Economisch partnergeweld is een specifieke vorm van partnergeweld. Op deze pagina leggen we uit wat economisch partnergeweld is, wie ermee te maken krijgt, welke gevolgen het kan hebben en waar slachtoffers terechtkunnen voor hulp.
Economisch partnergeweld - ook wel financieel partnergeweld genoemd - is het controleren van de toegang tot (financiële) middelen, bezittingen, bank- en financiële gegevens of beroepsactiviteiten door een (ex-)partner. Het omvat elk gedrag of elke handeling die economische schade toebrengt. Deze vorm van partnergeweld wordt soms gezien als een specifieke vorm van psychologisch geweld, waarbij het gedrag zich vooral richt op de economische situatie van het slachtoffer. Het gaat bijvoorbeeld om belemmeren van de financiële autonomie: iemand verbieden om te werken, verhinderen dat iemand een eigen inkomen verwerft en/of iemand financieel afhankelijk maken, het inkomen - bijvoorbeeld loon, uitkering of pensioengeld - of spaargeld inpalmen, stelen of ontnemen. Ook een lening afsluiten of schulden maken op naam van het slachtoffer of het slachtoffer bewust schulden laten aangaan door alle uitgaven te laten betalen zijn vormen van economisch partnergeweld. Economisch partnergeweld is meestal niet de enige vorm van partnergeweld die slachtoffers meemaken. Vaak maakt het deel uit van een breder patroon van partnergeweld.
Economisch partnergeweld wordt niet altijd apart onderzocht, en cijfermateriaal dat deze vorm van partnergeweld in kaart brengt is schaars. Volgens het Europese Instituut voor Gendergelijkheid (EIGE) ervaart 12% van de vrouwen in de EU economisch partnergeweld. Onderzoek toont aan dat vrouwen in heteroseksuele relaties disproportioneel vaak slachtoffer worden van economisch partnergeweld. Het grootschalige Europese en Belgische onderzoek rond gendergerelateerd geweld (EU-GBV, 2021-2022) nam economisch partnergeweld niet als aparte categorie op. Er zijn wel indicatoren opgenomen bij de categorie verbaal en psychologisch geweld die een economisch karakter hebben. Zo werd het beheren van gezinsuitgaven en extreem controleren van uitgaven even vaak benoemd door mannelijke als vrouwelijke slachtoffers: respectievelijk 19,5% van de mannelijke en 17,7% van de vrouwelijke slachtoffers geeft aan dit te ervaren. Iemand verbieden om te gaan werken werd hoofdzakelijk aangegeven door vrouwelijke slachtoffers van verbaal en psychologisch geweld: 7,7% van de vrouwelijke slachtoffers maakte dit mee. Volgens administratieve politiedata waren er in 2022 in België 1.394 gevallen van economisch geweld tussen (ex-)partners. Volgens EIGE hebben deze gegevens enkel betrekking op bepaalde vormen van economisch partnergeweld. EIGE benadrukt dan ook dat meer bewustzijn en onderzoek nodig zijn om een beter zicht te krijgen op economisch partnergeweld.
Economisch partnergeweld, bijvoorbeeld door iemand te belemmeren of te verbieden om te werken, belemmert de professionele en sociale ontwikkeling van slachtoffers en zorgt voor een groter isolement. Daarnaast beïnvloedt deze vorm van partnergeweld voornamelijk de financiële autonomie van slachtoffers. Het zorgt voor afhankelijkheid: slachtoffers worden financieel afhankelijk van hun (ex-)partner voor hun inkomen, uitgaven en hun huisvesting. Deze financiële afhankelijkheid en onzekerheid kan psychologische gevolgen hebben zoals depressie, angst, en stress. Daarnaast zorgt de financiële afhankelijkheid ervoor dat het moeilijk is om de relatie te verbreken en een leven zonder de (ex-)partner op te bouwen omdat er geen toegang is tot eigen middelen om een woning en andere levenskosten te betalen en/of omdat het slachtoffer dan zelfstandig moet opdraaien voor gemaakte schulden. De gevolgen beperken zich niet tot de korte termijn, maar kunnen ook op lange termijn de economische veiligheid en financiële stabiliteit aantasten. Ze kunnen bovendien leiden tot gezondheidsproblemen die samenhangen met armoede en dak- of thuisloosheid.
Wie slachtoffer of getuige is van economisch partnergeweld kan terecht bij volgende instanties:
