerd. De verhouding tussen jongens en meisjes onder slachtoffers verschilt bijvoorbeeld naargelang de vorm van seksueel misbruik en de leeftijd van het slachtoffer. Dat zien we bijvoorbeeld in de dossiers van Child Focus: bij financiële seksuele afpersing waren de slachtoffers overwegend jongens. Bij afpersing om nieuwe intieme beelden te verkrijgen en bij sexting zonder toestemming waren meisjes in de meerderheid.
Of slachtoffers en hun omgeving zulke ervaringen als seksueel misbruik herkennen, hangt samen met hardnekkige genderstereotypen rond seksualiteit. Mannelijkheid wordt vaak geassocieerd met initiatief nemen, dominantie en altijd zin hebben in seks; vrouwelijkheid met terughoudendheid en seksuele passiviteit. Die ideeën beïnvloeden ook hoe we naar toestemming kijken: jongens en mannen worden geacht toenadering te zoeken, meisjes en vrouwen worden geleerd hun grenzen te bewaken. Daardoor verdwijnen de wensen en grenzen van jongens gemakkelijk uit beeld, terwijl meisjes de verantwoordelijkheid krijgen om alert te zijn voor ongewenste toenadering.
Voor jongens die misbruik meemaken, kunnen die verwachtingen een bijkomende drempel vormen. Ze kunnen het moeilijker maken om woorden te vinden voor een ervaring waarin ze geen controle hadden of geen seks wilden. Ook de omgeving kan vanuit die verwachtingen reageren. Zeker wanneer een vrouw de pleger is, worden jongens soms geconfronteerd met het lucky boy-fenomeen, waarbij seksueel misbruik foutief voorgesteld wordt als een gewenste seksuele ervaring. Zoals we in ons eerdere Pers:pectief over seksuele toestemming bespraken, maken zulke ideeën het moeilijker om grensoverschrijdend gedrag te herkennen en te benoemen.
Tegelijk kan het beeld van vrouwen als vanzelfsprekend zorgzaam en ongevaarlijk ervoor zorgen dat hun grensoverschrijdende gedrag minder snel wordt herkend waardoor vrouwelijke plegers bij zowel jongens als meisjes meer onder de radar blijven. Wanneer seksueel contact tussen een volwassen vrouw en een adolescente jongen bijvoorbeeld als een ‘relatie’ wordt voorgesteld, raakt de machtsverhouding tussen beiden uit beeld. Ook juridisch is die verhouding van belang: een minderjarige kan geen vrije toestemming geven voor seksuele handelingen met iemand die tegenover die minderjarige een erkende positie van vertrouwen, gezag of invloed heeft.
Dat plegers bij minderjarigen meestal bekenden en vaak vertrouwenspersonen zijn, kan het nog moeilijker maken om erover te praten. Het kan bijvoorbeeld gaan om iemand uit de gezin of de bredere familie, een begeleider, of een leeftijdsgenoot. In het UCLL-scholenonderzoek Geweld, gemeten en geteld over 2018, meldde 4,9% van de bevraagde leerlingen dat ze in het voorafgaande jaar thuis minstens één vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag hadden meegemaakt. Op school ging het om 16,2%. Onder de bevraagde leden van een jeugdbeweging was dat 7,8%; bij sportclubs 6,8%. Het gaat om uiteenlopende gedragingen, waaronder ongewenst kussen en ongewenste seksuele aanrakingen. Op school, in de jeugdbeweging en in de sportclub werden vooral andere kinderen en jongeren als pleger aangeduid.
Die nabijheid kan verschillende drempels opwerpen. Een kind kan afhankelijk zijn van degene die seksueel misbruik pleegt, vrezen om mensen te verliezen, of zich niet veilig voelen. Voor volwassenen rond het kind kan het eveneens moeilijk zijn om hun positieve beeld van een familielid of begeleider te herzien. In de diepte-interviews van het UN-MENAMAIS onderzoek vertelden slachtoffers ook over schaamte, schuldgevoelens, angst om niet geloofd te worden en het ontbreken van woorden voor hun ervaring. Sommige geïnterviewden herkenden pas later dat wat ze hadden meegemaakt grensoverschrijdend was. Het kan dus tijd kosten om een ervaring te begrijpen en er woorden aan te geven. Genderstereotypen kunnen extra bijdragen aan het niet herkennen, benoemen of aankaarten van seksueel misbruik.
Een omgeving die luistert en helpt om passende ondersteuning te vinden, kan de stap om te spreken kleiner maken.
De verantwoordelijkheid voor seksueel misbruik ligt bij degene die het pleegt. Een minderjarig slachtoffer draagt nooit schuld aan misbruik. Om seksueel misbruik te voorkomen, zijn preventie, het herkennen en ernstig nemen van en handelen naar signalen belangrijk.
Scholen, jeugdverenigingen en andere organisaties die met kinderen werken, moeten die verantwoordelijkheid concreet maken. Dat betekent in eerste instantie volwassenen sensibiliseren en informeren over (on)gewenst gedrag en het leren herkennen en bespreken van (vermoedens van) seksueel misbruik. Ook toegankelijke aanspreekpunten en een doordachte aanpak bij vermoedens en meldingen van seksueel misbruik zijn belangrijk. Minderjarigen en hun omgeving moeten weten bij wie ze terechtkunnen, maar volwassenen mogen niet wachten tot een kind zelf een helder verhaal brengt.
Preventie richt zich niet alleen op kinderen en hun omgeving. Ook mensen die vrezen dat ze seksueel misbruik zouden kunnen plegen, moeten ondersteuning kunnen vinden. Stop it Now! biedt gratis, anonieme en vertrouwelijke ondersteuning aan mensen die zich zorgen maken over hun seksuele ideeën of gedrag tegenover minderjarigen. Ook naasten en professionals kunnen er terecht voor advies en ondersteuning. Die ondersteuning kan helpen voorkomen dat mensen seksueel misbruik plegen of hun schadelijke gedrag voortzetten.
Binnen die bredere preventieve aanpak hebben gesprekken met kinderen en jongeren over wensen, grenzen en lichamelijke autonomie een belangrijke plaats. In onze Pers:pectief over toestemming benadrukten we dat die gesprekken al jong kunnen beginnen en bieden we hulpmiddelen om dat te doen. Alledaagse situaties kunnen een vertrekpunt zijn. Wanneer een kind bijvoorbeeld geen knuffel wil, kan een volwassene die grens respecteren en zo laten ervaren dat het zeggenschap heeft over het eigen lichaam. Omgekeerd kunnen volwassenen kinderen begeleiden om ook een nee van een ander kind te respecteren. Lichamelijke autonomie wordt zo iets wat kinderen kunnen benoemen én in hun omgeving ervaren.
Die gesprekken kunnen meegroeien met kinderen. Bij jonge kinderen gaat het bijvoorbeeld over hun lichaam, gevoelens en vertellen wanneer iets hen ongerust maakt. Later komen ook relaties, seksualiteit en digitale beelden aan bod. UNESCO pleit voor relationele en seksuele vorming die aansluit bij leeftijd en ontwikkeling, met aandacht voor gelijkheid, wederkerigheid en positieve relaties. Daar horen ook gesprekken over wensen en plezier bij. Zo leren kinderen en jongeren wat respectvolle relaties kunnen betekenen, naast het herkennen van ongewenst en grensoverschrijdend gedrag.
Bij genderbewuste preventie kijken opvoeders en begeleiders ook kritisch naar hun eigen verwachtingen. Wanneer meisjes vooral leren zich te beschermen en jongens vooral leren andermans grenzen te respecteren, blijven vertrouwde genderstereotypen overeind. Alle kinderen hebben eigen wensen en grenzen, en moeten leren rekening te houden met die van anderen. Ook jongens hebben recht op lichamelijke autonomie en hulp. Ook meisjes kunnen grenzen overschrijden. Ook genderdiverse kinderen en jongeren moeten zich kunnen herkennen in de voorbeelden en gesprekken. De EquiSchools-handleiding van RoSa ondersteunt professionals die met jongeren vanaf zestien jaar werken hierbij. Het traject verbindt gendergelijkheid en geweldpreventie met thema’s zoals emoties, relaties en seksualiteit. Grenzen en toestemming komen zo aan bod in gesprekken over genderverwachtingen en gelijkwaardige verhoudingen. Ook onze leeslijst over consent, kinderen en jongeren biedt aanknopingspunten om op verschillende leeftijden over wensen, grenzen en toestemming te praten.
Tot slot spelen media een belangrijke rol in preventie: hun keuzes van verhalen en gesprekspartners doet ertoe. Wanneer vooral vrouwelijke slachtoffers en mannelijke plegers aan bod komen, kan dit genderstereotypen bevestigen en kunnen andere ervaringen buiten beeld blijven. Veel aandacht voor een bekende pleger kan bovendien de verhalen van slachtoffers naar de achtergrond laten verdwijnen. Media kunnen dat patroon doorbreken door uiteenlopende slachtoffers en deskundigen aan het woord te laten en aandacht te besteden aan de omstandigheden die misbruik mogelijk maken. Ook taalgebruik is belangrijk, door bijvoorbeeld systematisch te spreken over seksuele misbruikbeelden van minderjarigen in plaats van de veelgekozen term ‘kinderporno’. Met de richtlijnen van De vijf T’s adviseren VVJ, Sensoa, UFC, Stop It Now! en Child Focus journalisten over de berichtgeving rond seksueel grensoverschrijdend gedrag. Zorgvuldige berichtgeving benoemt het gedrag en de machtsverhouding, beschermt de privacy van kinderen en verwijst naar hulp. Zo dragen ook media verantwoordelijkheid voor een klimaat waarin misbruik wordt herkend en slachtoffers serieus worden genomen.
RoSa thema: Seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Pers:pectief: Seksuele toestemming.
RoSa Handleiding EquiSchools, voor professionals die werken met jongeren vanaf zestien jaar.
De vijf T’s, richtlijnen voor zorgvuldige communicatie over seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Sensoa overzicht, Seksueel grensoverschrijdend gedrag bij jongeren en volwassenen: feiten en cijfers. Childfocus
‘It wasn’t long until he asked me if I’d ever had sex before’: David Walliams accused of preying on young women for sex (The Guardian, 10/11/2026)
YouTuber Accused of Child Sexual Abuse Is Arrested After Discussing Behavior in Film (The New York Times, 06/11/2026)
Man (37) uit Brakel krijgt 12 jaar cel voor zedenfeiten met minderjarige meisjes (VRT NWS, 06/11/2026)
Thomas Markle, vader van Meghan, opgepakt voor bezit van beelden van kindermisbruik (De Morgen, 06/11/2026)
Archdiocese of New York Finalizes $800 Million Sex Abuse Settlement (The New York Times, 05/11/2026)
Onderzoek naar vermeende moord en kindermisbruik door koster en priesters in Kalmthout levert niets op (VRT NWS, 03/11/2026)
‘Het bestaat’ is een documentaire over kindermisbruik die je niet wil, maar wel moet bekijken ★★★★★ (26/09/2026)
"We moeten hierover praten": Streamz-docureeks over seksueel kindermisbruik laat ook Sven Pichal aan het woord (VRT NWS, 21/09/2026)
