26.02 | Gender, feminisme, en geboortecijfers
RoSa vzw biedt elke twee weken een genderperspectief op actuele of onderbelichte thema’s. Deze week zoomen we in op het debat rond de wereldwijd dalende geboortecijfers en initiatieven van overheden om die op te krikken.
Gepubliceerd op 26/02/2026
Heb jij al nagedacht over je kinderwens? Binnenkort stelt de Franse overheid deze vraag aan al haar 29-jarige burgers. In een brief worden ze aangespoord om een afspraak bij de dokter in te plannen om hun vruchtbaarheid te laten onderzoeken. Dat moet helpen om de dalende geboortecijfers in het land op te krikken. President Emmanuel Macron, die zelf geen kinderen heeft, omschrijft dat als “demografisch herbewapenen” – een term die suggereert dat bevolkingsgroei een strategische kwestie is voor de staat.
De brief maakt deel uit van een breder plan dat zich vooral richt op vruchtbaarheid. Zo komen er meer centra om eicellen in te vriezen, betere behandeling van polycysteus ovariumsyndroom (PCOS, een hormonale aandoening die de vruchtbaarheid kan beïnvloeden), maar ook verbeterde kinderopvang en bewustmakingscampagnes om Fransen aan te moedigen een gezin te stichten.
De reacties op de brief lopen uiteen. Sommigen zien het als een onschuldige preventiemaatregel. Anderen ervaren het als een slag in het gezicht van jonge vrouwen, of als een plan dat de kern van het probleem mist. In deze Pers:pectief onderzoeken we waarom de brief zoveel losmaakt in het publieke debat, en belichten we de vaak onderbelichte oorzaken van dalende geboortecijfers.
Wake up-call
De brief wil sensibiliseren: wie op jonge leeftijd ontdekt dat die vruchtbaarheidsproblemen heeft, kan daar misschien nog ‘op tijd’ iets aan doen. De Franse minister van Volksgezondheid, Stéphanie Rist, zegt dat ze wil “voorkomen dat mensen later zeggen: had ik maar geweten dat ik onvruchtbaar was.”
Anderzijds zorgt de brief misschien voor een zekere wake up-call, en schuiven mensen hun kinderwens of gezinsplanning niet op de lange baan. De overheid gaat dus mede uit van vruchtbaarheidsproblemen als oorzaak voor de dalende geboortecijfers. Uit een bevraging van het Franse parlement vorig jaar blijkt nochtans dat 28% van de respondenten financiële kosten aanduidt als grootste obstakel om kinderen te krijgen. 18% maakt zich zorgen over de toekomst van de samenleving, en 15% vindt de combinatie van werk en gezin een te grote uitdaging. Critici vinden daarom dat de Franse overheid de belangrijkste oorzaken van de geboortedaling onvoldoende aanpakt in haar plan om zich “demografisch te herbewapenen”.
Financiële kopzorgen weerhouden mensen ervan kinderen te krijgen, en dat veroorzaakt op zijn beurt zorgen bij de overheid. Geboortecijfers zijn immers cruciaal voor het pensioenstelsel, een gevoelig onderwerp in Frankrijk. Enkele maanden geleden kwamen burgers wekenlang op straat om te protesteren tegen de verhoging van de pensioenleeftijd. Economen stellen dat meer werkenden nodig zijn om het huidige pensioenstelsel te behouden. Tegen 2070 zou nog maar de helft van de bevolking aan het werk zijn, terwijl bijna een derde ouder is dan 65. Dat onevenwicht betekent minder belastinginkomsten en hogere uitgaven.
Tegelijk snoeit de overheid in de kinderbijslag om het stelsel betaalbaar te houden. Dat is opmerkelijk, aangezien jonge Fransen financiële onzekerheid net aanhalen als reden om geen of minder kinderen te krijgen, of ermee te wachten. Econoom Maxime Sbaihi vat het zo samen: “We betalen de babyboom van gisteren met het dalende geboortecijfer van vandaag.”
Een gedeelde verantwoordelijkheid
De Franse overheid benadrukt dat vruchtbaarheid een gedeelde verantwoordelijkheid van mannen en vrouwen is. Daarom ontvangen alle 29-jarigen de brief. Toch is die leeftijd gekozen op basis van advies van fertiliteitsartsen die stellen dat de vruchtbaarheid van vrouwen vanaf hun vijfentwintigste daalt. Vrouwelijke lezers worden er bovendien aan herinnerd dat ze hun eicellen gratis kunnen laten invriezen tussen 29 en 37 jaar. De onderliggende boodschap is duidelijk: tijd werkt niet in hun voordeel.
Veel feministen en vrouwen ervaren dat als problematisch. De gemiddelde 29-jarige vrouw weet doorgaans al dat haar vruchtbaarheid niet onbeperkt is. Door vrouwen impliciet te viseren, dreigt de overheid de sociale oorzaken van de geboortedaling uit het oog te verliezen, stelt Femma-expert Sarah De Coster:
Wanneer het over vruchtbaarheid gaat, ligt de focus vaak op vrouwen. Zij worden geboren met al hun eicellen, die in aantal en kwaliteit afnemen met de leeftijd. Mannen blijven wel spermacellen aanmaken, maar ook bij hen speelt leeftijd een rol in de kwaliteit van die cellen. Uit een studie in het Verenigd Koninkrijk blijkt dat mannen ouder dan 45 vijf keer meer kans hebben om langer dan een jaar nodig te hebben om een kind te verwekken dan mannen onder de 25. De leeftijd van de vrouwelijke partner verandert dat niet. Zwangerschappen met oudere vaders eindigen bovendien vaker in zwangerschapsverlies of vroeggeboorte.
Vruchtbaarheid is dus geen exclusieve vrouwenkwestie. Toch blijft die nuance volgens critici onderbelicht in het plan van Macron.
Daarnaast spelen ook relationele en maatschappelijke factoren een rol bij zowel vrouwen als mannen. Steeds meer jongeren wonen langer bij hun ouders of in gedeelde woonvormen. In zulke contexten is een kinderwens zelden prioritair. Uit een rapport van het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties blijkt ook dat mannen en vrouwen hun gezinsplanning in gelijke mate laten beïnvloeden door zorgen over de toekomst, zoals klimaatverandering en conflict.
Gendernormen
De daling van geboortecijfers komt niet alleen doordat mensen geen kinderen krijgen, maar ook doordat gezinnen gemiddeld minder kinderen hebben dan vroeger. Uit hetzelfde rapport blijkt dat 39% van de bevraagden financiële zorgen aanhaalt als reden om minder kinderen te krijgen dan ze zelf wensen. Vrouwen noemen bovendien twee keer zo vaak als mannen een ongelijke verdeling van zorgtaken als reden voor een kleiner gezin.
Het debat over geboortecijfers raakt dus onvermijdelijk aan gendernormen: maatschappelijke verwachtingen over wat vrouwen en mannen horen te doen.
Er wordt nog vaak verwacht dat vooral vrouwen zorgtaken opnemen, en dat heeft een prijs. In 2024 werkt 40,5% van de vrouwen deeltijds tegenover 12,8% van de mannen. Voor bijna een kwart van de vrouwen (24%) is zorg voor kinderen of mantelzorg de belangrijkste reden om deeltijds te werken. Bij mannen is dat 7,6%. Minder werken betekent minder inkomen, minder financiële autonomie en een lager pensioen. Ouderschap heeft dus een ongelijk prijskaartje, en daar denken vrouwen steeds bewuster over na.
Dat beleid ook anders kan, blijkt uit Bolzano, de hoofdstad van de Italiaanse autonome provincie Zuid-Tirol. Daar worden gemiddeld meer kinderen geboren dan in de rest van Italië. Zij behaalden in 2024 een gemiddelde van 1,58 kinderen per vrouw, tegenover het landelijk gemiddelde van 1,18. De lokale overheid schrijft dat toe aan de manier waarop de provincie naar ouderschap kijkt en erin investeert. Toegankelijke kinderopvang, ruime ouderschapsverloven en loopbaanonderbreking zonder blijvende carrièregevolgen geven bewoners extra steun in hun keuze om (meer) kinderen te krijgen.
Er worden niet alleen meer kinderen geboren in Bolzano, ook de arbeidsparticipatie van vrouwen (ongeveer 70%) ligt er hoger dan het nationale gemiddelde (ongeveer 54%). Studies tonen aan dat economische groei en productiviteit toenemen wanneer zowel mannen als vrouwen actief zijn op de arbeidsmarkt, en daar kunnen ze in Bolzano van getuigen.
Pronatalisme
Ondanks dalende geboortecijfers groeit de Franse bevolking licht dankzij migratie. Vorig jaar telde Frankrijk 69,1 miljoen inwoners, een stijging met ongeveer 176.000 mensen. Zonder migratie zou de bevolking volgens Eurostat-prognoses tegen 2100 kunnen dalen tot 59 miljoen. Waarom ligt de focus dan zo sterk op vruchtbaarheid en geboortecijfers, terwijl het migratiebeleid tegelijk verstrengt?
Een mogelijke verklaring is de opmars van pronatalisme: beleid dat burgers aanmoedigt om zelf meer kinderen te krijgen, vaak vanuit nationalistische motieven.
In Hongarije bijvoorbeeld stimuleert de regering van Viktor Orbán geboortes met financiële voordelen voor gezinnen. Tegelijk spreekt het beleid over migratie in termen van “demografische vervuiling”. Ook in Italië en België ontvangen burgers een geboortetoeslag, terwijl het asiel- en migratiebeleid strenger wordt.
In een vergrijzende samenleving is bezorgdheid over dalende geboortecijfers niet geheel onterecht. Maar wie de oorzaken wil aanpakken, moet verder kijken dan vruchtbaarheid alleen. Zonder structurele vooruitgang op het vlak van gendergelijkheid, combinatie van werk en privé, en financiële zekerheid, is de kans klein dat geboortecijfers duurzaam stijgen.
In de pers:
Na de Franse brief voor 29-jarigen: zo proberen andere landen de dalende geboortecijfers te keren (VRT NWS, 12/02/2026)
France’s letters to 29-year-olds to remind them to have babies is a spectacular missing of the point (The Guardian, 09/02/2026)
Bolzano ontsnapt aan de Italiaanse geboortekrimp met uitgekiend beleid: “Hier kun je werk en gezin prima combineren” (De Standaard, 02/02/2026)
De sputterende demografie is ook een mannenzaak (De Standaard, 22/01/2026)
Europa’s stille terugkeer naar eugenetica: demografische paniek als wapen (SamPol, 27/05/2025)
Meer weten?
RoSa thema: Arbeidsparticipatie
Pers:pectief 09/10/2025: Vermogenskloof
Pers:pectief 27/02/2025: Gendergelijkheid en mensenrechten onder politieke druk
Pers:pectief 22/03/2019: Kinderkeuze en kinderwens
Pers:pectief 18/04/2024: Arbeid en zorg
Uitgelezen Herfst/Winter 2021: Ouderschap
Aanraders uit de RoSa-bibliotheek:
Others Like Me: The Lives Of Women Without Children / Nicole Louie, 2025
De mythe van het gezin / Lotte Houwink Ten Cate, 2024
De mythe van het moederschap: een historische kijk op het moederinstinct / Elisabeth Badinter, 2023
Motherhood On Ice: The Mating Gap And Why Women Freeze Their Eggs / Marcia C. Inhorn, 2023
Alle moeders werken al: pleidooi voor een zorgzame samenleving / Anja Meulenbelt, 2022
Men, Masculinities And The Care Of Children: Images, Ideas And Identities / Martin Robb, 2021
Bron afbeelding: Ablestock.com van Photo Images