Gepubliceerd op 22/05/2025
Hoe vrouwen zich moeten gedragen, hoe ze zich moeten kleden, en hoe ze eruit moeten zien om als vrouw erkend te worden: het in vraag stellen van deze ideeën over genderrollen is iets wat feministische bewegingen al decennia wereldwijd met elkaar verbindt. Vandaag worden nog steeds debatten gevoerd over wat het betekent om een vrouw te zijn, en wat iemand tot vrouw maakt. In deze Pers:pectief zoomen we in op deze debatten in het Verenigd Koninkrijk, waar het Hooggerechtshof heeft geoordeeld dat trans vrouwen niet erkend worden als vrouwen. We leggen uit welke impact dit heeft op àlle vrouwen in het VK, en hoe een campagne onder het mom van feminisme ertoe heeft kunnen leiden dat een kwetsbare groep vrouwen geviseerd worden.
Feminisme als dekmantel voor uitsluiting
Om het vonnis van het Britse Hooggerechtshof te kunnen kaderen, is het belangrijk om het gedachtegoed van de personen die hier strijd en campagne voor gevoerd hebben goed te begrijpen. Transgender vrouwen zijn al langer het mikpunt van zogenaamde TERFs: Transgender Exclusive Radical Feminists. Dit zijn activisten die feminisme louter begrijpen als de strijd voor vrouwenemancipatie, en die strijd uitsluitend voor cisgender vrouwen voeren. Deze visie is dus veel beperkter dan een intersectioneel en inclusief feminisme.
Ze willen trans vrouwen niet erkennen als vrouw, zien hun bestaan en erkenning als een bedreiging voor zichzelf en hun eigen rechten, en willen hen daarom niet opnemen in hun strijd voor vrouwenrechten. Meer zelfs: hun strijd is vaak gecentreerd rond de uitsluiting van trans vrouwen. Trans vrouwen zouden een bedreiging vormen voor cis vrouwen omdat ze vrouw-zijn zouden reduceren tot wat er tussen je benen zit en/of hoe je je kleedt en gedraagt. Volgens TERFs word je immers als vrouw geboren, en niet tot vrouw gemaakt. Gender en genderidentiteit beperken zich volgens hen tot de geslachtskenmerken waarmee je geboren wordt: wie nooit of niet altijd een vagina heeft gehad, kan in die visie geen vrouw zijn. Er bestaat nochtans geen enkel biologisch kenmerk dat door àlle cisgender vrouwen gedeeld wordt.
Ze stellen bovendien dat trans vrouwen geen vrouwen zijn omdat ze eerder door het leven zijn gegaan met de privileges die mannen genieten, en dus niet hebben moeten doormaken wat cisgender vrouwen wél meemaken. Ook deze aanname geeft blijk van een beperkte visie op vrouwelijkheid. Er bestaat namelijk niet zoiets als een universele ervaring van vrouw-zijn. Vrouwen van kleur krijgen bijvoorbeeld te maken met andere vormen van discriminatie dan witte vrouwen en worden op basis van hun huidskleur én genderidentiteit gediscrimineerd, net zoals vrouwen die in armoede leven, een handicap hebben, niet heteroseksueel zijn, en/of geen verblijfsvergunning hebben hun vrouw-zijn op een andere manier ervaren dan meer geprivilegieerde vrouwen.
Een concreet strijdpunt van TERFs, dat hun denkwijze goed weerspiegelt, betreft de publieke ruimte: vrouwentoiletten. TERFs willen niet dat trans vrouwen de toiletten gebruiken die aansluiten bij hun genderidentiteit. Enerzijds is dit een logisch gevolg van de ontkenning dat trans vrouwen vrouwen zijn: in hun ogen zijn zij (biologische) mannen die dus het mannentoilet moeten gebruiken. Anderzijds gebruiken ze feministische strijdpunten om dit standpunt te beargumenteren, zoals veiligheid en seksueel geweld. Ze gaan ervan uit dat trans vrouwen toelaten in toiletten de deur open zet voor cisgender mannen die zich zouden 'verkleden' als vrouw met de bedoeling om cisgender vrouwen lastig te vallen, aan te randen, of zelfs te verkrachten. Trans vrouwen toelaten in vrouwentoiletten is dus ook een kwestie van veiligheid, aldus TERFs.
Trans vrouwen verplichten om een mannentoilet te gebruiken kan nochtans net tot onveilige situaties voor hen leiden. Statistisch gezien zijn trans vrouwen nog vaker dan cis vrouwen slachtoffer van (seksueel) geweld.
