In de categorie RoSa luistert bespreken we podcasts over gender en/of feminisme die ons opvallen, die we warm aanbevelen of die we kritisch onder de loep nemen. Deze keer bespreken we de belangrijkste inzichten uit het panelgesprek ‘Jongeren en consent’, dat BRONKS in samenwerking met RoSa vzw organiseerde in het kader van de Internationale Dag van de Feministische Strijd. Heb je het evenement gemist? Dan kun je de inzichten alsnog beluisteren via deze podcast.
In 2022 vond een positieve en noodzakelijke evolutie plaats in de wetgeving, die toestemming duidelijker beschrijft. Daarin staat een bewuste en actieve toestemming centraal. Er is geen sprake van toestemming als iemand angstig is, onder invloed is (bijvoorbeeld door alcohol, drugs of spiking) of onder druk wordt gezet. Ook stilzwijgen of na herhaald aandringen na een initiële weigering geldt niet als toestemming.
Daarnaast is er een bredere maatschappelijke evolutie zichtbaar. Toestemming krijgt meer aandacht in de relationele en seksuele vorming en komt vaker aan bod in (kinder)boeken, series en films. Ook educatieve materialen besteden hier meer aandacht aan, bijvoorbeeld via Sensoa (vlaggensysteem / gespreksopeners / allesoverseks.be), Pimento en Child Focus. Deze tools ondersteunen gesprekken met jongeren over grenzen en toestemming.
Volgens de panelisten blijft de kennis over toestemming bij jongeren beperkt. Tegelijkertijd is er interesse: jongeren waarderen het wanneer ze hierover kunnen praten en vragen kunnen stellen. Veel jongeren kennen de term - en maken soms ook grapjes erover -, maar vinden het moeilijk om erover te praten of toestemming concreet toe te passen. Er is nood aan taal om hierover te praten en aan praktische handvatten.
“De kennis rond consent bij jongeren is beperkt. Een onderzoek van Amnesty International dat kijkt naar hoe jongeren denken over consent toont dat een op drie jongeren het normaal vindt om door te vragen, om te overtuigen. Een op de vier jongeren geeft aan dat twijfelen dat dat eigenlijk een ja is. [...] Het juridische stuk is bovendien ingewikkeld verwoord en moeilijk te begrijpen voor jongeren.”
De panelisten delen ook concrete tips om dit gesprek aan te gaan zowel in de klas als thuis.
De panelisten delen dat meisjes vaker bezig lijken te zijn met het thema en er verschillen zijn in hoe jongeren naar toestemming kijken. Genderstereotypen spelen daarin een belangrijke rol. Jongens worden vaker aangemoedigd om initiatief te nemen, terwijl meisjes eerder leren om grenzen te bewaken.
“Jongens krijgen een actieve rol, meisjes een heel beschermende rol. De jongens moeten toestemming vragen, de meisjes moeten of kunnen nee zeggen.”
Deze stereotypen beïnvloeden hoe grenzen worden ervaren en gecommuniceerd. Ze dragen bij aan het idee dat jongens altijd seks willen (‘genzeloosheid’), terwijl kwetsbaarheid en grensoverschrijdend gedrag bij jongens minder zichtbaar blijven. Daarom is het belangrijk om genderstereotypen te doorbreken en toestemming als wederkerig te benaderen: iedereen heeft grenzen en verlangens die gerespecteerd moeten worden.
Daarnaast blijft er werk aan de winkel. Toestemming wordt nog te vaak gezien als ‘moodbreker’, terwijl het ook positief, verbindend en opwindend kan zijn. Het gesprek focust zich vaak op de eerste contacten, terwijl toestemming ook belangrijk is in langdurige relaties. Jongeren hebben bovendien nood aan ondersteuning om op een verbindende manier nee te leren zeggen én om met afwijzing om te gaan.
Het gesprek raakt ook aan bredere thema’s, zoals de invloed van de manosfeer en zogenaamde pickup artists, die inspelen op rigide ideeën over mannelijkheid en positieve evoluties rond toestemming onder druk zetten. Daarnaast komen ook de impact van schermgebruik, online naaktbeelden en online grensoverschrijdend gedrag aan bod. Ook het werken met plegers van grensoverschrijdend gedrag en de rol van de samenleving in sensibilisering en remediëring worden besproken.
Benieuwd naar het volledige gesprek? Beluister de podcast aflevering.