Panelgesprek 'Het succes van de politieke alfaman' ism Curieus
In de categorie RoSa luistert bespreken we podcasts over gender en/of feminisme die ons opvallen, die we warm aanbevelen of kritisch bespreken. Deze keer bespreken we de belangrijkste inzichten uit het panelgesprek 'Het succes van de politieke alfaman', dat RoSa vzw (MoveMen) samen met Curieus organiseerde op het Festival van de Gelijkheid in december 2025. Heb je het evenement gemist? Dan beluister je de belangrijkste inzichten via deze podcast.
Onder begeleiding van moderator Ciska Hoet gingen de panelisten in gesprek over hypermasculiniteit in de politiek.
Is hypermasculiniteit aan een opmars bezig?
De vraag wordt voorzichtig benaderd. Harde onderzoekscijfers ontbreken, maar volgens de sprekers zijn er duidelijke signalen. Ze stellen zich luidop de vraag: is het ooit weggeweest, of neemt het telkens nieuwe vormen aan en verandert de framing?
“Historisch zijn de normen in de politiek altijd mannelijk geweest en gebleven." Politicoloog Nik Linders
Vrouwen worden in de politiek nog vaak geweerd. Masculiene normen - zoals directheid, kracht, hyperassertiviteit - worden in de politiek gewaardeerd en met mannen geassocieerd. Ook vrouwelijke politici worden aan deze normen gemeten. Wanneer zij daadkracht tonen, wordt dat minder snel geaccepteerd of positief beoordeeld. Omdat deze normen vooral aan mannen worden toegeschreven, worden vrouwelijke politici sneller als normoverschrijdend gezien en krijgen ze vaker te maken met haatreacties. Die treffen vrouwen in het algemeen, en in het bijzonder vrouwen van kleur, die vaker als hysterisch of agressief worden bestempeld.
Daarnaast wordt in de politiek een cultuur van hardheid en permanente beschikbaarheid gevierd. Dat zorgt ervoor dat mensen zich minder geroepen voelen om in de politiek te stappen, of er zelfs een afkeer van ontwikkelen, aldus Purnelle.
“Het politieke bedrijf is een extreem toxische omgeving geworden, en dat wordt te weinig benoemd. De hijgerige manier waarop journalistiek en media daarmee omgaan is ook heel problematisch want het krijgt een heel heroïsch kantje. [...] je moet bijna een halve bully zijn om mee te kunnen doen. Wat propageer je dan? Wat toon je dan als (politiek) rolmodel: uitschelden, onderbreken, roepen?” RoSa-directeur Bieke Purnelle
Ondanks het gebrek aan harde cijfers, is er wel een duidelijke trend. Internationaal is er een toename van autoritaire leiders, zoals Trump, Bolsonaro of Orbán. Volgens Linders wordt deze ‘alfapolitiek’ niet uitsluitend door mannen uitgedragen, maar ook door sommige vrouwelijke politici, zoals de Nederlandse politica Dilan Yeşilgöz en de Italiaanse premier Georgia Meloni.
Burgers en politici verwijzen vaak naar andere landen om de situatie in eigen land te relativeren. Dit draagt bij aan de normalisering van dit gedachtegoed en belemmert het inzicht in hoe het zich lokaal manifesteert. Internationale voorbeelden beïnvloeden echter ook de lokale politiek. In België bestaat het federale kernkabinet momenteel uitsluitend uit mannen. Daarnaast is er een achteruitgang ten opzichte van de vorige regering, zowel in het aantal vrouwelijke ministers als in politieke stijl en beleidskeuzes.
“Mannen zijn doorheen de geschiedenis vaak de ‘unmarked gender’ in de politiek geweest, wat zich reflecteert in het woord ‘vrouwelijke’ politici. Heel wat van de mannelijke macht komt van het feit dat ze de norm en bijna onzichtbaar zijn in de politiek. [...] We zien de afgelopen jaren dat heel wat mannen aan de macht het wél nodig vinden de aandacht te trekken op hun mannelijkheid.” Hoogleraar geschiedenis Henk de Smaele (UAntwerpen)
Militarisering en geopolitieke context
Volgens de sprekers hangt het rigide en hypermasculiene manbeeld in de politiek samen met militarisering. In onzekere tijden - gekenmerkt door economische onzekerheid, een pandemie en een grillige geopolitieke context - wordt enerzijds paniek gezaaid door politici. Anderzijds gaan kiezers vaker op zoek naar autoritair leiderschap, wat zich vertaalt in stemgedrag.
Dat manbeeld wordt versterkt door politici die stabiliteit en bescherming benadrukken, met als argument het ‘verdedigen van de natie en het gezin als goede vader’. Dit vertaalt zich in beleidskeuzes, zoals minder investeren in onderwijs en zorg en meer in defensie. Tegelijk waarschuwt Purnelle dat deze attitudes ook breder in de samenleving worden genormaliseerd. Volgens de sprekers heeft dit een impact op zowel het versterken van genderstereotypen in de brede samenleving als op de democratie.
Een hardnekkige patriarchale samenleving en systemische verandering
Genderstereotypen blijven hardnekkig aanwezig, ondanks het idee dat België een gendergelijke samenleving is. Instituten zoals media, (hoger) onderwijs en de politieke wereld hebben een hardnekkige patriarchale kern. Hoewel er correcties zijn doorgevoerd, blijft die grotendeels intact, volgens Azabar. Arbeid - zowel betaald als onbetaald - blijft ongelijk verdeeld. Seksisme aanpakken blijft vaak een individuele strijd, in plaats van een structureel beleid, zowel in de politiek als de bredere samenleving. Volgens de sprekers is er nood aan het opnieuw benoemen van deze problemen, zoals het patriarchaat, en aan systemische verandering.
Benieuwd naar het volledige gesprek? Beluister de opname van het panel.