Lente 2026: Gender en vriendschap
De Uitgelezen is de driemaandelijkse nieuwsbrief van de RoSa bibliotheek, waarin we boeken rond een specifiek thema in de kijker zetten en experten aan het woord laten via lees-, luister- en kijktips. Voor deze editie kozen we voor het thema vriendschap.
Gepubliceerd op 02/04/2026
Vriendschap vormt een van de meest dragende, maar tegelijk maatschappelijk onderschatte relaties in ons leven. Het verrijkt ons leven met erkenning en steun, plezier en wederkerigheid, en versterkt zo ons mentaal en sociaal welzijn. Waar in familieverband vastgeroeste patronen op de loer kunnen liggen en we romantische relaties vaak aanvatten met tal van normatieve verwachtingen, biedt vriendschap een relatie die gekenmerkt wordt door meer vrijheid om onszelf te zijn en onszelf te blijven ontwikkelen. Vriendschappen ontstaan niet uit verplichting of sociale verwachtingen, maar uit een wederzijdse klik: omdat we ons in de ander herkennen, omdat verschil net kan inspireren, en omdat we samen betekenis geven aan wat ons verbindt.
“Each friend represents a world in us, a world possibly not born until they arrive, and it is only by this meeting that a new world is born.” Anaïs Nin in The Diary of Anais Nin
De positieve impact van vriendschap is bekend: goede vrienden hebben of toch minstens een vertrouwenspersoon waarbij je terecht kan wanneer je het moeilijk hebt, heeft positieve effecten op onze mentale gezondheid. Meer nog, het versterkt ook ons fysieke welzijn. Onderzoek stelt dat vriendschappen een belangrijke buffer vormen tegen stress en daardoor tal van gezondheidsvoordelen opleveren, ook qua levensduur. Toch kan niet iedereen in dezelfde mate op die voordelen rekenen omdat vriendschap opbouwen en onderhouden niet voor iedereen vanzelfsprekend is.
De manier waarop we vriendschap sluiten, welke vorm die krijgt en welke rol die speelt in ons leven, is sterk gegenderd. Mannenvriendschappen zijn over het algemeen vaker gericht op groepsdynamiek en gedeelde activiteiten of interesses. Vrouwenvriendschappen komen vaker één-op-één tot stand en zijn vaker gebaseerd op emotionele intimiteit en steun. Vrouwen rapporteren dan ook gemiddeld kwalitatievere en diepgaandere vriendschappen, waar zij steun aan ontlenen in moeilijke momenten of perioden. Bij mannen stellen zulke momenten de diepgang van hun vriendschappen net op de proef, wat ertoe kan leiden dat de limieten van hun vriendschapsrelaties zichtbaar worden gemaakt. Onderzoek brengt dit in verband met rigide en patriarchale gendernormen die mannen onafhankelijkheid, stoïcisme, controle en rationaliteit voorschrijven. Die hoge eisen hebben een negatieve impact op hun mentaal welzijn, maar ook op hun directe omgeving en breder op hun gemeenschap.
In vriendschappen tussen mannen beperken gendernormen de diepgang en wederkerigheid van de relatie. Onzekerheid delen, kwetsbaarheid tonen of slachtofferschap benoemen, wordt mannen op die manier extra moeilijk gemaakt. Wanneer zowel mannen als vrouwen aangeven dat ze gemakkelijker praten over moeilijkheden of kwetsbaarheden met vrouwen dan met mannen, wordt duidelijk dat het toonbeeld van een ‘goede vriend’ kwaliteiten vereist die onze samenleving als vrouwelijk typeert.
Het is niet zo dat vrouwen van nature ‘betere vrienden’ zijn. Wel worden zij anders gesocialiseerd en ontwikkelen zij vaker de zogenaamde soft skills die de kwaliteit en standvastigheid van hun vriendschappen vergroot. Zo worden meisjes van jongs af aan veel meer gestimuleerd om over gevoelens te praten. Ze leren hun gevoelens herkennen, onder woorden brengen en uitspreken, en krijgen zo ook de boodschap dat gevoelens ertoe doen. Zo leren ze meer waarde hechten aan hun eigen emoties, maar ook aandacht te hebben voor die van een ander.
In deze Uitgelezen zoomen we in op de genderdimensie van vriendschap. We werpen een blik op de gendernormen die mee bepalen hoe vriendschappen tussen mannen en vrouwen onderling ontstaan, vorm krijgen en functioneren. Ook haken we in op het discours rond de ‘male loneliness epidemic’ en de rol die vriendschap kan spelen in het verbeteren van het mentale welzijn van mannen én hun relaties. Tot slot filosoferen we over de vraag of vriendschap een dam kan opwerpen in de strijd tegen genderongelijkheid.
In deze Uitgelezen
Voor elke nieuwe Uitgelezen brengen we in kaart welke boeken we over het thema in huis hebben en gaan we op zoek naar aanvullingen om onze collectie te verrijken. Onderaan vind je zowel de aanwinstenlijst met alle nieuwe boeken die we het laatste kwartaal aan onze collectie toevoegden als een gecureerde leeslijst met een dertigtal boeken die we warm aanbevelen over het thema van deze Uitgelezen.
Van die titels selecteerden we een vijftiental boeken voor korte besprekingen, en twee voor uitgebreide recensies in onze categorie RoSa leest. Hiervoor kozen we enerzijds voor het spraakmakende boek Deep Secrets: Boys’ Friendships and the Crisis of Connection van de internationaal gekende ontwikkelingspsycholoog Niobe Way, waar onder meer de Oscar-winnende Belgische film Close (2022) op gebaseerd is. Anderzijds zetten we graag het kleine, maar fijne boek BFFs: The Radical Potential of Female Friendship van Anahit Benrooz in de kijker, waarin zij de vele culturele beelden van vriendschap onder vrouwen belicht.
In de categorie RetroRoSa halen we een oude parel in onze collectie van onder het stof. Deze keer kozen we voor Vriendschap in beweging (1988) van Iteke Weeda.
Als RoSa luistert zetten we een podcastaflevering in de kijker van Now and Men over ‘mankeeping’, mannenvriendschap en vrouwelijke emotionele arbeid.
Tot slot zetten we weer een inspirerend RoSa rolmodel en een bezoeker in de kijker.
Korte besprekingen
Elke editie van Uitgelezen zet zeventien, al dan niet nieuwe, boeken uit onze collectie in de kijker. Via onderstaande knop lees je onze korte besprekingen van een selectie boeken over gender en vriendschap.
RoSa leest
Een groot deel van de kennis bij RoSa is opgebouwd op basis van onze zorgvuldig samengesteled en unieke bibliotheekcollectie vol non-fictie literatuur over gender en feminisme. Voor deze Uitgelezen kozen we voor twee boeken: één boek dat vriendschap tussen vrouwen viert en kritisch analyseert, en één dat de evolutie en de rol van vriendschapsrelaties van jongens in de adolescentie tegen het licht houdt.
BFFs. The Radical Potential of Female Friendship - Anahit Benrooz
Een grote boodschap in een klein, maar gepassioneerd betoog vind je in BFFs van Anahit Benrooz. In deze pocket neemt ze lezers op een wandeling langs een schat aan culturele referenties: van literaire klassiekers en cinematografische cultfilms tot popcultuur en populaire sitcoms. Door deze lens benadert Benrooz girlhood en vriendschap als een domein van radicale intimiteit.
Tegelijkertijd analyseert ze hoe vrouwenvriendschap beïnvloed wordt door de patriarchale en kapitalistische structuren van onze samenleving, en hoe die cultureel wordt gemarginaliseerd en weggezet als frivool. Geen geromantiseerde beelden van een ‘sisterhood’ of de pretentie dat vrouwenvriendschappen altijd harmonieus en zonder conflict groeien, maar een politiek scherpe analyse van de kracht van vriendschap onder vrouwen.
Een hartverwarmend boek in een bedwelmend lyrische stijl die vrouwenvriendschap viert, niet alleen om wat het vaak is, maar ook in het licht van wat het zou kunnen zijn. Een ode aan vriendschap en een uitnodiging om kritisch stil te staan bij je eigen relaties.
Deep Secrets: Boys’ Friendships and the Crisis of Connection - Niobe Way
Deep Secrets brengt meer dan twintig jaar onderzoek samen naar het welzijn en de relaties van jongens. Ontwikkelingspsycholoog Niobe Way zoomt in op de evolutie en de impact van vriendschapsrelaties in de ontwikkeling van jongens in de vroege, midden- en late adolescentie. Ze komt tot de stuitende ondervinding dat jongens veel meer emotionele intimiteit koesteren dan vaak wordt aangenomen. Daarmee ontrafelt ze hardnekkige stereotypen over jongens en breekt ze een lans voor een meer empathische benadering die hen meer speelruimte geeft om zich emotioneel te ontwikkelen en te floreren.
De titel van het boek verwijst enerzijds naar de rol die het delen van ‘diepe geheimen’ speelt in de vriendschappen van jongens in de vroege en midden adolescentie, en anderzijds naar een schijnbaar geheim in onze samenleving: dat ook jongens een fundamenteel menselijke behoefte hebben aan emotionele diepgang, wederzijdse steun en intieme relaties.
RetroRoSa
In de categorie RetroRoSa halen we een vergeten parel van onder het stof. Dit keer kozen we voor Vriendschap in beweging (1988) van Iteke Weeda.
Het belang dat we hechten en de aandacht die we besteden aan vriendschap is overduidelijk in beweging, concludeerde Iteke Weeda al eind jaren 1980. Op basis van een enquête en tientallen diepgaande interviews schetste de sociologe de verschuivingen in opvattingen over vriendschap in de tweede helft van de 20ste eeuw in Nederland.
Traditioneel hadden vrienden vaak een bescheiden rol binnen het huwelijk en het gezinsleven. Te veel betrokkenheid van vrienden bij het privéleven werd zelfs ervaren als een inbreuk op de huiselijke sfeer. Door bredere processen van individualisering groeide echter het besef dat partners geen ‘aanvullende eenheid’ hoeven te vormen, maar twee zelfstandige individuen zijn met een eigen identiteit.
Mensen voelden zich daardoor in toenemende mate minder verplicht om al hun sociale behoeften binnen één romantische relatie te vervullen. Het klassieke ideaal van een exclusieve, allesoverheersende liefdesrelatie verloor zo langzaam terrein, terwijl vriendschap aan betekenis won. Weeda zag hierin al de eerste contouren van een bredere ontwikkeling: een toekomst waarin mensen zich meer verhouden tot meerdere belangrijke anderen, en minder uitsluitend tot één partner, het gezin of de buurt.
In het boek staan vragen centraal als: welke idealen hebben mensen rond vriendschap? Wat verwachten ze van hun vrienden? En hoe worden vriendschappen in de praktijk beleefd? Daarbij kijkt Weeda nadrukkelijk naar verschillen tussen mannen en vrouwen en tussen leeftijdsgroepen. Vriendschap blijkt voor iedereen iets anders te betekenen, afhankelijk van levensfase en gender. Ook gaat ze in op gevoelige thema’s, zoals spanningen tussen romantische partners en vrienden, het verbreken van vriendschappen en de rol die erotiek soms speelt in vriendschappen tussen mannen en vrouwen.
Weeda concludeert dat de grenzen tussen liefdesrelaties en vriendschappen langzaam vervaagden. Idealen rond onafhankelijkheid werden zowel in romantische relaties als vriendschappen steeds belangrijker. Vrienden namen steeds vaker de plek in die vroeger vooral door familie werd vervuld, vooral als het gaat om vertrouwelijke gesprekken en gedeelde gezelligheid.
Ook het sociale leven van stellen veranderde. Het traditionele patroon waarin echtparen vooral gezamenlijke vrienden hebben, nam af en individuele vriendschappen werden belangrijker. Dat had vooral gevolgen voor mannen: waar vaak vrouwen het sociale contact onderhielden met gezamenlijke vrienden, werden mannen steeds meer zelf verantwoordelijk voor hun vriendschappen.
De analyse van Weeda stelt op scherp hoe nieuwe ideeën over relaties en vriendschappen voorzichtig vorm kregen. Wat we nu als normaal ervaren, begon zich toen pas voorzichtig af te tekenen. Juist daarin schuilt de waarde van haar onderzoek voor hedendaagse lezers: het maakt zichtbaar wanneer en hoe het denken begon te verschuiven, en hoe vriendschappen en alternatieve relatievormen langzaam uitgroeiden tot een essentieel onderdeel van het sociale leven.
Rolmodel
Als rolmodel in deze Uitgelezen zetten we Alexandra Kollontai in de kijker. Deze Sovjetpolitica en marxistische feminist is ongetwijfeld een van de meest markante vrouwen in de revolutionaire geschiedenis van Sovjet-Rusland aan het begin van de twintigste eeuw.
De ideeën van Alexandra Kollontai over vriendschap zijn misschien minder bekend dan haar theorieën over liefde en seksualiteit, ze vormen wel een belangrijk onderdeel van haar visie op nieuwe sociale relaties in een socialistische samenleving. Voor Kollontai was vriendschap geen louter privé-aangelegenheid, maar een sociale en politieke relatievorm die essentieel was voor solidariteit binnen de arbeidersklasse. Vriendschap overstijgt immers rationeel eigenbelang: het kan een manier zijn om individualisme te overstijgen en gemeenschapsgevoel te versterken. Daarmee is het tegelijkertijd een emotionele basis om een massa te mobiliseren én een bron van collectieve kracht om de politieke doelstellingen van de arbeidersbeweging te realiseren.
Net zoals Kollontai meent dat romantische relaties sterker en duurzamer worden wanneer er sprake is van economische gelijkheid, zouden ook vriendschappen floreren in een ideale socialistische samenleving zonder hiërarchische klassen. Voor haar is liefde dan ook een verdiepende vorm van kameraadschap. Liefde en vriendschap vormen als het ware een continuüm in het denken van Kollontai: in de beste liefdesrelaties, zo meent Kollontai, gaan beide elementen samen.
Vriendschap vormt voor Kollontai dan ook de blauwdruk van hoe liefdesrelaties er zouden kunnen uitzien in een socialistische samenleving waarin vrijheid en gelijkheid centraal staan.
Bezoeker in de kijker
In maart verwelkomde de RoSa-bibliotheek 19 leerlingen van De MET in Leuven. Zij kregen als eersten de kans om onze nieuwe educatieve opdracht uit te testen. Na een korte introductie tot de basisbegrippen van gender en feminisme, gingen de leerlingen zelf aan de slag in de bibliotheek.
Aan de hand van boeken die het bibliotheekteam zorgvuldig selecteerden, doken de leerlingen in uiteenlopende feministische debatten. Ze onderzochten thema’s zoals de rol van mannen binnen het feminisme, sekswerk, de hoofddoek, huishoudelijk werk en pornografie. Hun bevindingen bundelden ze in een posterpresentatie, die ze nadien aan hun klasgenoten voorstelden.
Werk je met jongeren of studenten en wil je hen laten kennismaken met gender en feminisme? Via onze educatieve opdrachten maken ze op een toegankelijke manier kennis met feministische ideeën, sleutelconcepten en actuele debatten. Ze gaan zelf op zoek naar boeken, leren slimme zoekstrategieën en ontwikkelen een kritische blik op wat ze lezen. Interesse? Vraag gerust een aanbod op maat van je groep aan via bibliotheek@rosavzw.be.
RoSa luistert
In de categorie RoSa luistert bespreken we interessante podcasts over gender en/of feminisme die ons opvallen, die we warm aanbevelen of die we kritisch onder de loep nemen. Voor deze Uitgelezen luisterden we naar een aflevering van de podcast Now and Men over mannenvriendschappen en ‘mankeeping’.
Now and Men is een boeiende podcast van twee academici, Sandy Ruxton en Stephen Burrell, over mannen, mannelijkheid en gendergelijkheid. Voor een aflevering over mannenvriendschap en ‘mankeeping’ nodigden ze Angelica Ferrara uit, de onderzoeker die de term mee muntte en theoretiseerde. Voor deze Uitgelezen is RoSa echter vooral geïnteresseerd in de perspectieven die het drietal uitwisselde over de impact van gendernormen op het sociaal steunnetwerk van mannen en bijgevolg op hun mentale gezondheid.
Aanwinstenlijst
De aanwinstenlijst is een up-to-date overzicht van alle nieuwe literatuur (boeken en digitale documenten) in de RoSa-bibliotheek. Daar zal je een aantal titels vinden over sekswerk, maar ook over tal van andere thema’s. Je bent meer dan welkom om deze nieuwe werken in onze bibliotheek te raadplegen en te ontlenen. Digitale documenten kunnen naargelang de auteursrechten online en/of ter plaatse in de bibliotheek geconsulteerd worden.
Samenstelling: Anne April
Leeslijst
In onze zoektocht naar aanvullingen voor onze collectie over gender en vriendschap hebben we vooral ingezet op het aankopen van recente werken, van een brede waaier aan stemmen die verschillende aspecten en vormen van vriendschap belichten. Wil je je - net zoals wij de afgelopen periode deden - verdiepen in het thema? Neem dan zeker ook een kijkje in onze gecureerde leeslijst. Daar vind je een mooi overzicht van titels die we aanbevelen en die (binnenkort) beschikbaar zijn in de RoSa-bibliotheek.
In de pers:
Why Do We Murder the Beautiful Friendships of Boys? (Medium, 30/07/2017)
Meer weten?
- RoSa rolmodel: Alexandra Kollontai
- RoSa leest: Deep Secrets - Niobe Way
- RoSa leest: BFFs. The Radical Potential of Female Friendship - Anahit Benrooz
- RoSa leest: Boekentips gender en vriendschap
- RoSa luistert: Podcast Now and Men over mannenvriendschappen en mankeeping
Aanraders uit de RoSa-bibliotheek:
Friends in Common: Radical Friendship and Everyday Solidarities / Laura C. Forster & Joel White, 2025
The Book Of Women’s Friendship / Rachel Cooke, 2025
Bad Friend. A Century Of Revolutionary Friendships / Tiffany Watt Smith, 2025
Un désir démesuré d'amitié / Hélène Giannecchini, 2024
The Rules We Live By: Stories and Reflections on Unlearning Patriarchal Masculinity / Destyn A’Dante Land, 2024 (hoofdstuk “Brotherhood”)
BFFs. The Radical Potential Of Female Friendship / Anahit Behrooz, 2023
Men's Friendships as Feminist Politics? Power, Intimacy, and Change / Klara Goedecke, 2022
Bromance: Male Friendship, Love And Sport / Stefan Robinson & Eric Anderson, 2022
Bron hoofdafbeelding en banner: Vitaly Gariev op Unsplash