Paritaire democratie

Wat is een paritaire democratie?

Pariteit betekent zoveel als ‘een gelijke, evenwichtige verdeling’. Een paritaire democratie betekent dan ook dat vrouwen en mannen even sterk vertegenwoordigd zijn in alle politieke besluitvormingsorganen: parlementen, regeringen, gemeenteraden, raden van bestuur, enzovoort. Met andere woorden: ongeveer 50% vrouwen en 50% mannen nemen samen beslissingen over beleid dat iedereen aanbelangt.

Hoewel vrouwen en mannen al lang gelijke politieke rechten hebben in België, en verschillende individuele vrouwen belangrijke politieke functies invullen, zijn vrouwen als groep vandaag nog steeds ondervertegenwoordigd in de Belgische politiek en wereldwijd. Gelijke rechten betekent niet automatisch gelijke kansen en zijn geen garantie op gelijke vertegenwoordiging en participatie.

Paritaire democratie vertrekt vanuit het idee dat echte democratie pas mogelijk is als iedereen gelijkwaardig kan mee beslissen. Paritaire democratie staat voor:

• erkenning van de gelijkheid van vrouwen en mannen;

• een rechtvaardig en democratisch politiek systeem;

• gelijke macht, rechten en verantwoordelijkheden voor iedereen.

Waarom paritaire democratie?

Gendergelijkheid

Paritaire democratie vertrekt vanuit het fundamentele principe dat vrouwen en mannen gelijkwaardig zijn en dus ook een gelijke stem moeten hebben in politieke besluitvorming. Gendergelijkheid gaat hierbij niet alleen over gelijke rechten op papier, maar over gelijke toegang tot macht, invloed en besluitvorming die een impact heeft op onze samenleving.

Zolang een groep structureel ondervertegenwoordigd is in politieke organen, worden diens belangen, ervaringen en noden onvoldoende meegenomen in politieke besluitvorming. Dat is niet alleen onrechtvaardig, maar zorgt er ook voor dat beleid onvoldoende rekening houden met de diverse ervaringen van verschillende groepen in de samenleving. Paritaire democratie is dus een krachtig instrument om genderongelijkheid te verkleinen en te voorkomen dat bestaande machtsverhoudingen zichzelf blijven reproduceren.

Democratische vertegenwoordiging

In een democratie horen volksvertegenwoordigers het volk politiek te vertegenwoordigen. Om dat te bevorderen zou de samenstelling van politieke organen een representatieve afspiegeling van de bevolkingssamenstelling moeten zijn. Gezien mannen en vrouwen ieder ongeveer de helft uitmaken van de bevolking, zouden zij ook ongeveer de helft van de politieke mandaten moeten opnemen.

Diezelfde redenering geldt overigens ook voor andere identitaire kenmerken, zoals huidskleur en klasse. Wanneer een sociale groep niet of onvoldoende representatief vertegenwoordigd is, is dit een democratische tekortkoming in politieke besluitvorming. Als de politieke klasse volledig wit is, en de bevolking meer divers op het vlak van huidskleur en etniciteit, toont dit dat onze politieke organen onvoldoende de diversiteit van onze bevolking waarborgen.

Diversiteit

Meer perspectieven, beter beleid

Onderzoek toont aan dat diverse teams tot betere resultaten leiden. Dat geldt ook in de politiek. Mensen brengen hun eigen levenservaringen, inzichten, belangen en behoeften mee in de politiek. Wanneer meer vrouwen politieke mandaten opnemen, komt er vaker aandacht voor thema’s zoals de verdeling van arbeid en zorg, reproductieve rechten, gendergerelateerd geweld waar vrouwen vaker slachtoffer van zijn, en sociale zekerheid en welzijn. Dat betekent niet dat alleen vrouwen deze thema’s kunnen aankaarten, maar wel dat wie er statistisch gezien vaker mee te maken krijgt, de ernst en urgentie van dergelijke problematieken sneller herkent en agendeert.

Meer diversiteit aan identiteiten en perspectieven in onze politieke vertegenwoordiging betekent een verrijking van het politieke debat. Dat kan leiden tot meer doordachte beslissingen en beter beleid dat de volledige bevolking ten goede komen.

Andere perspectieven, inclusievere cultuur

Vrouwen en mannen worden anders gesocialiseerd. Daardoor zijn er belangrijke genderverschillen, bijvoorbeeld in hoe zij met elkaar communiceren, een vergadering voorbereiden of leiden, en met elkaar samenwerken. Meer diversiteit in de politieke functies brengt daarmee niet alleen meer, maar ook andere kwaliteiten en waarden aan de tafel. Dit kan helpen om de politieke cultuur inclusiever te maken.

Andere factoren blijven een cruciale rol spelen

Toch is het belangrijk om louter op (gender)identiteit te focussen. Welk beleid een individuele politieke vertegenwoordiger behartigt, hangt in eerste instantie af van de ideologische lijn van diens politieke partij. Bovendien wensen niet alle vrouwelijke politica’s de verantwoordelijkheid te dragen om zich op zogenaamde vrouwenthema’s te focussen. Mogelijks willen ze zich expliciet niet op dergelijke thema’s profileren om …

Cruciaal om te kunnen doorwegen op beleid is de zogenaamde kritische drempel: om impact en invloed te hebben op besluitvorming moet een sociale groep met een minimumaantal vertegenwoordigers zijn. In onderzoek spreekt men over minstens 30% die nodig is voor een minderheidsgroep om een wezenlijke verschil te kunnen maken op de genomen beslissingen én de cultuur.

Tenslotte blijken steunnetwerken en bewegingen in politieke besluitsorganen een belangrijke hefboom om minderheidsgroepen te verenigen en te versterken. Dat geldt ook voor vrouwennetwerken en vrouwenbewegingen over verschillende politieke kleuren heen.

Talent beter benutten

Als politieke macht vooral naar één groep gaat, laten we veel (potentieel) talent onbenut. Een paritaire democratie vergroot de kans dat de meest geschikte personen - ongeacht genderidentiteit of biologisch geslacht – mee aan tafel zitten: de vijver waaruit wordt gevist is dan immers twee keer zo groot.

Drempels voor paritaire democratie

Dat paritaire democratie niet vanzelf bereikt wordt, is vandaag wel duidelijk. Sinds de invoering van quotawetten in België in 2002 is onze politieke vertegenwoordiging wel meer gendergelijk geworden. De kritische drempel werkt op dit vlak ook drempelverlagend: wanneer er 30% representatie is, is de drempel minder hoog om zichzelf in een dergelijke functie te kunnen inbeelden en de stap te zetten. Dat kan op zijn beurt een cultuurverandering teweegbrengen in politieke organen.

Daarnaast zijn er ook meer tastbare drempels. Politieke mandaten zijn veeleisend en vragen vaak een prakische flexibiliteit die moeilijk te combineren is met meer verantwoordelijkheden thuis. Denk aan lange vergaderingen, soms tot in de vroege uurtjes, en geregeld avondwerk. De onregelmatige uurroosters maken de combinatie met zorgtaken, die nog disproportioneel vaak door vrouwen worden vervuld ongeacht hun tewerkstelling, bijzonder uitdagend.

Verder worden vrouwen in de politiek vaker dan mannen geconfronteerd met seksisme, genderstereotypen en gendergerelateerd geweld, zoals (online) seksuele intimidatie en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Vooral online geweld is aan een opmars bezig.

Weg vooruit: maatregelen voor paritaire democratie

Sinds de invoering van het algemeen stemrecht op 27 maart 1948 hebben vrouwen en mannen gelijke politieke rechten. Optimisten meenden dat de grootste slag gewonnen was en dat paritaire democratie een kwestie van tijd was. Vandaag is het begeerde evenwicht nog niet bereikt. De invoering van genderquota’s hebben de vertegenwoordiging dan wel evenwichtiger gemaakt, pariteit is nog verre van een feit. Er is nood aan een doordacht beleid om paritaire democratie te verwezenlijken.

1. Onderwijs en opvoeding
   Politieke opvoeding is cruciaal om genderstereotiepe beeldvorming van politiek als “mannenzaak” te doorbreken en jongeren – meisjes én jongens – warm te maken voor democratische participatie. Onderwijs kan hierbij een krachtige rol spelen, bijvoorbeeld door te onderwijzen over het belang, de werking en de geschiedenis van zowel politiek bestuur als de democratie. De educatieve dienst van Vlaams Parlement biedt lesgevers informatie en tips om rond politieke systemen en participatie te werken in de klas.
   Daarnaast is specifieke vorming en ondersteuning van nieuwkomers in de politiek nodig die deeluitmaken van een ondergerepresenteerde groep (zoals vrouwen) om hun transitie naar de politiek makkelijker te maken en hun impact binnen de bestuursorganen te vergroten.
2. Sensibilisering
   Sinds halfweg de jaren 1970 worden ‘Stem vrouw’ campagnes gevoerd. Dergelijke iniatieven beogen zowel kiezers als partijen bewust maken van het belang van gendergelijkheid in de politiek. Ze moedigen vrouwen aan om zich kandidaat te stellen én kiezers om hen te steunen.
3. Wetenschappelijk onderzoek
   Wetenschappelijk onderzoek verzamelt niet alleen concrete cijfers over politieke participatie, maar ook de onderliggende mechanismen, drempels en dynamieken. Op die manier wordt het mogelijk om de stand van zaken te concretiseren, te evalueren en op te volgen. Bovendien kan de confrontatie met de naakte cijfers op zich sensibiliserend werken. Deze cijfers kunnen dan geïnterpreteerd en geëvalueerd worden zodat trends worden weergegeven, adviezen geformuleerd en strategieën ontwikkeld.
4. Structurele maatregelen
   Onderwijs, opvoeding, sensibilisering en onderzoek alleen volstaan niet om een paritaire democratie te bereiken. Politicologen zijn het erover eens dat een extra zetje nodig is om een doorbraak te realiseren: structurele maatregelen om de politieke vertegenwoordiging van ondervertegenwoordigde groepen te stimuleren en wettelijk af te dwingen. Dat kunnen quotawetten zijn, maar ook het kiessysteem is bepalend.

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek:

• Feminist Democratic Representation / Karen Celis & Sarah Childs, 2020

• The Impact Of Gender Quotas / Susan Franceschet, e.a., 2012

• L'égalité introuvable: La parité, les féministes et la République / Eléonore Lépinard, 2007

• The New Politics Of Gender Equality / Judith Squires, 2007

• Paritaire democratie: een ongrijpbare droom of toekomstbeeld? / Bert Coryn, 2006

• Feminizing Politics / Joni Lovenduski, 2005

• Rien sans elles: De la parité en politique / Nicole Roux, 2004

• What Is Parity Democracy After All? The Participation Of Women And Men In Social Organisation / Ana Coucello, 2001